Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
W ciągu mojego życia
odwiedziłem wiele niezwykłych miejsc.
Spotkałem mnóstwo fascynujących stworzeń.
Ale z niektórymi poczułem szczególnie głęboką więź.
Stworzenia te mają w sobie siłę i witalność,
które znacznie przewyższają nasze.
Ale gdy na nie patrzę,
to podziwu nie budzą we mnie ich rozmiar i ogromna siła,
lecz inteligencja i świadomość, które widzę w ich oczach,
kiedy na mnie patrzą.
Wypełniają mnie uczuciem zachwytu…
i strachu.
Ale nie strachu przed nimi.
Strachu, że ja, my, mogliśmy coś przeoczyć.
Coś istotnego.
Głębsze zrozumienie tego, kim one są…
i co to może oznaczać dla nas.
DAVID ATTENBOROUGH: OPOWIEŚĆ O GORYLACH
ŻYCIE NA ZIEMI
Pamiętam moje pierwsze spotkanie z gorylami górskimi.
„Poniedziałek, 9 stycznia 1978 roku.
Przed nami wznoszą się idealnie stożki wulkanów Wirunga”.
RWANDA AFRYKA WSCHODNIA
„Ruszamy w półtoragodzinną wędrówkę w górę zbocza.
Powoli niepozorny busz przekształca się w górski las deszczowy.
Drzewa o długich konarach pokryte poduszkami epifitów.
Wszędzie zielone wąskolistne paprocie
i strzępiasty, blady mech hiszpański.
Na małej polanie natknęliśmy się na grupkę samic z młodymi.
Ku mojemu zdumieniu pozwoliły mi podejść bliżej.
Nie byłoby to możliwe
bez pionierskiej pracy Dian Fossey.
Zamieszkała wśród goryli
i dogłębnie badała ich życie”.
Dzięki temu, że postępowaliśmy zgodnie ze wskazówkami Dian,
goryle przyjęły nas na tych samych warunkach.
„Zatrzymałem się i wydałem z siebie głęboki pomruk.
To uspokajający odgłos, który oznacza: »Jestem tu«”.
Ich wzrok, słuch, ich zmysł powonienia
są tak podobne do naszych,
że zwierzęta te widzą świat tak samo jak my.
Gdybyśmy więc mogli wyrwać się z ludzkiego stanu
i żyć świadomie w świecie innego stworzenia,
to jedynie w świecie goryli.
Nie powiedziałem tam,
że w tym filmie nie planowaliśmy bezpośredniego spotkania z gorylami.
W tej scenie skupialiśmy się
na istotnej roli, jaką pełnią przeciwstawny kciuk i palec wskazujący.
Nie spodziewaliśmy się kontaktu z gorylami.
Mieliśmy tam siedzieć i o nich opowiadać.
Goryle leżały na ziemi. Odwróciłem się, by spojrzeć w kamerę.
I nagle poczułem ciężar na stopach.
Pode mną siedział mały Pablo.
PABLO LAT 3
Nie mogłem mówić o ewolucji kciuka i palca wskazującego.
Po prostu chłonąłem chwilę.
Spójrzcie na to urocze stworzenie.
Jest rozbrajające i chce się je przytulić.
Po prostu pełnia szczęścia.
Wielu uważa, że to najważniejsza scena
w całym serialu.
A być może i w całym moim filmowym życiu.
Wymiana spojrzeń z gorylem niesie za sobą więcej znaczenia
i wzajemnego zrozumienia
niż w przypadku innych zwierząt.
Nie miałem wtedy pojęcia, jak niezwykłe życie czeka Pabla…
ani jaką spuściznę po sobie zostawi.
Dziś mam szansę opowiedzieć historię Pabla
i jego potomków,
którzy wciąż zamieszkują tamte górskie zbocza gór Wirunga.
Niemal 50 lat później
ta rodzina goryli znana obecnie jako „stado Pabla”,
znajduje się na życiowym rozdrożu.
Dominującym srebrnogrzbietym samcem i przywódcą stada jest Gicurasi.
GICURASI LAT 27
Jest jednym z najstarszych i najbardziej doświadczonych goryli
na tej górze.
Pod jego przywództwem stado Pabla cieszy się okresem stabilizacji.
Po części jest to zasługa jego najważniejszej sojuszniczki.
Teta jest dominującą samicą w stadzie.
TETA LAT 13
Cieszy się szacunkiem stada,
które wiernie za nią podąża.
Tetę i Gicurasiego
łączy wyjątkowa więź.
Dzięki niej u swego boku
Gicurasi zachował przywództwo przez pięć długich lat.
Razem stanowią trzon tej rodziny goryli.
Ale pod względem fizycznym Gicurasi najlepsze lata ma już za sobą.
A inni czekają na swoją kolej.
Ubwuzu…
UBWUZU LAT 17
…samiec srebrnogrzbiety z aspiracjami.
Jest bardzo duży,
bardzo silny
i ma własne ambicje.
Gicurasi słabnie…
a Ubwuzu chce przejąć przywództwo stada.
Na razie jednak stado skupia swoją uwagę na dziecku Tety.
Podobnie jak ludzie,
tak i goryle fascynują się noworodkami.
Mała ma zaledwie kilka miesięcy,
więc Teta musi stale mieć ją na oku.
Zwłaszcza gdy atmosfera robi się zbyt żywiołowa.
Goryle w każdym wieku uwielbiają zabawy.
To istotny element budowania i podtrzymywania więzi.
Ale Ubwuzu nie interesują zabawy.
W tej chwili całą jego uwagę pochłania Gicurasi.
Przerósł starszego samca i teraz próbuje go zastraszyć.
Jednak przywództwo wśród goryli nie opiera się tylko na sile fizycznej…
czego doświadczyłem na własne oczy wiele lat temu w Rwandzie.
„Dominującym samcem jest około trzydziestoletni Beethoven.
Ma agresywną postawę”.
To był naprawdę wielki osobnik.
Ogromny w porównaniu do człowieka.
Jednym uderzeniem pięści mógłby zmiażdżyć ci czaszkę.
Jednak Beethoven miał też inną stronę,
którą zobaczyłem w jego relacjach z małym Pablem.
Niedługo po naszym pierwszym spotkaniu zniknęła matka Pabla.
Mały musiał radzić sobie sam.
Goryl w wieku Pabla pozbawiony opieki matki
miałby małe szanse na przeżycie.
Ale wtedy stało się coś niezwykłego.
Beethoven, wielki samiec srebrnogrzbiety, przygarnął Pabla pod swoje skrzydła.
Starał się o niego troszczyć tak, jakby robiła to jego matka.
Pablo nie odstępował go na krok.
Obserwował.
I uczył się.
Dzięki Beethovenowi w roli ojca
Pablo zaczął się rozwijać.
Relacja ta trwale odmieniła życie Pabla.
Tak jak w przypadku tamtych goryli,
tak i w stadzie Pabla można dostrzec różnorodne charaktery.
Jest też tu ktoś, kto przypomina mi samego Pabla.
UBI LAT 2
Nie tylko wygląda bardzo podobnie,
ale ma też w sobie tę samą śmiałość i ciekawość świata.
Szczególne zainteresowanie okazuje jednemu z członków stada.
Imfurze.
IMFURA LAT 14
Imfura jest w trudnym wieku.
Znajduje się u progu dorosłości,
a jego grzbiet zaczyna już srebrzeć.
Ale jego umysł jest wciąż młody.
Goryle to bardzo towarzyskie stworzenia
i żyją w sieci złożonych relacji,
które kształtują to, kim są
i kim staną się w przyszłości.
Imfura jest osobnikiem skłonnym do zabawy, ale i troskliwym.
Ale jego siła i rozmiary są dla niego czymś nowym.
I nie umknęły uwadze innych.
Ubwuzu poważnie zranił Imfurę.
Wydaje się to brutalne,
ale każdy srebrnogrzbiety samiec ma w sobie pierwiastek agresji.
Dla Ubwuzu to naturalne, że próbuje wyeliminować konkurencję.
Ale Imfura jest jeszcze młody.
I nie wiedział, jak się bronić.
Stado Pabla budzi się ze snu.
Wysokość 3600 metrów
to sam szczyt ich górskiego królestwa.
Ubwuzu się przemieszcza.
Na tych zboczach panowało wiele goryli górskich.
Ubwuzu jest gotów na swoją kolej.
Ale trzeba jeszcze przekonać do tego resztę stada.
Frustracja samca rośnie.
Nie chodzi o to, by ich wystraszyć…
ale by im pokazać, jak bardzo może być przerażający.
Jak skutecznym byłby przywódcą.
Gicurasi uważnie się przygląda.
Ale z jakiegoś powodu nie reaguje.
Patrząc na goryla,
trudno nie pomyśleć, co osobnik ten myśli i czuje,
czego pragnie
albo jakie ma zamiary.
Nigdy nie możemy tego być pewni.
Możemy tylko obserwować i się zastanawiać.
Jedno natomiast jest pewne.
Mimo swoich rozmiarów
goryle to stworzenia złożone i wrażliwe.
Każdy z nich jest inny
i ma własną, niepowtarzalną osobowość.
I tak jak nas,
zwierzęta te kształtują ich życiowe doświadczenia.
Te dobre
oraz złe.
Rany Imfury się goją…
ale samiec nie zbliża się do stada.
W tym wieku
samce mogą być izolowane od stada.
Nawet ich własne rodziny zaczynają się ich wystrzegać.
Młode samce jak Imfura czasami opuszczają stado z własnej woli,
żeby założyć własną rodzinę.
Czasem jednak decyzja o odejściu nie należy do nich.
Są przecież inne stada.
Imfura ich nie widzi,
ale je słyszy.
Niektóre są znacznie większe i potężniejsze od stada Pabla.
A tam, gdzie liczba członków i srebrnogrzbietych samców jest wyższa,
tam częściej dochodzi do przemocy.
Natknięcie się samotnie na jedno z takich stad
byłoby dla Imfury niezwykle niebezpieczne.
Ubwuzu wraz z częścią swojej rodziny szuka pożywienia.
Stado Pabla zajmuje obszar o powierzchni około ośmiu kilometrów kwadratowych.
Znajduje się tu wiele gatunków roślin,
które stanowią podstawę ich diety.
Ale goryle są oportunistami.
Ubwuzu właśnie natknął się na inne pożywienie.
Mrówki.
Ale to mrówki legionistki, które są uzbrojone w potężne żuwaczki.
I potrafią się odgryźć.
Zamieszanie przyciąga inne osobniki.
Jednym z zadań dominującego samca
jest prowadzenie stada do dobrych miejsc żerowania.
Ale jeszcze ważniejsze jest spajanie grupy.
Ubwuzu zyskuje coraz większe wpływy.
Srebrnogrzbiete samce mają złożony system komunikacji.
Ogromną rolę odgrywa mowa ciała.
Znaczenie ma to, gdzie usiądziesz i jak się poruszasz.
Ubwuzu rzuca wyzwanie Gicurasiemu,
ruszając w jego stronę.
Gicurasi, jako przywódca stada, powinien go teraz odpędzić.
Ale nie robi nic.
Teta przygląda się uważnie.
Starcia między samcami mogą szybko wymknąć się spod kontroli.
Ubwuzu atakuje.
Samce goryli górskich
są dwa razy większe od dorosłego człowieka.
Są też wielokrotnie silniejsze.
Walki mogą zakończyć się śmiercią.
Ubwuzu wychodzi z tego starcia bez szwanku.
Ale Gicurasiego nigdzie nie widać.
Gicurasi przeżył.
Ale został ciężko pobity.
Upokorzony przez młodszego samca na oczach całego stada.
Będąc samicą dominującą,
Teta musi pokazać stadu, kogo wspiera.
Odchodzi ze starszym samcem.
A stado podąża za nimi.
Po pięciu latach przewodzenia stadu
Gicurasi zaskarbił sobie jego lojalność.
Ubwuzu został odrzucony.
Nie każdy srebrnogrzbiety nadaje się na lidera.
O sukcesie bądź porażce decyduje charakter.
Znałem Pabla jedynie jako trzylatka.
Ale już wtedy było jasne, że ma niezwykłą osobowość.
Adoptowany i wychowany przez silnego samca,
w wieku 18 lat Pablo był gotów stać się samodzielnym przywódcą.
PABLO LAT 18
Odłączył się, by stworzyć własne stado,
czyli stado Pabla.
Jednak Pablo był nietypowym przywódcą.
Gdy na pojedynek wyzwał go inny samiec
z jego stada,
zamiast z nim walczyć,
Pablo skorzystał z okazji, by zawrzeć z nim potężny sojusz.
Zastępując agresję współpracą,
wspólnymi siłami jeszcze bardziej wzmocnili stado.
W szczytowym momencie stado Pabla liczyło 65 osobników
i było największym znanym w historii.
Wśród nich dorastał młody samiec, który z czasem sam został przywódcą.
Gicurasi.
Ale dziś jego przywództwo jest podważane.
Pytanie brzmi: czy Gicurasi stawi opór,
czy może nauczyć się współpracować z Ubwuzu?
Mimo że wygrał walkę z Gicurasim,
Ubwuzu nadal nie został uznany za przywódcę przez resztę stada.
Ani przez Tetę.
Bez wsparcia dominującej samicy,
Ubwuzu może nigdy nie zyskać przychylności stada.
Teta chyba jednak przechodzi na drugą stronę.
Opuszczając Gicurasiego i przyłączając się do Ubwuzu,
daje jasny sygnał, że teraz wspiera młodszego samca.
Gicurasi ustępuje.
Teraz Ubwuzu przewodzi stadu Pabla.
Ale to dopiero początek.
Przejęcie przywództwa to jedno.
Utrzymanie władzy i zapewnienie stadu bezpieczeństwa
to zupełnie inna sprawa.
W grupie pojawiła się nowa samica.
To imigrantka z drugiej strony góry.
Inyange porzuciła rodzinę, w której się urodziła
i dołączyła do stada Pabla,
żeby założyć własną rodzinę.
INYANGE LAT 6
To trudna decyzja, ale jest podyktowana instynktem
i pozwala uniknąć chowu wsobnego.
Inyange musi zbudować tu swoje relacje,
ale na razie pozostaje obca
i musi być bardzo ostrożna.
Ubwuzu i Gicurasi uczą się nowej relacji.
Ubwuzu jako przywódca
musi nauczyć się powściągać agresję.
A Gicurasi – uszanować jego władzę.
Stosunki są nadal napięte,
ale ich mowa ciała sugeruje, że nawiązuje się pewna współpraca,
co uspokaja pozostałych członków stada.
Kiedy goryle powoli zapadają w sen,
w łańcuchu czułych fizycznych kontaktów można wyraźnie zauważyć
głębokie poczucie wspólnoty i przynależności do jednej grupy.
To bliskie i wyjątkowe więzi tej zwartej rodziny goryli.
Młodsi członkowie stada nie śpią jednak długo.
Ubi też się budzi.
Oddala się od matki, żeby pozwiedzać okolicę.
Imfura dochodzi do siebie po kolejnym laniu.
Praktycznie utracił wszelki kontakt ze stadem.
Jego jedynym przyjacielem jest już chyba tylko Ubi.
Ale coś jest nie tak.
Matka Ubiego jest w pobliżu.
I daje Imfurze jasny sygnał.
„Trzymaj się z dala od mojego dziecka”.
Wszyscy odwracają się od Imfury.
Nowo przybyła samica Inyange
od jakiegoś czasu uważnie obserwuje stado.
Zwłaszcza Tetę.
To samica dominująca,
więc jej relacje z Inyange mogą być dla młodej samicy kluczowe.
Jeśli Teta pozwoli jej zbliżyć się do swojej rodziny,
reszta stada przyjmie to jako oczywisty sygnał.
Wygląda na to, że Teta ją akceptuje.
A nawet ufa jej na tyle, by pozwolić jej potrzymać swoje młode.
Młode samice robią to instynktownie.
To przygotowanie do macierzyństwa.
Przybycie Inyange to dobry znak
zarówno dla stada Pabla, jak i Ubwuzu.
Goryle nieustannie dążą do rozrostu swoich rodzin.
W końcu w kupie siła.
Inyange trafiła do stada w wyjątkowo dobrym momencie.
Ubwuzu, jako nowy przywódca, chce mieć własne potomstwo.
A skoro pojawiają się nowe samice
i wkrótce mogą urodzić się nowe młode,
stado ma szansę się rozrosnąć
i umocnić się pod przywództwem Ubwuzu.
Imfura od wielu miesięcy jest wykluczony z życia w stadzie.
Teraz samotnie schodzi ze zbocza góry.
Granicę lasu zamieszkałego przez goryli wyznacza widoczny mur.
Imfura dotarł na skraj ich świata.
Przekroczył granicę i wszedł do ludzkiego świata.
To tereny zamieszkałe przez ludzi od wielu tysięcy lat.
Oni również są zależni od tej ziemi.
Relacje między ludźmi a gorylami
zawsze były trudne.
Gdy prawie 50 lat temu odwiedziłem Rwandę,
kłusownictwo niemal doprowadziło do wyginięcia całej populacji goryli.
W górach Wirunga pozostało ich zaledwie około 250.
Dziś goryle górskie mogłyby już nie istnieć,
gdyby nie Dian Fossey.
Kiedy kłusownicy zaczęli zabijać goryle, które Dian tak pokochała,
poświęciła ona swoje życie, by je chronić…
za wszelką cenę.
NIKT BARDZIEJ NIE KOCHAŁ GORYLI
Nawet po jej śmierci
kontynuowano jej pionierskie badania nad gorylami.
Z biegiem lat
pojawiło się wiele nowych osób pragnących chronić goryle
w samej Rwandzie, jak i poza nią.
Z czasem wysiłki na rzecz ochrony goryli zaczęły przynosić wymierne efekty.
Dziś populacja goryli w Rwandzie w dużej mierze się odrodziła.
Ale choć ich liczebność wzrosła,
to góry pozostały takie same.
Co to oznacza dla Imfury?
I co ma teraz zrobić?
Wiele goryli zamieszkuje teraz ten sam, niewielki teren.
Zmienia to ich zachowania i wzajemne relacje.
Imfura nie jest już mile widziany w stadzie Pabla.
Wspiął się na szczyt góry…
i zszedł na sam dół.
Kończą mu się możliwości.
Być może jego przeznaczeniem jest bycie samotnym srebrnogrzbietym,
a to najbardziej nieprzewidywalne osobniki w tych górach.
Ubwuzu umocnił swoją pozycję na szczycie.
Grupa jest stabilna i się rozrasta.
Pojawiły się dwa nowo narodzone młode.
Jedno z nich należy do Inyange.
To pierwszy potomek Ubwuzu jako przywódcy.
Noworodki goryli są całkowicie uzależnione od matek.
A matki są bezgranicznie oddane swojemu potomstwu.
Przez pierwsze miesiące życia są ze sobą nierozłączni.
Inyange po raz pierwszy została matką.
Nic więc dziwnego, że jest zdenerwowana.
Ubwuzu bacznie jej pilnuje.
I zapewnia jej doskonałą ochronę.
Ale jest też dominującym samcem,
więc nie może jedynie pilnować Inyange.
Inne samice również pragną, by poświęcił im swoją uwagę.
Takie zachowanie to zaproszenie do kopulacji.
Ubwuzu je przyjmuje
i zostawia grupę bez opieki.
Kiedy Ubwuzu był zajęty,
wydarzyło się coś strasznego.
Dziecko Inyange zostało zabite.
Obrażenia maleństwa świadczą o tym, że sprawcą był inny goryl.
Pozostałe samice gromadzą się wokół zrozpaczonej matki.
Tylko Inyange wie, co się stało…
i kto jest za to odpowiedzialny.
Choć dopiero niedawno dołączyła do stada,
jej strata wydaje się poruszać wszystkich.
Inyange oddaliła się od stada,
ale przynajmniej nie jest sama.
Ubwuzu był ojcem maleństwa.
Ale nie zdołał obronić Inyange i ich dziecka.
Cztery dni temu zostało zabite maleństwo Inyange.
Utrata młodego w takich okolicznościach
może zachwiać zaufaniem do przywódcy,
a nawet doprowadzić do rozpadu stada.
Ale na razie goryle gromadzą się wokół Ubwuzu,
a Inyange trwa przy jego boku.
Coś ją zaniepokoiło.
Imfura powrócił.
Jej reakcja mówi Ubwuzu wszystko.
To Imfura zabił dziecko Inyange.
A teraz stanowi zagrożenie dla wszystkich.
Ubwuzu przypuszcza atak.
Ale teraz Imfura jest znacznie silniejszy.
Gicurasi włącza się do walki.
Imfura ucieka.
Ale nie odszedł daleko.
Choć przez ostatni rok był wykluczony z życia w stadzie,
to nigdy tak naprawdę go nie opuścił.
Ale teraz przekroczył granicę.
Zabił członka własnej rodziny.
Stado zbiera się wokół swojego przywódcy – Ubwuzu.
Teraz Ubwuzu prowadzi ich na nową misję.
Imfura wspina się na szczyt góry.
Ale nie jest sam.
Ubwuzu depcze mu po piętach
z Tetą i Gicurasim u swego boku.
Razem wypierają Imfurę ze swojego terytorium.
Imfura samotnie wchodzi do kolejnej doliny.
Być może ten los zawsze był mu pisany.
A może to zbyt wiele porażek jak na jednego goryla.
Imfura może teraz latami błąkać się samotnie po górach.
Albo pewnego dnia odnajdzie własną rodzinę.
Czas pokaże.
Za Imfurą będzie tęsknił przynajmniej jeden członek stada.
Ubi jest chyba za młody, by zrozumieć, co się wydarzyło.
Ale Imfura był jego przyjacielem.
A teraz jego przyjaciel odszedł.
Jednak Ubi, podobnie jak mały Pablo, potrafi się dostosować.
I postanowił znaleźć sobie nowego, dużego przyjaciela.
Ubwuzu.
Dla Ubwuzu był to rok prób,
ale samiec ten dorósł do roli przywódcy.
Być może teraz właśnie najbardziej potrzebuje przyjaźni z Ubim.
Gicurasi nie jest już przywódcą stada,
ale odnalazł dla siebie nową rolę.
Teraz wspiera młodszego i silniejszego srebrnogrzbietego.
Ma dużą wiedzę i będzie dla Ubwuzu nieocenioną pomocą.
To może być najważniejsza rola w jego życiu.
Teta odegrała kluczową rolę w procesie zmiany przywództwa w stadzie.
Ona i jej rodzina mają się dobrze.
Jej dziecko ma już prawie dwa lata.
Jest coraz silniejsze…
i wyrabia swój charakter.
Inyange przeszła trudny czas.
Straciła pierwsze dziecko
i ta śmierć bez wątpienia pozostawiła głęboki ślad w jej sercu.
Ale teraz jest już pełnoprawną członkinią stada Pabla…
i częścią czegoś, co stanowi fundament życia goryli.
Rodziny.
Stado Pabla nie jest rodziną idealną.
Żadna taka nie jest.
Ale razem przetrwali bardzo trudne chwile.
Przyszłość rysuje się w jasnych barwach – zarówno dla stada Pabla…
jak i dla całego gatunku.
Dziś góry Wirunga zamieszkuje ponad 600 goryli górskich.
Od mojej wizyty niemal 50 lat temu ich populacja wzrosła ponad dwukrotnie.
To jeden z największych znanych mi sukcesów w kwestii ochrony przyrody.
A może to zasługa głębokiego poczucia więzi,
jakie ludzie odczuwają wobec goryli.
To więź, która została ze mną przez całe życie.
A wszystko zaczęło się od jednego, wyjątkowego goryla.
Pomimo trudnych początków
Pablo wyrósł na silnego i charyzmatycznego przywódcę stada.
Pozostał oddany rodzinie do samego końca.
To jedne z ostatnich znanych ujęć Pabla.
W wieku 33 lat,
broniąc swojego stada przed rywalem,
ten wspaniały samiec oddał swoje życie.
Nigdy go nie zapomnę…
ani tego, jaki miał na mnie wpływ.
Zawsze powtarzam,
że wymiana spojrzeń z gorylem niesie za sobą więcej znaczenia,
niż w przypadku innych zwierząt.
I podtrzymuję te słowa.
Myślę, że to prawda.
Napisy: Wojciech Matyszkiewicz