1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.BZ

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.BZ

3
00:00:21,396 --> 00:00:23,732
Trong suốt cuộc đời mình,

4
00:00:24,232 --> 00:00:27,610
tôi đã đến thăm nhiều nơi lạ thường.

5
00:00:31,531 --> 00:00:34,784
Tôi đã gặp nhiều sinh vật đầy mê hoặc.

6
00:00:37,495 --> 00:00:42,834
Có vài sinh vật mà tôi cảm thấy
có mối liên hệ đặc biệt sâu sắc.

7
00:00:52,385 --> 00:00:55,055
Chúng sở hữu sức mạnh và năng lượng…

8
00:00:57,098 --> 00:00:59,559
vượt xa chúng ta.

9
00:01:02,187 --> 00:01:04,021
Nhưng khi tôi nhìn chúng,

10
00:01:04,022 --> 00:01:08,068
thứ khiến tôi kinh ngạc
không phải kích cỡ và sức mạnh của chúng.

11
00:01:09,360 --> 00:01:14,157
Mà là trí thông minh và sự nhận thức
mà tôi cảm nhận được trong mắt chúng

12
00:01:14,657 --> 00:01:17,035
khi chúng nhìn tôi.

13
00:01:23,958 --> 00:01:30,381
Chúng khiến tôi choáng ngợp
trong cảm giác kinh ngạc và sợ hãi.

14
00:01:36,137 --> 00:01:38,473
Nhưng không phải là sợ chúng.

15
00:01:41,101 --> 00:01:46,106
Mà là nỗi sợ rằng tôi, chúng ta,
có thể đã bỏ lỡ điều gì đó.

16
00:01:47,107 --> 00:01:49,192
Một điều quan trọng.

17
00:01:50,735 --> 00:01:54,447
Không hiểu sâu hơn
chúng là thế nào, chúng là ai…

18
00:01:57,325 --> 00:02:00,328
và điều đó
có thể có ý nghĩa gì với chúng ta.

19
00:02:01,204 --> 00:02:03,038
{\an8}CÂU CHUYỆN KHỈ ĐỘT

20
00:02:03,039 --> 00:02:09,295
QUA LỜI KỂ CỦA DAVID ATTENBOROUGH

21
00:02:12,173 --> 00:02:14,175
SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT

22
00:02:18,513 --> 00:02:22,684
Tôi nhớ lần đầu tiên
khi tôi gặp khỉ đột núi.

23
00:02:27,772 --> 00:02:31,401
"Thứ Hai, ngày 9 tháng Một năm 1978.

24
00:02:33,945 --> 00:02:37,656
{\an8}Những cái chóp hoàn hảo
của dãy núi lửa Virunga ở trước mặt."

25
00:02:37,657 --> 00:02:40,034
{\an8}RWANDA
ĐÔNG PHI

26
00:02:43,830 --> 00:02:47,041
"Chúng tôi cuốc bộ
một tiếng rưỡi đồng hồ lên đỉnh núi.

27
00:02:49,586 --> 00:02:52,087
Dần dà, các bụi cây bình thường

28
00:02:52,088 --> 00:02:55,675
biến đổi thành
khu rừng nhiệt đới ở độ cao lớn.

29
00:03:01,723 --> 00:03:05,310
Những cành cây vươn dài
bị lớp thực vật biểu sinh bám dày.

30
00:03:07,812 --> 00:03:10,189
Những nhánh dương xỉ ruy băng xanh

31
00:03:10,190 --> 00:03:13,776
với những nhánh cây không khí tóc tiên
mỏng manh, nhợt nhạt ở khắp mọi nơi.

32
00:03:22,118 --> 00:03:26,122
Chúng tôi tìm thấy một nhóm con cái
và con non ở một khu đất trống.

33
00:03:27,832 --> 00:03:31,044
Ngạc nhiên làm sao,
chúng cho phép tôi tiếp cận.

34
00:03:40,803 --> 00:03:43,263
Điều này sẽ không bao giờ xảy ra

35
00:03:43,264 --> 00:03:46,976
nếu không có
công tác tiên phong của Dian Fossey.

36
00:03:49,354 --> 00:03:52,148
Bà ấy sống giữa bầy khỉ đột,

37
00:03:54,108 --> 00:03:58,071
nghiên cứu các chi tiết thân mật
trong đời sống của chúng."

38
00:04:01,074 --> 00:04:04,993
Vì chúng tôi
đã làm theo lời Dian hướng dẫn,

39
00:04:04,994 --> 00:04:07,705
nên chúng cũng đã
chấp nhận chúng tôi tương tự vậy.

40
00:04:09,415 --> 00:04:12,876
"Tôi phải dừng lại và phát ra
một tiếng gừ từ sâu cổ họng.

41
00:04:12,877 --> 00:04:16,005
Tiếng gừ trấn an đó có nghĩa là:
'Tôi đây.'"

42
00:04:21,552 --> 00:04:25,223
Thị giác, thính giác,
và khứu giác của chúng

43
00:04:26,057 --> 00:04:27,599
rất giống chúng ta,

44
00:04:27,600 --> 00:04:31,729
nên cách ta nhìn thế giới
cũng giống như chúng.

45
00:04:33,731 --> 00:04:37,693
Nên giả sử ta có khả năng
thoát khỏi thân phận con người,

46
00:04:37,694 --> 00:04:42,991
và tưởng tượng rằng ta sống trong thế giới
của một sinh vật khác,

47
00:04:43,616 --> 00:04:45,368
đó phải là thế giới khỉ đột.

48
00:04:51,082 --> 00:04:52,959
Điều tôi không nói đến là,

49
00:04:53,459 --> 00:05:00,341
đó vốn không phải đoạn phim
chúng tôi gặp trực tiếp khỉ đột.

50
00:05:01,217 --> 00:05:03,677
Cái trường đoạn này là để giới thiệu

51
00:05:03,678 --> 00:05:05,971
tầm quan trọng của ngón cái và ngón trỏ…

52
00:05:05,972 --> 00:05:07,724
ngón cái và ngón trỏ đối diện nhau.

53
00:05:10,226 --> 00:05:12,978
Chúng tôi đã không nghĩ
sẽ được lại gần chúng.

54
00:05:12,979 --> 00:05:15,606
Chúng tôi đã tính
cứ ngồi đó và nói về chúng.

55
00:05:17,650 --> 00:05:21,153
Tôi quay lại. Chúng nằm trên mặt đất.
Tôi quay lại, nhìn vào máy quay.

56
00:05:21,154 --> 00:05:23,948
Tôi thấy chân tôi nằng nặng.

57
00:05:24,449 --> 00:05:26,868
Tôi nhìn xuống chân. Là chú Pablo bé nhỏ.

58
00:05:29,120 --> 00:05:34,041
{\an8}PABLO
3 TUỔI

59
00:05:34,042 --> 00:05:37,252
Tôi đã không thể nói về sự tiến hóa
của ngón cái và ngón trỏ.

60
00:05:37,253 --> 00:05:38,838
Tôi ngồi đó, để mọi việc tự nhiên.

61
00:05:58,274 --> 00:06:00,609
Nhìn sinh vật nhỏ bé đáng yêu đó mà xem.

62
00:06:00,610 --> 00:06:03,363
Thật duyên dáng làm sao.
Ta chỉ muốn ôm lấy nó.

63
00:06:04,530 --> 00:06:08,201
Đó đơn giản là niềm hạnh phúc thuần khiết.

64
00:06:13,081 --> 00:06:14,539
Nhiều người sẽ nghĩ

65
00:06:14,540 --> 00:06:17,335
đó là trường đoạn quan trọng nhất
trong loạt phim đó.

66
00:06:18,044 --> 00:06:22,673
Thật ra có thể là quan trọng nhất
trong cuộc đời quay phim của tôi.

67
00:06:24,300 --> 00:06:29,346
Khi trao đổi ánh nhìn với một chú khỉ đột,

68
00:06:29,347 --> 00:06:33,017
ta cảm nhận được nhiều ý nghĩa,
thấy có sự thấu hiểu lẫn nhau

69
00:06:34,727 --> 00:06:36,312
hơn bất kỳ động vật nào tôi biết.

70
00:06:39,107 --> 00:06:43,820
Lúc đó tôi không biết
Pablo sẽ sống một cuộc đời tuyệt vời…

71
00:06:46,197 --> 00:06:48,991
cũng không biết di sản nó sẽ để lại.

72
00:06:52,161 --> 00:06:55,914
Giờ tôi có cơ hội
kể lại câu chuyện của Pablo

73
00:06:55,915 --> 00:06:57,958
và con cháu của nó,

74
00:06:57,959 --> 00:07:02,088
những chú khỉ đột vẫn còn sống
trên những sườn núi của dãy Virunga.

75
00:07:13,683 --> 00:07:15,934
Gần 50 năm sau,

76
00:07:15,935 --> 00:07:20,397
gia đình khỉ đột này,
giờ được gọi là đàn Pablo,

77
00:07:20,398 --> 00:07:23,317
đang ở bước ngoặt quan trọng
trong cuộc đời chúng.

78
00:07:36,289 --> 00:07:41,585
{\an8}Gicurasi là con khỉ lưng bạc thống trị
và là thủ lĩnh của đàn.

79
00:07:41,586 --> 00:07:44,005
{\an8}GICURASI
27 TUỔI

80
00:07:55,892 --> 00:08:01,647
Nó là con khỉ đột già nhất
và dày dạn kinh nghiệm nhất núi.

81
00:08:07,528 --> 00:08:09,321
Dưới sự lãnh đạo của nó,

82
00:08:09,322 --> 00:08:12,992
đàn Pablo đã tận hưởng
thời kỳ phát triển ổn định.

83
00:08:19,290 --> 00:08:24,712
Sự ổn định đó, một phần
là nhờ đồng minh quan trọng nhất của nó.

84
00:08:29,091 --> 00:08:32,093
{\an8}Teta là con cái thống trị.

85
00:08:32,094 --> 00:08:35,681
{\an8}TETA
13 TUỔI

86
00:08:41,020 --> 00:08:43,439
Teta được cả đàn tôn trọng,

87
00:08:43,940 --> 00:08:45,858
và chúng đi theo nó.

88
00:08:54,367 --> 00:08:56,619
Teta và Gicurasi

89
00:08:57,537 --> 00:09:00,373
có một sự gắn kết độc nhất vô nhị.

90
00:09:09,590 --> 00:09:12,133
Có Teta bên cạnh,

91
00:09:12,134 --> 00:09:16,639
Gicurasi đã duy trì quyền lực
suốt năm năm dài.

92
00:09:37,827 --> 00:09:41,956
Chúng là trái tim
của gia đình khỉ đột này.

93
00:09:55,761 --> 00:10:01,017
Nhưng Gicurasi giờ đã
không còn ở thời đỉnh cao thể chất.

94
00:10:03,769 --> 00:10:06,939
Và có những con khác đang chờ đến lượt.

95
00:10:11,485 --> 00:10:12,902
{\an8}Ubwuzu…

96
00:10:12,903 --> 00:10:15,655
{\an8}UBWUZU
17 TUỔI

97
00:10:15,656 --> 00:10:18,326
{\an8}…một con khỉ đột
có tiềm năng trở thành thủ lĩnh.

98
00:10:20,828 --> 00:10:22,079
Rất to lớn,

99
00:10:23,372 --> 00:10:24,624
rất mạnh mẽ,

100
00:10:26,542 --> 00:10:29,253
và có tham vọng riêng của mình.

101
00:10:33,716 --> 00:10:36,761
Gicurasi đang mất dần sức mạnh…

102
00:10:40,765 --> 00:10:44,935
và Ubwuzu muốn giành chức thủ lĩnh.

103
00:11:09,043 --> 00:11:14,423
Nhưng hiện tại, cả đàn
đang tập trung vào đứa con nhỏ của Teta.

104
00:11:18,469 --> 00:11:20,387
Cũng giống như ở người,

105
00:11:20,388 --> 00:11:23,891
khỉ đột con mới sinh
luôn thu hút sự quan tâm.

106
00:11:34,235 --> 00:11:37,071
Nhưng con bé chỉ mới vài tháng tuổi,

107
00:11:37,655 --> 00:11:40,908
nên Teta phải bảo vệ con bé
tránh xa nguy hiểm,

108
00:11:42,159 --> 00:11:45,079
đặc biệt là khi mọi thứ
trở nên hơi lộn xộn.

109
00:12:00,970 --> 00:12:04,682
Khỉ đột ở mọi lứa tuổi đều thích chơi đùa.

110
00:12:13,441 --> 00:12:18,320
Đó là một phần quan trọng
để xây dựng và duy trì sự gắn kết.

111
00:12:39,049 --> 00:12:43,471
Nhưng Ubwuzu không quan tâm
đến việc chơi đùa.

112
00:12:52,021 --> 00:12:55,983
Lúc này, nó tập trung vào Gicurasi.

113
00:12:59,445 --> 00:13:05,367
Nó đã to lớn hơn Gicurasi
và đang cố đe dọa con khỉ đột già.

114
00:13:18,672 --> 00:13:23,052
Nhưng chỉ có sức mạnh vũ phu thì chưa đủ
để làm thủ lĩnh một đàn khỉ đột…

115
00:13:26,597 --> 00:13:31,060
Chính mắt tôi đã thấy điều đó
nhiều năm về trước ở Rwanda.

116
00:13:37,775 --> 00:13:41,237
"Con khỉ đột lưng bạc thống lĩnh
là Beethoven, cỡ 30 tuổi."

117
00:13:50,955 --> 00:13:53,165
"Nó có dáng đi khệnh khạng, hung hăng."

118
00:13:54,542 --> 00:13:57,085
Nó xuất hiện. Đó là một con vật khổng lồ.

119
00:13:57,086 --> 00:13:59,587
Ý tôi là… rất lớn so với ta.

120
00:13:59,588 --> 00:14:03,259
Nó mà vung tay giáng một cú là ta nát sọ.

121
00:14:06,136 --> 00:14:09,682
Tuy nhiên, trong Beethoven
có một tính cách khác,

122
00:14:10,891 --> 00:14:12,559
và tôi đã thấy được

123
00:14:12,560 --> 00:14:15,396
thông qua mối quan hệ của nó
với Pablo nhỏ.

124
00:14:18,732 --> 00:14:22,570
Không lâu sau khi tôi gặp Pablo,
mẹ nó biến mất.

125
00:14:23,070 --> 00:14:26,532
Và nó phải tự lo cho thân mình.

126
00:14:32,121 --> 00:14:36,082
Không có sự bảo vệ của mẹ,
một con khỉ đột ở tầm tuổi Pablo

127
00:14:36,083 --> 00:14:38,043
sẽ phải rất vất vả mới tồn tại được.

128
00:14:39,295 --> 00:14:42,338
Nhưng rồi một điều
hết sức đặc biệt đã xảy ra.

129
00:14:42,339 --> 00:14:47,469
Beethoven, con khỉ lưng bạc khổng lồ đó,
đã bảo bọc cho Pablo.

130
00:14:53,934 --> 00:14:57,646
Nó đã cố hết sức chăm sóc cho Pablo,
như một người mẹ.

131
00:15:03,777 --> 00:15:06,906
Và Pablo luôn ở bên Beethoven.

132
00:15:16,540 --> 00:15:17,625
Pablo quan sát.

133
00:15:22,296 --> 00:15:23,756
Và học hỏi.

134
00:15:30,512 --> 00:15:32,723
Xem Beethoven là hình mẫu một người cha,

135
00:15:34,600 --> 00:15:36,852
Pablo bắt đầu phát triển.

136
00:15:38,854 --> 00:15:43,609
Đó là một mối quan hệ
thay đổi cuộc đời Pablo mãi mãi.

137
00:15:53,744 --> 00:15:55,913
Giống như những con khỉ đột tôi đã gặp,

138
00:15:58,207 --> 00:16:03,128
ngày nay trong đàn Pablo
mỗi con có một tính cách khác nhau.

139
00:16:08,300 --> 00:16:12,595
{\an8}Có một con luôn khiến tôi nhớ đến Pablo.

140
00:16:12,596 --> 00:16:15,557
{\an8}UBI
2 TUỔI

141
00:16:19,228 --> 00:16:21,355
Nó không chỉ có hình dáng rất giống,

142
00:16:22,815 --> 00:16:26,360
có vẻ như nó cũng có
sự gan dạ và tò mò giống Pablo.

143
00:16:30,864 --> 00:16:36,120
Nhưng nó có một niềm đam mê đặc biệt
với riêng một con khỉ đột.

144
00:16:39,164 --> 00:16:40,540
{\an8}Imfura.

145
00:16:40,541 --> 00:16:43,961
{\an8}IMFURA
14 TUỔI

146
00:16:58,892 --> 00:17:01,895
Imfura đang ở một độ tuổi khó khăn.

147
00:17:03,188 --> 00:17:05,524
Nó đang ở ngưỡng của tuổi trưởng thành,

148
00:17:06,025 --> 00:17:09,903
và lưng nó bắt đầu có dấu hiệu bạc.

149
00:17:12,114 --> 00:17:14,491
Nhưng đầu óc nó vẫn còn trẻ trung.

150
00:17:30,883 --> 00:17:33,509
Khỉ đột là sinh vật
có tính xã hội rất cao,

151
00:17:33,510 --> 00:17:37,723
việc tồn tại trong một mạng lưới
các mối quan hệ khác nhau

152
00:17:38,265 --> 00:17:40,559
giúp định hình xem chúng là ai,

153
00:17:41,143 --> 00:17:43,437
và sẽ trở thành ai.

154
00:17:48,692 --> 00:17:53,947
Rõ ràng là Imfura
có tính cách tinh nghịch và biết quan tâm.

155
00:17:56,075 --> 00:17:59,912
Nhưng nó vẫn chưa quen
với kích thước và sức mạnh của mình.

156
00:18:02,498 --> 00:18:05,416
Và có kẻ chú ý đến điều đó.

157
00:18:05,417 --> 00:18:08,170
UBWUZU

158
00:18:52,548 --> 00:18:57,177
Ubwuzu khiến Imfura bị thương nặng.

159
00:19:00,139 --> 00:19:01,639
Có vẻ tàn bạo,

160
00:19:01,640 --> 00:19:05,435
nhưng mọi con khỉ lưng bạc
đều có phần bạo lực.

161
00:19:08,981 --> 00:19:14,695
<i>Việc Ubwuzu cố loại bỏ
đối thủ cạnh tranh là lẽ tự nhiên.</i>

162
00:19:18,782 --> 00:19:21,368
Nhưng Imfura vẫn còn trẻ.

163
00:19:23,495 --> 00:19:26,165
Và nó không hề biết cách tự vệ.

164
00:19:54,193 --> 00:19:57,321
Đàn Pablo sắp thức giấc.

165
00:20:07,831 --> 00:20:09,917
Ở độ cao 3.658 mét,

166
00:20:10,584 --> 00:20:13,921
đây là nơi cao nhất
ở vương quốc trên núi của chúng.

167
00:20:46,703 --> 00:20:49,373
Ubwuzu đang di chuyển.

168
00:20:55,003 --> 00:20:58,465
Nhiều khỉ đột lưng bạc
đã thống trị những ngọn núi này.

169
00:21:00,092 --> 00:21:03,804
Giờ Ubwuzu đã sẵn sàng đến lượt mình.

170
00:21:24,533 --> 00:21:28,161
Nhưng những con còn lại trong đàn
vẫn chưa thấy thuyết phục.

171
00:21:29,329 --> 00:21:32,207
Càng lúc Ubwuzu càng bực bội.

172
00:21:42,175 --> 00:21:44,303
Mục đích chính không phải là làm chúng sợ.

173
00:21:49,474 --> 00:21:52,811
Mà là cho chúng thấy
nó có thể đáng sợ thế nào.

174
00:21:54,479 --> 00:21:58,191
Cho chúng thấy
nó có thể trở thành thủ lĩnh của chúng.

175
00:22:03,155 --> 00:22:05,490
Gicurasi đang quan sát.

176
00:22:07,492 --> 00:22:10,954
Nhưng vì lý do nào đó,
nó không hề phản ứng.

177
00:22:20,672 --> 00:22:23,216
Khi ta nhìn bất kỳ con khỉ đột nào,

178
00:22:23,717 --> 00:22:28,597
ta không thể ngăn mình hình dung xem
chúng đang nghĩ gì hoặc cảm thấy gì.

179
00:22:30,932 --> 00:22:32,392
Chúng muốn cái gì,

180
00:22:33,894 --> 00:22:36,063
hay chúng định làm gì.

181
00:22:40,984 --> 00:22:43,487
Không thể biết chắc được.

182
00:22:46,490 --> 00:22:49,451
Ta chỉ có thể quan sát và tự hỏi.

183
00:22:53,997 --> 00:22:55,915
Tuy nhiên, có một điều chắc chắn.

184
00:22:55,916 --> 00:22:57,666
Bất chấp kích cỡ của chúng,

185
00:22:57,667 --> 00:23:01,004
khỉ đột là những sinh vật nhạy cảm
và phức tạp.

186
00:23:03,090 --> 00:23:04,632
Mỗi con mỗi khác,

187
00:23:04,633 --> 00:23:06,843
{\an8}và có cá tính riêng của nó.

188
00:23:13,392 --> 00:23:15,017
Và cũng như chúng ta,

189
00:23:15,018 --> 00:23:18,312
kinh nghiệm sống trui rèn nên chúng.

190
00:23:18,313 --> 00:23:19,356
Chuyện tốt,

191
00:23:20,524 --> 00:23:21,858
và chuyện xấu.

192
00:23:41,044 --> 00:23:42,879
Vết thương của Imfura dần lành…

193
00:23:45,048 --> 00:23:47,300
nhưng nó tránh xa đàn.

194
00:24:02,315 --> 00:24:03,732
Ở giai đoạn này của cuộc đời,

195
00:24:03,733 --> 00:24:07,863
khỉ đột đực có thể rất tách biệt.

196
00:24:14,536 --> 00:24:18,165
{\an8}Ngay cả gia đình của chúng
cũng trở nên cảnh giác với chúng.

197
00:24:28,133 --> 00:24:32,553
Những con đực trẻ như Imfura
đôi khi chọn rời khỏi đàn

198
00:24:32,554 --> 00:24:34,931
để thành lập gia đình riêng.

199
00:24:37,017 --> 00:24:41,688
Và đôi khi nó không có lựa chọn nào khác
ngoài việc rời đi.

200
00:25:01,708 --> 00:25:04,252
Còn có những bầy đàn khác.

201
00:25:05,504 --> 00:25:07,506
Imfura không nhìn thấy chúng,

202
00:25:09,049 --> 00:25:10,967
nhưng nó có thể nghe thấy chúng.

203
00:25:16,139 --> 00:25:21,353
Một số đàn lớn và hùng mạnh hơn
đàn Pablo rất nhiều.

204
00:25:36,326 --> 00:25:40,663
Với số lượng cá thể lớn
và nhiều khỉ lưng bạc như vậy,

205
00:25:40,664 --> 00:25:43,542
bạo lực bùng phát thường xuyên hơn.

206
00:25:51,508 --> 00:25:55,219
Đơn độc lạc vào một đàn lớn như vậy

207
00:25:55,220 --> 00:25:58,765
là cực kỳ nguy hiểm cho Imfura.

208
00:26:40,932 --> 00:26:44,644
Ubwuzu đang tìm thức ăn
với một số thành viên trong gia đình.

209
00:26:52,110 --> 00:26:56,823
Đàn Pablo có phạm vi hoạt động
khoảng tám cây số.

210
00:26:59,326 --> 00:27:02,620
Khu vực này có nhiều loại cây khác nhau,

211
00:27:02,621 --> 00:27:05,165
thỏa mãn phần lớn
chế độ ăn uống của cả đàn.

212
00:27:12,380 --> 00:27:15,091
Nhưng khỉ đột là loài rất cơ hội.

213
00:27:25,185 --> 00:27:28,647
Ubwuzu đã tình cờ
phát hiện một thứ khác biệt.

214
00:27:42,869 --> 00:27:44,371
Kiến.

215
00:27:47,415 --> 00:27:51,378
Nhưng đây là kiến quân đội,
loài kiến có bộ hàm mạnh mẽ.

216
00:28:02,263 --> 00:28:03,932
Và chúng cắn trả.

217
00:28:32,001 --> 00:28:34,254
Sự phấn khích thu hút những con khác.

218
00:28:56,901 --> 00:29:00,028
Một trong những công việc
của một thủ lĩnh lưng bạc

219
00:29:00,029 --> 00:29:03,324
là dẫn đàn đến khu vực kiếm ăn tốt.

220
00:29:13,418 --> 00:29:17,547
{\an8}Quan trọng hơn, là có thể tập hợp cả đàn.

221
00:29:25,805 --> 00:29:29,476
Ảnh hưởng của Ubwuzu ngày càng lớn.

222
00:29:41,863 --> 00:29:45,575
{\an8}Các con khỉ đột lưng bạc
giao tiếp theo những cách phức tạp…

223
00:29:47,702 --> 00:29:50,914
{\an8}và ngôn ngữ cơ thể
đóng một vai trò quan trọng.

224
00:30:03,551 --> 00:30:08,014
{\an8}Cách chúng ngồi, cách chúng di chuyển
nói lên rất nhiều điều.

225
00:30:19,317 --> 00:30:22,945
Ubwuzu đang thách đấu Gicurasi

226
00:30:22,946 --> 00:30:25,740
bằng cách di chuyển
thẳng về phía Gicurasi.

227
00:30:27,742 --> 00:30:31,788
Là đầu đàn,
lẽ ra Gicurasi nên đối mặt với Ubwuzu.

228
00:30:33,623 --> 00:30:35,166
Nhưng Gicurasi không làm gì hết.

229
00:30:39,546 --> 00:30:42,090
Teta đang theo dõi sát sao.

230
00:30:49,722 --> 00:30:54,435
Cuộc đối đầu giữa các khỉ đột lưng bạc
có thể leo thang rất nhanh chóng.

231
00:30:58,773 --> 00:31:01,526
Ubwuzu tấn công.

232
00:31:15,999 --> 00:31:20,044
Khỉ đột lưng bạc cao lớn gấp đôi
một người đàn ông trưởng thành.

233
00:31:25,133 --> 00:31:27,427
Chúng mạnh hơn gấp nhiều lần.

234
00:31:35,476 --> 00:31:37,729
Đánh nhau có thể dẫn đến cái chết.

235
00:32:03,129 --> 00:32:06,049
Ubwuzu bước ra, không bị tổn thương gì.

236
00:32:15,224 --> 00:32:17,769
Nhưng không thấy
bóng dáng Gicurasi đâu hết.

237
00:32:40,541 --> 00:32:43,252
Gicurasi sống sót sau trận chiến.

238
00:32:45,129 --> 00:32:47,048
Nhưng nó bị đánh rất nặng.

239
00:32:48,299 --> 00:32:52,220
Bị một con đực trẻ hơn
áp đảo trước mặt cả đàn.

240
00:33:05,358 --> 00:33:07,401
Là con cái thống trị,

241
00:33:07,402 --> 00:33:11,364
Teta phải cho cả nhóm thấy nó ủng hộ ai.

242
00:33:20,748 --> 00:33:23,418
Nó bỏ đi với con đực lớn tuổi.

243
00:33:26,879 --> 00:33:28,840
Và cả đàn đi theo.

244
00:33:32,927 --> 00:33:35,387
Sau năm năm lãnh đạo,

245
00:33:35,388 --> 00:33:38,558
Gicurasi đã thu phục được
lòng trung thành của cả đàn.

246
00:33:44,856 --> 00:33:47,775
Ubwuzu đã bị từ chối.

247
00:33:54,532 --> 00:33:58,494
Không phải mọi khỉ đột lưng bạc
đều có tố chất cần thiết để làm thủ lĩnh.

248
00:33:59,954 --> 00:34:03,666
Thành hay bại đều nằm ở tính cách.

249
00:34:10,256 --> 00:34:13,051
Tôi chỉ biết Pablo
khi nó là con khỉ nhỏ ba tuổi.

250
00:34:13,551 --> 00:34:17,930
Nhưng kể cả khi đó,
rõ ràng là nó có tính cách rất độc đáo.

251
00:34:19,557 --> 00:34:22,852
Được thu nhận và nuôi dạy
bởi một con khỉ đột lưng bạc uy quyền,

252
00:34:23,519 --> 00:34:25,562
khi Pablo được 18 tuổi,

253
00:34:25,563 --> 00:34:27,815
nó đã sẵn sàng tự mình làm lãnh đạo.

254
00:34:29,317 --> 00:34:33,779
{\an8}PABLO
18 TUỔI

255
00:34:33,780 --> 00:34:36,490
Nó tách đàn để tự lập đàn của riêng mình,

256
00:34:36,491 --> 00:34:37,992
đàn Pablo.

257
00:34:42,830 --> 00:34:47,334
Tuy nhiên, Pablo là một thủ lĩnh độc đáo.

258
00:34:47,335 --> 00:34:51,880
Khi nó bị một con khỉ đột lưng bạc
thù địch trong nhóm của mình thách thức,

259
00:34:51,881 --> 00:34:53,174
thay vì chiến đấu,

260
00:34:53,674 --> 00:34:58,096
Pablo nắm lấy cơ hội
để thành lập một liên minh hùng mạnh.

261
00:34:59,347 --> 00:35:04,768
Dùng sự hợp tác để thay thế sự hung hăng
trong đàn mình,

262
00:35:04,769 --> 00:35:08,022
chúng đưa đàn mạnh dần lên.

263
00:35:10,483 --> 00:35:14,486
Ở giai đoạn đỉnh cao,
đàn Pablo có 65 cá thể,

264
00:35:14,487 --> 00:35:17,073
là nhóm khỉ đột núi lớn nhất
từng được biết đến.

265
00:35:39,011 --> 00:35:44,892
Trong số đó là một con đực trẻ,
kẻ sẽ trở thành thủ lĩnh một ngày nào đó.

266
00:35:47,103 --> 00:35:48,437
Gicurasi.

267
00:35:59,282 --> 00:36:03,578
Nhưng giờ, sự thống trị của Gicurasi
đang bị thách thức.

268
00:36:05,496 --> 00:36:08,207
Câu hỏi là, liệu nó sẽ đánh trả,

269
00:36:08,875 --> 00:36:12,336
hay nó có thể học cách hợp tác với Ubwuzu?

270
00:36:36,819 --> 00:36:39,905
Dù thắng trong trận đấu với Gicurasi,

271
00:36:39,906 --> 00:36:45,244
các thành viên trong đàn
vẫn chưa thừa nhận Ubwuzu là thủ lĩnh.

272
00:36:48,164 --> 00:36:49,415
Teta cũng chưa thừa nhận.

273
00:36:50,666 --> 00:36:53,544
Không có sự ủng hộ của con cái thống trị,

274
00:36:54,378 --> 00:36:57,673
Ubwuzu có thể không bao giờ
giành được lòng tin của nhóm.

275
00:37:42,260 --> 00:37:45,513
Nhưng lòng trung thành của Teta
có thể thay đổi.

276
00:37:50,810 --> 00:37:55,314
Khi rời khỏi Gicurasi
và sát cánh cùng Ubwuzu,

277
00:37:57,566 --> 00:38:01,529
nó thể hiện rằng
nó ủng hộ cho con đực trẻ hơn này.

278
00:38:20,548 --> 00:38:23,968
Và Gicurasi từ chức.

279
00:38:57,960 --> 00:39:02,757
Ubwuzu giờ là thủ lĩnh của đàn Pablo.

280
00:39:03,716 --> 00:39:05,760
Nhưng đây chỉ mới là khởi đầu.

281
00:39:08,220 --> 00:39:10,848
Giành được quyền lãnh đạo là một chuyện.

282
00:39:12,892 --> 00:39:14,601
Luôn giữ vững vị trí,

283
00:39:14,602 --> 00:39:18,522
và giữ an toàn cho các
thành viên trong đàn là chuyện khác.

284
00:39:50,971 --> 00:39:53,933
Có một cá thể mới vừa tham gia đàn,

285
00:39:55,101 --> 00:39:59,105
một con cái nhập cư,
đến từ phía bên kia sườn núi.

286
00:40:02,525 --> 00:40:05,944
{\an8}Inyange đã rời nhóm nơi mình sinh ra,

287
00:40:05,945 --> 00:40:07,696
{\an8}và gia nhập đàn Pablo,

288
00:40:08,239 --> 00:40:11,324
{\an8}để nó có thể bắt đầu
một gia đình của riêng mình.

289
00:40:11,325 --> 00:40:12,368
{\an8}INYANGE
6 TUỔI

290
00:40:14,036 --> 00:40:18,164
Đó là một cuộc di cư khó khăn,
nhưng do bản năng dẫn dắt.

291
00:40:18,165 --> 00:40:20,876
Và nó giúp tránh được
việc giao phối cận huyết.

292
00:40:23,212 --> 00:40:26,465
Nó cần thiết lập
các mối quan hệ của mình ở đàn này,

293
00:40:26,966 --> 00:40:29,969
nhưng với đàn Pablo nó vẫn là kẻ xa lạ,

294
00:40:31,846 --> 00:40:33,806
và phải bị dè chừng.

295
00:41:19,727 --> 00:41:24,982
Ubwuzu và Gicurasi đang thích nghi
với mối quan hệ mới của chúng.

296
00:41:28,194 --> 00:41:30,862
Giờ Ubwuzu là kẻ nắm quyền,

297
00:41:30,863 --> 00:41:33,824
nó phải học cách
kiềm chế sự hung hăng của mình,

298
00:41:34,909 --> 00:41:39,288
còn Gicurasi phải học cách
tôn trọng quyền lực của Ubwuzu.

299
00:41:45,336 --> 00:41:47,171
Vẫn còn căng thẳng,

300
00:41:48,088 --> 00:41:53,093
nhưng ngôn ngữ cơ thể của chúng cho thấy
một mức độ hợp tác có thể đang phát triển,

301
00:41:54,470 --> 00:41:57,640
điều này khiến cả đàn yên tâm hơn.

302
00:42:44,478 --> 00:42:48,107
Khi chúng dần trôi vào giấc ngủ chập chờn,

303
00:42:50,985 --> 00:42:54,821
cảm giác mạnh mẽ của việc bên nhau
và thuộc về nhau được thể hiện

304
00:42:54,822 --> 00:42:58,909
trong một chuỗi các tiếp xúc thể chất.

305
00:43:03,205 --> 00:43:09,336
Sự gắn bó mật thiết và không thể nhầm lẫn
của một gia đình khỉ đột thân thiết.

306
00:43:18,929 --> 00:43:23,726
Các cá thể trẻ trong đàn
không nghỉ yên quá lâu.

307
00:43:33,652 --> 00:43:36,238
Ubi cũng thấy hiếu động.

308
00:43:46,248 --> 00:43:49,960
Nó rời mẹ, đi khám phá.

309
00:44:02,473 --> 00:44:06,810
Imfura đang dưỡng thương
sau một trận đòn khác.

310
00:44:20,532 --> 00:44:25,537
Giờ nó gần như mất hết
mọi tình cảm với cả đàn.

311
00:44:28,540 --> 00:44:33,712
Có vẻ như chỉ còn mỗi Ubi
xem Imfura là bạn.

312
00:44:48,686 --> 00:44:51,438
Nhưng có gì đó không ổn.

313
00:45:15,462 --> 00:45:18,215
Mẹ của Ubi đang ở gần đó.

314
00:45:34,606 --> 00:45:38,110
Có vẻ nó đang nhắn gửi đến Imfura.

315
00:45:38,819 --> 00:45:41,947
"Tránh xa con tôi."

316
00:46:00,799 --> 00:46:04,845
Cả đàn đều quay lưng lại với Imfura.

317
00:46:35,375 --> 00:46:38,461
Inyange, cô khỉ đột mới nhập đàn,

318
00:46:38,462 --> 00:46:41,423
đã quan sát đàn được một thời gian.

319
00:46:42,341 --> 00:46:43,967
Đặc biệt là quan sát Teta.

320
00:46:46,720 --> 00:46:48,262
Teta là con cái thống trị,

321
00:46:48,263 --> 00:46:52,267
mối quan hệ với Teta
có thể rất quan trọng với Inyange.

322
00:47:04,571 --> 00:47:08,908
Nếu Teta cho phép Inyange
gần gũi với gia đình mình,

323
00:47:08,909 --> 00:47:12,204
Teta sẽ thông báo đến cả đàn.

324
00:47:22,548 --> 00:47:25,634
Và có vẻ như Teta chào đón Inyange.

325
00:47:29,972 --> 00:47:33,350
Thậm chí còn tin tưởng
để Inyange bế con mình.

326
00:47:37,813 --> 00:47:40,523
Con cái làm vậy theo bản năng.

327
00:47:40,524 --> 00:47:43,235
Nó chuẩn bị cho việc làm mẹ.

328
00:47:54,246 --> 00:47:57,623
Inyange xuất hiện là một dấu hiệu tích cực

329
00:47:57,624 --> 00:48:01,670
cho đàn Pablo và cả Ubwuzu.

330
00:48:05,674 --> 00:48:08,886
Các gia đình khỉ đột
luôn tìm cách bành trướng.

331
00:48:10,387 --> 00:48:12,389
Số đông là sức mạnh.

332
00:48:27,571 --> 00:48:31,783
Inyange đã đến rất đúng thời điểm.

333
00:48:34,286 --> 00:48:39,958
Ubwuzu, sau khi lên làm thủ lĩnh,
rất muốn có con của riêng mình.

334
00:49:06,401 --> 00:49:08,737
Với những con cái mới đến…

335
00:49:10,948 --> 00:49:13,450
và hy vọng những đứa trẻ mới sắp chào đời,

336
00:49:15,410 --> 00:49:17,328
đàn có thể bành trướng

337
00:49:17,329 --> 00:49:21,375
và lớn mạnh hơn
dưới sự lãnh đạo của Ubwuzu.

338
00:49:53,323 --> 00:49:58,787
Imfura đã bị loại
khỏi cuộc sống của đàn suốt nhiều tháng.

339
00:50:12,300 --> 00:50:16,847
Giờ nó một mình xuống núi.

340
00:50:23,854 --> 00:50:28,191
Một bức tường đánh dấu giới hạn phạm vi
của khu rừng khỉ đột.

341
00:50:36,616 --> 00:50:40,454
Imfura đã đến rìa thế giới
của chính chúng.

342
00:51:07,731 --> 00:51:11,443
Nó tiến vào vào thế giới con người.

343
00:51:16,656 --> 00:51:19,868
Con người đã sống ở đây hàng ngàn năm.

344
00:51:23,413 --> 00:51:26,541
Và chính họ cũng sống nhờ vào đất đai.

345
00:52:06,331 --> 00:52:09,208
Mối quan hệ giữa con người và khỉ đột

346
00:52:09,209 --> 00:52:11,169
luôn căng thẳng.

347
00:52:11,670 --> 00:52:14,463
Gần 50 năm trước, khi tôi ở Rwanda,

348
00:52:14,464 --> 00:52:19,510
bọn săn trộm đã đẩy khỉ đột
đến bờ vực tuyệt chủng.

349
00:52:19,511 --> 00:52:24,766
Chỉ còn khoảng 250 con khỉ đột
ở dãy núi Virunga.

350
00:52:31,064 --> 00:52:36,570
Nếu không có Dian Fossey,
có thể đã không còn khỉ đột núi.

351
00:52:44,744 --> 00:52:49,958
Khi bọn săn trộm giết các con khỉ đột
mà bà ấy quen biết và yêu mến…

352
00:52:50,792 --> 00:52:51,709
CHÚ BERT
1952-1978

353
00:52:51,710 --> 00:52:54,045
…bà ấy đã dành cả cuộc đời
để bảo vệ chúng…

354
00:52:56,339 --> 00:52:57,966
bằng mọi cách có thể.

355
00:53:01,928 --> 00:53:04,305
{\an8}DIAN FOSSEY: 1932-1985
NGƯỜI YÊU QUÝ KHỈ ĐỘT NHẤT

356
00:53:04,306 --> 00:53:05,723
{\an8}YÊN NGHỈ NHÉ, BẠN YÊU DẤU

357
00:53:05,724 --> 00:53:07,933
{\an8}Kể cả sau khi bà ấy qua đời,

358
00:53:07,934 --> 00:53:11,354
{\an8}những nghiên cứu tiên phong
về khỉ đột của bà vẫn tiếp tục.

359
00:53:13,940 --> 00:53:15,274
Qua nhiều năm,

360
00:53:15,275 --> 00:53:18,737
bà là nguồn cảm hứng
trong công tác bảo vệ khỉ đột

361
00:53:20,197 --> 00:53:23,700
cho nhiều người khác
ở ngay chính Rwanda và cả ở nước ngoài.

362
00:53:26,119 --> 00:53:30,498
Nỗ lực bảo tồn chúng
ngày càng gặt hái thành công.

363
00:53:39,633 --> 00:53:44,012
Ngày nay, quần thể khỉ đột Rwanda
đã hồi phục nhiều.

364
00:53:49,726 --> 00:53:52,646
Nhưng trong khi dân số của chúng tăng lên,

365
00:53:54,105 --> 00:53:56,233
những ngọn núi vẫn y nguyên như cũ.

366
00:54:07,244 --> 00:54:09,746
Điều này có ý nghĩa gì với Imfura?

367
00:54:13,917 --> 00:54:15,919
Và nó đang đi đâu?

368
00:54:20,590 --> 00:54:23,802
Nhiều khỉ đột
sống trong cùng một không gian chật chội.

369
00:54:24,386 --> 00:54:30,100
Điều này thay đổi hành vi
và mối quan hệ của chúng.

370
00:54:35,230 --> 00:54:39,359
Imfura không được chào đón
trong đàn Pablo.

371
00:54:42,237 --> 00:54:44,197
Nó đi lên núi,

372
00:54:45,615 --> 00:54:47,909
rồi lại đi xuống núi.

373
00:54:51,955 --> 00:54:54,499
Nó không còn nhiều lựa chọn.

374
00:55:06,803 --> 00:55:11,224
Có thể số phận đã định sẵn
nó sẽ là một con khỉ lưng bạc đơn độc,

375
00:55:12,225 --> 00:55:15,895
những con vật khó lường nhất núi.

376
00:55:52,307 --> 00:55:56,144
Ubwuzu giờ an toàn ở vị trí thủ lĩnh.

377
00:55:58,730 --> 00:56:02,609
Đàn của nó ổn định và đang phát triển.

378
00:56:06,237 --> 00:56:08,948
Có hai con khỉ con mới chào đời…

379
00:56:12,869 --> 00:56:15,288
một đứa là con của Inyange.

380
00:56:17,207 --> 00:56:20,293
Đứa con đầu tiên của Ubwuzu
trong vai trò thủ lĩnh.

381
00:56:25,924 --> 00:56:29,636
Khỉ đột sơ sinh
hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ của chúng.

382
00:56:31,513 --> 00:56:35,642
Và khỉ đột mẹ
dành mọi thời gian cho con của nó.

383
00:56:39,479 --> 00:56:43,566
Con non không thể tách rời mẹ
trong vài tháng đầu đời.

384
00:56:56,371 --> 00:56:59,581
Đây là lần đầu Inyange làm mẹ,

385
00:56:59,582 --> 00:57:02,460
nên lo lắng cũng là điều dễ hiểu.

386
00:57:11,386 --> 00:57:14,722
Ubwuzu quan tâm Inyange sát sao.

387
00:57:15,598 --> 00:57:18,351
Nó bảo vệ Inyange rất cẩn mật.

388
00:57:25,525 --> 00:57:28,110
Nhưng với tư cách là khỉ lưng bạc đầu đàn,

389
00:57:28,111 --> 00:57:31,531
Ubwuzu không thể
chỉ quan tâm đến mỗi Inyange.

390
00:57:33,032 --> 00:57:36,744
Những con cái khác
cũng muốn được nó chú ý.

391
00:57:46,546 --> 00:57:50,216
Những hành vi phô diễn này
là lời mời giao phối.

392
00:58:06,483 --> 00:58:08,234
Ubwuzu chấp nhận,

393
00:58:09,777 --> 00:58:13,156
và để mặc cả đàn không ai bảo vệ.

394
00:58:52,654 --> 00:58:55,447
Trong khi Ubwuzu bận tâm chuyện khác,

395
00:58:55,448 --> 00:58:58,076
một sự việc kinh khủng đã xảy ra.

396
00:59:15,552 --> 00:59:19,264
Đứa con nhỏ của Inyange đã bị giết.

397
00:59:27,313 --> 00:59:32,277
Vết thương cho thấy
đây là do một con khỉ đột gây ra.

398
01:00:12,442 --> 01:00:16,362
Những con cái khác trong đàn
vây quanh Inyange.

399
01:00:29,208 --> 01:00:33,254
Chỉ Inyange biết chính xác
chuyện gì đã xảy ra…

400
01:00:36,549 --> 01:00:38,760
và ai là kẻ phải chịu trách nhiệm.

401
01:00:43,806 --> 01:00:46,601
Với cả đàn, nó có thể là thành viên mới,

402
01:00:47,185 --> 01:00:50,897
nhưng có vẻ sự mất mát của nó
cũng ảnh hưởng đến cả đàn.

403
01:01:11,334 --> 01:01:14,295
Inyange thu mình lại.

404
01:01:17,840 --> 01:01:20,259
Nhưng ít ra nó không đơn độc.

405
01:01:24,806 --> 01:01:27,517
Ubwuzu là cha của đứa bé.

406
01:01:30,645 --> 01:01:34,148
Nhưng nó không bảo vệ được Inyange
và con của nó.

407
01:02:05,346 --> 01:02:10,351
Đã bốn ngày
từ khi đứa con của Inyange bị giết.

408
01:02:12,186 --> 01:02:14,813
Mất một con non theo cách như vậy

409
01:02:14,814 --> 01:02:18,359
có thể khiến cả đàn
mất niềm tin vào thủ lĩnh của chúng,

410
01:02:20,194 --> 01:02:22,905
thậm chí có thể khiến cả đàn tan tác.

411
01:02:30,788 --> 01:02:34,500
Nhưng ngay lúc này,
cả đàn đang tụ tập quanh Ubwuzu.

412
01:02:36,127 --> 01:02:39,380
Và Inyange ở ngay bên cạnh.

413
01:02:49,932 --> 01:02:52,351
Có gì đó khiến Inyange hoảng sợ.

414
01:02:59,400 --> 01:03:01,861
Imfura đã trở lại.

415
01:03:04,781 --> 01:03:08,910
Phản ứng của Inyange
cho Ubwuzu biết mọi điều nó cần biết.

416
01:03:09,410 --> 01:03:13,164
Chính Imfura đã giết con của Inyange.

417
01:03:16,501 --> 01:03:19,295
Và giờ nó là mối đe dọa
với những con khác.

418
01:03:27,345 --> 01:03:29,013
Ubwuzu tấn công.

419
01:03:40,566 --> 01:03:43,986
Nhưng giờ, Imfura đã mạnh hơn nhiều.

420
01:03:50,701 --> 01:03:52,495
Gicurasi cũng xông vào.

421
01:04:14,100 --> 01:04:15,893
Imfura bỏ chạy.

422
01:04:22,942 --> 01:04:24,735
Nhưng nó không đi được xa.

423
01:04:30,491 --> 01:04:32,117
Năm ngoái,

424
01:04:32,118 --> 01:04:34,745
lúc nó bị cả đàn chối bỏ,

425
01:04:35,913 --> 01:04:38,332
nó đã không thật sự bỏ đi.

426
01:04:44,380 --> 01:04:47,425
Nhưng giờ, nó đã làm một chuyện tày trời.

427
01:04:49,719 --> 01:04:53,097
Nó đã giết một thành viên
của chính gia đình mình.

428
01:05:04,066 --> 01:05:07,904
Cả đàn tập hợp quanh Ubwuzu,
thủ lĩnh của chúng.

429
01:05:20,917 --> 01:05:24,462
Giờ Ubwuzu dẫn dắt cả đàn
thực hiện một nhiệm vụ.

430
01:05:42,855 --> 01:05:46,317
Imfura đang đi lên núi.

431
01:05:47,026 --> 01:05:49,028
Nhưng nó không đơn độc.

432
01:05:51,113 --> 01:05:53,324
Ubwuzu ở ngay phía sau,

433
01:05:54,158 --> 01:05:57,662
theo sát nó là Teta và Gicurasi.

434
01:06:12,176 --> 01:06:15,721
Chúng đang đuổi Imfura đi.

435
01:06:36,033 --> 01:06:41,539
Imfura một mình
tiến vào thung lũng bên cạnh.

436
01:06:58,514 --> 01:07:01,726
Có lẽ nó đã luôn định đến đây.

437
01:07:03,853 --> 01:07:08,607
Hoặc có lẽ một con khỉ đột
chỉ chịu được chừng đó trận đòn.

438
01:07:21,704 --> 01:07:26,459
Giờ có thể Imfura đang lang thang đơn độc
khắp những ngọn núi suốt nhiều năm.

439
01:07:28,711 --> 01:07:32,465
Hoặc có thể một ngày nào đó, nó sẽ
tìm được một gia đình cho chính mình.

440
01:07:35,009 --> 01:07:36,719
Chỉ thời gian mới trả lời được.

441
01:08:10,127 --> 01:08:15,382
Có ít nhất một thành viên trong đàn
sẽ nhớ Imfura.

442
01:08:19,637 --> 01:08:25,518
Ubi có lẽ còn quá nhỏ để hiểu
về những sự kiện đã diễn ra trong đàn.

443
01:08:27,937 --> 01:08:30,856
Nhưng Imfura từng là bạn của nó.

444
01:08:31,982 --> 01:08:35,236
Và giờ, người bạn đó đã ra đi.

445
01:08:51,252 --> 01:08:56,132
Tuy nhiên, cũng như Pablo hồi còn nhỏ,
Ubi rất dễ thích nghi.

446
01:08:57,341 --> 01:09:01,720
Và có vẻ nó có ý định
làm thân với một người bạn mới to lớn.

447
01:09:08,018 --> 01:09:09,103
Ubwuzu.

448
01:09:22,950 --> 01:09:26,120
Đây là một năm thử thách cho Ubwuzu,

449
01:09:26,787 --> 01:09:29,165
nhưng nó dần chứng tỏ tố chất lãnh đạo.

450
01:09:33,460 --> 01:09:38,632
Và có lẽ lúc này, tình bạn với Ubi
chính xác là điều nó cần trong cuộc đời.

451
01:10:02,823 --> 01:10:06,243
Gicurasi không còn là thủ lĩnh,

452
01:10:06,744 --> 01:10:09,078
nhưng nó đảm nhiệm vai trò mới

453
01:10:09,079 --> 01:10:12,875
trong việc hỗ trợ một con lưng bạc
trẻ trung hơn, hùng mạnh hơn.

454
01:10:14,710 --> 01:10:19,423
Gicurasi có nhiều kiến thức
và sẽ là trợ thủ đắc lực cho Ubwuzu.

455
01:10:22,051 --> 01:10:26,180
Đây có thể là vai trò quan trọng nhất
của cuộc đời nó.

456
01:10:36,190 --> 01:10:38,983
Teta đóng vai trò quan trọng

457
01:10:38,984 --> 01:10:42,112
trong việc hỗ trợ
quá trình chuyển đổi quyền lãnh đạo.

458
01:10:42,988 --> 01:10:45,908
Nó và gia đình đang sống ổn.

459
01:10:49,411 --> 01:10:52,790
Con của nó giờ đã gần hai tuổi.

460
01:10:56,126 --> 01:10:58,671
Con khỉ con dần trưởng thành,
cả về thể lực,

461
01:10:59,880 --> 01:11:01,423
lẫn tính cách.

462
01:11:20,901 --> 01:11:23,570
Inyange có một khoảng thời gian khó khăn.

463
01:11:24,321 --> 01:11:26,447
Nó mất đứa con đầu lòng,

464
01:11:26,448 --> 01:11:31,787
và ta có thể hình dung được
việc đó sẽ ảnh hưởng lâu dài đến nó.

465
01:11:33,580 --> 01:11:38,127
Nhưng giờ nó đã là thành viên chính thức
trong đàn Pablo…

466
01:11:42,423 --> 01:11:47,469
và là một phần của một thứ
vốn là trái tim của đời sống loài khỉ đột.

467
01:11:53,309 --> 01:11:54,476
Gia đình.

468
01:12:04,486 --> 01:12:08,073
Đàn Pablo không phải gia đình hoàn hảo.

469
01:12:09,908 --> 01:12:11,618
Có gia đình nào hoàn hảo đâu.

470
01:12:16,999 --> 01:12:21,503
Nhưng chúng đã cùng nhau vượt qua
một số thời điểm vô cùng khó khăn.

471
01:12:27,926 --> 01:12:32,056
Và lúc này đây, mọi thứ có vẻ
rất tích cực cho đàn Pablo,

472
01:12:36,018 --> 01:12:39,646
và cho cả giống loài của chúng nói chung.

473
01:12:47,696 --> 01:12:53,952
Ngày nay có hơn 600 con khỉ đột núi
khắp dãy núi Virunga.

474
01:12:54,620 --> 01:12:59,750
So với gần 50 năm trước, khi tôi ở đó,
dân số của chúng đã tăng hơn gấp đôi.

475
01:13:12,721 --> 01:13:16,391
Đó là câu chuyện tuyệt vời,
thành công nhất trong công tác bảo tồn

476
01:13:16,392 --> 01:13:17,643
mà tôi được chứng kiến.

477
01:13:22,356 --> 01:13:28,028
Và có lẽ nó bắt đầu từ kết nối sâu sắc
mọi người cảm nhận được đối với khỉ đột.

478
01:13:28,987 --> 01:13:33,534
Sự kết nối đó đã đi theo tôi cả đời.

479
01:13:37,704 --> 01:13:42,209
Và tất cả bắt đầu
từ một chú khỉ đột nhỏ rất đặc biệt.

480
01:13:47,464 --> 01:13:49,842
Dù có một tuổi thơ khó khăn,

481
01:13:50,717 --> 01:13:54,805
Pablo đã trở thành một thủ lĩnh mạnh mẽ
và đầy sức hút.

482
01:14:00,227 --> 01:14:05,274
Nó vẫn tận tụy với gia đình mình
cho đến cuối đời.

483
01:14:11,488 --> 01:14:15,617
Đây là một đoạn phim cuối cùng
quay được về Pablo.

484
01:14:17,911 --> 01:14:20,121
Ở tuổi 33,

485
01:14:20,122 --> 01:14:23,417
trong khi bảo vệ đàn của mình
khỏi một con khỉ đột đối thủ,

486
01:14:23,917 --> 01:14:26,837
gã khỉ đột lưng bạc vĩ đại đã bị giết.

487
01:14:30,340 --> 01:14:32,801
Tôi sẽ không bao giờ quên nó,

488
01:14:36,013 --> 01:14:38,974
không bao giờ quên
sức ảnh hưởng của nó với tôi.

489
01:14:43,520 --> 01:14:45,188
{\an8}Những lời tôi đã nói là:

490
01:14:45,189 --> 01:14:48,608
"Khi trao đổi ánh nhìn
với một chú khỉ đột,

491
01:14:48,609 --> 01:14:52,404
ta cảm nhận được nhiều ý nghĩa
hơn bất kỳ động vật nào tôi biết."

492
01:14:53,155 --> 01:14:54,573
Và tôi luôn khẳng định điều đó.

493
01:14:55,073 --> 01:14:56,617
Tôi nghĩ đó là sự thật.

494
01:15:16,553 --> 01:15:18,555
Biên dịch: Vũ Ngọc Ái Vy