1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.BZ

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.BZ

3
00:00:21,396 --> 00:00:23,732
<i>Sepanjang hidup saya,</i>

4
00:00:24,232 --> 00:00:27,610
<i>saya sudah melawat
banyak tempat luar biasa.</i>

5
00:00:31,531 --> 00:00:34,784
<i>Saya sudah jumpa
banyak makhluk yang menarik.</i>

6
00:00:37,495 --> 00:00:42,834
<i>Namun, ada sesetengah makhluk
yang saya rasa sangat rapat.</i>

7
00:00:52,385 --> 00:00:55,055
<i>Ia ada kekuatan dan semangat</i>

8
00:00:57,098 --> 00:00:59,559
<i>yang jauh mengatasi kita.</i>

9
00:01:02,103 --> 00:01:03,521
<i>Namun, apabila saya melihatnya,</i>

10
00:01:04,022 --> 00:01:08,068
<i>bukan saiz dan kuasanya
yang buat saya kagum,</i>

11
00:01:09,360 --> 00:01:14,157
<i>tapi kepintaran dan kesedaran
yang saya nampak dalam matanya</i>

12
00:01:14,657 --> 00:01:17,035
<i>apabila ia memandang saya.</i>

13
00:01:23,958 --> 00:01:30,381
<i>Ia memberi saya rasa kagum
dan ketakutan yang luar biasa.</i>

14
00:01:36,137 --> 00:01:38,473
<i>Namun, bukan takut padanya.</i>

15
00:01:41,101 --> 00:01:46,106
<i>Ketakutan yang saya, kita,
mungkin terlepas pandang sesuatu.</i>

16
00:01:47,107 --> 00:01:49,192
<i>Sesuatu yang penting.</i>

17
00:01:50,735 --> 00:01:54,447
<i>Pemahaman yang lebih mendalam
tentang apa dan siapa ia…</i>

18
00:01:57,325 --> 00:02:00,328
<i>dan apa maknanya bagi kita.</i>

19
00:02:12,173 --> 00:02:14,175
HIDUPAN DI BUMI

20
00:02:18,513 --> 00:02:22,809
<i>Saya masih ingat kali pertama
saya jumpa gorila gunung.</i>

21
00:02:27,772 --> 00:02:31,401
"Isnin, 9 Januari 1978."

22
00:02:33,945 --> 00:02:37,906
{\an8}"Kon gunung berapi Virunga
yang sempurna di hadapan."

23
00:02:37,907 --> 00:02:40,034
{\an8}AFRIKA TIMUR

24
00:02:43,788 --> 00:02:47,625
"Kami mulakan perjalanan
selama satu jam setengah mendaki gunung."

25
00:02:49,586 --> 00:02:52,087
"Perlahan-lahan, semak yang tidak menarik

26
00:02:52,088 --> 00:02:55,675
berubah menjadi
hutan hujan altitud tinggi."

27
00:03:01,723 --> 00:03:05,310
"Pokok-pokok berdahan panjang
penuh dengan lapisan epifit."

28
00:03:07,812 --> 00:03:10,189
"Paku-pakis hijau berdaun reben

29
00:03:10,190 --> 00:03:13,776
dengan lumut Sepanyol
yang nipis dan pucat di mana-mana."

30
00:03:22,118 --> 00:03:26,122
"Kami jumpa sekumpulan gorila betina
dan anak gorila di kawasan lapang kecil."

31
00:03:27,790 --> 00:03:31,044
"Tak disangka-sangka,
ia membenarkan saya mendekatinya."

32
00:03:40,803 --> 00:03:43,263
"Perkara ini tak mungkin berlaku

33
00:03:43,264 --> 00:03:46,976
tanpa usaha perintis Dian Fossey."

34
00:03:49,354 --> 00:03:52,148
"Dia tinggal dalam kalangan gorila,

35
00:03:54,108 --> 00:03:58,071
mengkaji butiran intim hidupnya."

36
00:04:01,074 --> 00:04:04,993
Sebab kami buat
seperti yang diarahkan oleh Dian,

37
00:04:04,994 --> 00:04:07,705
gorila itu terima kami
dengan cara yang sama.

38
00:04:09,415 --> 00:04:12,876
"Saya perlu berhenti
dan bertukar-tukar dengusan yang garau."

39
00:04:12,877 --> 00:04:16,005
"Bunyi menenangkan
yang bermaksud, 'Saya di sini.'"

40
00:04:21,552 --> 00:04:25,223
Penglihatan, pendengaran, deria baunya

41
00:04:26,057 --> 00:04:27,599
sama seperti kita.

42
00:04:27,600 --> 00:04:31,729
Maka, kita lihat dunia
dengan cara yang sama sepertinya.

43
00:04:33,690 --> 00:04:37,693
Jadi, jika ada kemungkinan
untuk lari daripada keadaan manusia

44
00:04:37,694 --> 00:04:42,991
dan hidup dengan penuh imaginasi
dalam dunia makhluk lain,

45
00:04:43,616 --> 00:04:45,368
pastinya hidup dengan gorila.

46
00:04:51,082 --> 00:04:52,959
Apa yang saya tak cakap di sana

47
00:04:53,459 --> 00:05:00,341
ialah ia bukan filem
bertemu dengan gorila secara terus.

48
00:05:01,217 --> 00:05:03,677
Fungsi babak itu

49
00:05:03,678 --> 00:05:07,724
ialah kepentingan ibu jari
dan jari telunjuk yang boleh mencengkam.

50
00:05:10,226 --> 00:05:12,978
Kami tak sangka
kami akan berhubung dengannya.

51
00:05:12,979 --> 00:05:15,523
Kami duduk saja dan bercakap tentangnya.

52
00:05:17,650 --> 00:05:21,153
Saya pusing. Ia terbaring di tanah.
Saya pandang kamera.

53
00:05:21,154 --> 00:05:23,948
Kaki saya terasa berat.

54
00:05:24,449 --> 00:05:27,035
Saya pandang ke bawah. Ada Pablo.

55
00:05:29,120 --> 00:05:34,041
{\an8}BERUMUR 3 TAHUN

56
00:05:34,042 --> 00:05:37,252
Saya tak boleh cakap tentang evolusi
ibu jari dan jari telunjuk.

57
00:05:37,253 --> 00:05:38,838
Saya duduk dan biarkan saja.

58
00:05:58,274 --> 00:06:00,609
Lihatlah makhluk yang cantik ini.

59
00:06:00,610 --> 00:06:03,363
Ia sangat menarik. Kita nak peluknya.

60
00:06:04,530 --> 00:06:08,201
Kebahagiaan semata-mata.

61
00:06:13,081 --> 00:06:16,041
Ramai orang akan fikir
ia babak paling penting

62
00:06:16,042 --> 00:06:17,335
dalam siri itu.

63
00:06:18,044 --> 00:06:22,673
Jika bukan, dalam hidup saya yang dirakam.

64
00:06:24,300 --> 00:06:29,346
Ada lebih banyak makna
dan pemahaman bersama

65
00:06:29,347 --> 00:06:33,017
dalam bertukar pandangan dengan gorila

66
00:06:34,602 --> 00:06:36,312
daripada haiwan lain yang saya kenal.

67
00:06:39,107 --> 00:06:41,024
Saya tak tahu ketika itu

68
00:06:41,025 --> 00:06:43,820
betapa hebatnya hidup
yang Pablo bakal jalani…

69
00:06:46,197 --> 00:06:48,991
atau legasi yang ia akan tinggalkan.

70
00:06:52,161 --> 00:06:55,914
Sekarang saya ada peluang
untuk menceritakan kisah Pablo

71
00:06:55,915 --> 00:06:57,958
dan kisah keturunannya

72
00:06:57,959 --> 00:07:02,088
yang masih mendiami
cerun-cerun gunung di Virunga itu.

73
00:07:13,683 --> 00:07:15,934
<i>Hampir 50 tahun kemudian,</i>

74
00:07:15,935 --> 00:07:20,397
<i>keluarga gorila ini,
kini dikenali sebagai kumpulan Pablo,</i>

75
00:07:20,398 --> 00:07:23,025
<i>berada di titik genting dalam kisahnya.</i>

76
00:07:36,289 --> 00:07:41,585
{\an8}<i>Silverback dominan dan ketua
dalam kumpulan ini ialah Gicurasi.</i>

77
00:07:41,586 --> 00:07:44,005
{\an8}27 TAHUN

78
00:07:55,892 --> 00:08:00,187
<i>Ia antara gorila yang paling tua
dan paling berpengalaman</i>

79
00:08:00,188 --> 00:08:01,647
<i>di gunung itu.</i>

80
00:08:07,528 --> 00:08:12,992
<i>Kumpulan Pablo telah menikmati
zaman kestabilan di bawah kepimpinannya.</i>

81
00:08:19,290 --> 00:08:24,712
<i>Kestabilan itu, sebahagiannya,
disebabkan sekutunya yang paling penting.</i>

82
00:08:29,091 --> 00:08:32,093
{\an8}<i>Teta ialah gorila betina dominan.</i>

83
00:08:32,094 --> 00:08:35,681
{\an8}13 TAHUN

84
00:08:41,020 --> 00:08:43,439
<i>Ia disanjung tinggi</i>

85
00:08:43,940 --> 00:08:45,858
<i>sebagai pemimpin kumpulan itu.</i>

86
00:08:54,367 --> 00:08:56,619
<i>Teta dan Gicurasi</i>

87
00:08:57,537 --> 00:09:00,373
<i>berkongsi ikatan yang unik.</i>

88
00:09:09,590 --> 00:09:12,133
<i>Dengan Teta di sisinya,</i>

89
00:09:12,134 --> 00:09:16,639
<i>Girucasi telah mengekalkan kuasa
selama lima tahun.</i>

90
00:09:37,827 --> 00:09:41,956
<i>Kedua-duanya jantung keluarga gorila ini.</i>

91
00:09:55,761 --> 00:10:01,017
<i>Namun, Gicurasi sudah semakin uzur.</i>

92
00:10:03,769 --> 00:10:06,939
<i>Malah, ada waris lain yang menanti.</i>

93
00:10:11,485 --> 00:10:12,902
{\an8}<i>Ubwuzu…</i>

94
00:10:12,903 --> 00:10:15,655
{\an8}17 TAHUN

95
00:10:15,656 --> 00:10:18,326
{\an8}<i>…silverback yang sedang meningkat naik.</i>

96
00:10:20,828 --> 00:10:22,079
<i>Sangat besar,</i>

97
00:10:23,372 --> 00:10:24,624
<i>sangat kuat,</i>

98
00:10:26,542 --> 00:10:29,253
<i>dengan cita-citanya sendiri.</i>

99
00:10:33,716 --> 00:10:36,761
<i>Gicurasi semakin lemah…</i>

100
00:10:40,765 --> 00:10:44,935
<i>dan Ubwuzu mahu mengambil alih
sebagai ketua.</i>

101
00:11:09,043 --> 00:11:14,423
<i>Namun, buat masa sekarang,
kumpulan itu tertumpu pada bayi Teta.</i>

102
00:11:18,469 --> 00:11:20,387
<i>Sama seperti kita,</i>

103
00:11:20,388 --> 00:11:23,891
<i>bayi baru lahir itu sumber daya tarikan.</i>

104
00:11:34,235 --> 00:11:37,071
<i>Namun, usianya baru beberapa bulan.</i>

105
00:11:37,655 --> 00:11:40,908
<i>Jadi, Teta mesti jauhkan ia
daripada bahaya,</i>

106
00:11:42,159 --> 00:11:45,079
<i>lebih-lebih lagi
sewaktu keadaan menjadi hiruk-pikuk.</i>

107
00:12:00,970 --> 00:12:04,682
<i>Gorila dari semua peringkat umur
suka bermain.</i>

108
00:12:13,441 --> 00:12:18,320
<i>Ia unsur penting dalam menjalinkan
dan mengekalkan ikatan.</i>

109
00:12:39,049 --> 00:12:43,471
<i>Namun, Ubwuzu tidak berminat
dalam permainan.</i>

110
00:12:52,021 --> 00:12:55,983
<i>Sekarang, ia fokus pada Gicurasi.</i>

111
00:12:59,445 --> 00:13:05,367
<i>Saiznya kini lebih besar daripada Gicurasi
dan ia cuba menakutkannya.</i>

112
00:13:18,672 --> 00:13:23,052
<i>Namun, mengetuai sekumpulan gorila
bukan hanya soal kekuatan fizikal…</i>

113
00:13:26,597 --> 00:13:31,060
<i>seperti yang saya sendiri nampak
bertahun-tahun lalu di Rwanda.</i>

114
00:13:37,775 --> 00:13:41,237
"Silverback dominan ialah Beethoven,
mungkin berusia 30 tahun."

115
00:13:50,955 --> 00:13:53,165
"Ia ada gaya berjalan yang agresif."

116
00:13:54,542 --> 00:13:57,085
Ia datang. Saiznya sangat besar.

117
00:13:57,086 --> 00:13:59,587
Maksud saya…
lebih besar berbanding dengan kita.

118
00:13:59,588 --> 00:14:03,259
Satu tumbukan saja
boleh pecahkan kepala kita.

119
00:14:06,136 --> 00:14:09,682
Namun, Beethoven ada sifat lain,

120
00:14:10,891 --> 00:14:15,396
dan ia didedahkan kepada saya
melalui hubungannya dengan Pablo.

121
00:14:18,732 --> 00:14:22,570
Tak lama selepas saya jumpa ia,
ibunya menghilang.

122
00:14:23,070 --> 00:14:26,532
Ia terpaksa hidup sendiri.

123
00:14:32,121 --> 00:14:36,082
Tanpa perlindungan ibunya,
gorila sebaya Pablo

124
00:14:36,083 --> 00:14:38,043
akan bergelut untuk terus hidup.

125
00:14:39,295 --> 00:14:42,338
Namun, sesuatu yang luar biasa berlaku.

126
00:14:42,339 --> 00:14:47,469
Beethoven, silverback yang besar ini, membelanya.

127
00:14:53,934 --> 00:14:57,646
Ia berusaha menjaganya
sebagaimana yang ibunya akan buat.

128
00:15:03,777 --> 00:15:06,906
Pablo sentiasa di sisinya.

129
00:15:16,540 --> 00:15:17,625
Ia memerhati.

130
00:15:22,296 --> 00:15:23,756
Ia belajar.

131
00:15:30,512 --> 00:15:32,723
Dengan Beethoven sebagai sosok ayah,

132
00:15:34,600 --> 00:15:36,852
hidup Pablo mula maju.

133
00:15:38,854 --> 00:15:43,609
Ia satu hubungan
yang akan mengubah hidup Pablo selamanya.

134
00:15:53,744 --> 00:15:55,913
<i>Sama seperti gorila-gorila
yang saya jumpa,</i>

135
00:15:58,207 --> 00:16:03,128
<i>ada banyak personaliti berbeza
dalam kumpulan Pablo sekarang.</i>

136
00:16:08,300 --> 00:16:12,595
<i>Ada seekor gorila
yang mengingatkan saya pada Pablo sendiri.</i>

137
00:16:12,596 --> 00:16:15,557
{\an8}2 TAHUN

138
00:16:19,269 --> 00:16:21,355
<i>Ia bukan saja nampak serupa,</i>

139
00:16:22,815 --> 00:16:26,360
<i>ia nampaknya ada keberanian
dan rasa ingin tahu yang sama.</i>

140
00:16:30,864 --> 00:16:36,120
<i>Namun, ia cukup tertarik
pada seekor gorila.</i>

141
00:16:39,164 --> 00:16:40,540
{\an8}<i>Imfura.</i>

142
00:16:40,541 --> 00:16:43,961
{\an8}14 TAHUN

143
00:16:58,892 --> 00:17:01,895
<i>Imfura berada pada fasa usia yang sukar.</i>

144
00:17:03,230 --> 00:17:05,441
<i>Ia sudah dewasa,</i>

145
00:17:05,941 --> 00:17:09,903
<i>dan belakangnya mula menunjukkan
tanda-tanda warna perak.</i>

146
00:17:12,114 --> 00:17:14,491
<i>Namun, mindanya masih muda.</i>

147
00:17:30,883 --> 00:17:33,509
<i>Gorila makhluk yang berjiwa sosial</i>

148
00:17:33,510 --> 00:17:37,723
<i>dan wujud dalam rangkaian
hubungan yang berbeza-beza</i>

149
00:17:38,265 --> 00:17:40,642
<i>yang membantu membentuk dirinya sekarang</i>

150
00:17:41,143 --> 00:17:43,437
<i>dan pada masa hadapan.</i>

151
00:17:48,692 --> 00:17:53,947
<i>Jelas yang Imfura penyayang
dan suka bermain.</i>

152
00:17:56,075 --> 00:17:59,912
<i>Namun, saiz dan kekuatannya
baharu baginya.</i>

153
00:18:02,498 --> 00:18:05,334
<i>Ia disedari yang lain.</i>

154
00:18:52,548 --> 00:18:57,177
<i>Imfura parah dicederakan oleh Ubwuzu.</i>

155
00:19:00,139 --> 00:19:01,639
<i>Nampak kejam,</i>

156
00:19:01,640 --> 00:19:05,435
<i>tapi setiap silverback ada sifat ganas.</i>

157
00:19:08,981 --> 00:19:14,695
<i>Memang lumrah bagi Ubwuzu
untuk cuba hapuskan pesaingnya.</i>

158
00:19:18,782 --> 00:19:21,368
<i>Namun, Imfura masih muda.</i>

159
00:19:23,495 --> 00:19:26,165
<i>Ia tidak tahu mempertahankan diri.</i>

160
00:19:54,193 --> 00:19:57,321
<i>Kumpulan Pablo sudah bangun.</i>

161
00:20:07,831 --> 00:20:09,917
<i>Pada ketinggian 12,000 kaki,</i>

162
00:20:10,584 --> 00:20:13,921
<i>inilah puncak tertinggi
kerajaan gunungnya.</i>

163
00:20:46,703 --> 00:20:49,373
<i>Ubwuzu sedang bergerak.</i>

164
00:20:55,003 --> 00:20:58,465
<i>Banyak silverback
telah memerintah pergunungan ini.</i>

165
00:21:00,092 --> 00:21:03,804
<i>Kini, Ubwuzu bersedia
untuk ambil gilirannya.</i>

166
00:21:24,533 --> 00:21:28,161
<i>Namun, ahli kumpulan lain
masih belum yakin,</i>

167
00:21:29,329 --> 00:21:32,207
<i>dan kesabarannya menipis.</i>

168
00:21:42,175 --> 00:21:44,303
<i>Tujuannya bukan untuk menakutkannya.</i>

169
00:21:49,474 --> 00:21:52,811
<i>Ia mahu tunjukkan betapa menakutkannya ia.</i>

170
00:21:54,479 --> 00:21:58,191
<i>Betapa hebatnya ia jika dijadikan ketua.</i>

171
00:22:03,155 --> 00:22:05,490
<i>Gicurasi memerhati.</i>

172
00:22:07,492 --> 00:22:10,954
<i>Entah mengapa, ia tidak bertindak balas.</i>

173
00:22:20,672 --> 00:22:23,216
Apabila kita lihat mana-mana gorila,

174
00:22:23,717 --> 00:22:28,597
kita tak boleh bayangkan
apa yang ia fikir atau rasa.

175
00:22:30,932 --> 00:22:32,392
Apa yang ia mahukan,

176
00:22:33,894 --> 00:22:36,063
atau apa yang ia mahu buat.

177
00:22:40,984 --> 00:22:43,487
Mustahil untuk benar-benar tahu.

178
00:22:46,490 --> 00:22:49,451
Kita hanya boleh memerhati
dan tertanya-tanya.

179
00:22:53,997 --> 00:22:55,915
Namun, satu perkara yang pasti.

180
00:22:55,916 --> 00:22:57,666
Walaupun saiznya besar,

181
00:22:57,667 --> 00:23:01,004
gorila makhluk yang rumit dan sensitif.

182
00:23:03,090 --> 00:23:04,632
Setiap satu berbeza

183
00:23:04,633 --> 00:23:07,052
{\an8}dengan personaliti tersendiri.

184
00:23:13,392 --> 00:23:15,017
Seperti kita,

185
00:23:15,018 --> 00:23:18,312
ia dibentuk
oleh semua pengalaman hidupnya.

186
00:23:18,313 --> 00:23:19,356
Yang baik

187
00:23:20,524 --> 00:23:21,858
dan yang buruk.

188
00:23:41,044 --> 00:23:42,879
<i>Luka Imfura semakin sembuh…</i>

189
00:23:45,048 --> 00:23:47,300
<i>tapi ia menjauhkan diri
daripada kumpulan itu.</i>

190
00:24:02,232 --> 00:24:03,732
<i>Pada fasa kehidupan ini,</i>

191
00:24:03,733 --> 00:24:07,863
<i>gorila jantan mudah mengasingkan diri.</i>

192
00:24:14,536 --> 00:24:18,165
<i>Malah, keluarga sendiri
akan berjaga-jaga dengannya.</i>

193
00:24:28,133 --> 00:24:30,301
<i>Gorila jantan muda seperti Imfura</i>

194
00:24:30,302 --> 00:24:32,553
<i>kadangkala memilih
untuk meninggalkan kumpulan</i>

195
00:24:32,554 --> 00:24:34,931
<i>untuk memulakan keluarga sendiri.</i>

196
00:24:37,017 --> 00:24:41,688
<i>Kadangkala ia tiada pilihan selain pergi.</i>

197
00:25:01,708 --> 00:25:04,252
<i>Ada kumpulan lain di luar sana.</i>

198
00:25:05,504 --> 00:25:07,506
<i>Imfura tak nampak ia,</i>

199
00:25:08,965 --> 00:25:10,592
<i>tapi ia boleh mendengarnya.</i>

200
00:25:16,139 --> 00:25:21,353
<i>Ada yang lebih besar dan berkuasa
daripada kumpulan Pablo.</i>

201
00:25:36,326 --> 00:25:40,663
<i>Dengan jumlah sebesar itu
dan silverback yang banyak,</i>

202
00:25:40,664 --> 00:25:43,542
<i>keganasan lebih kerap berlaku.</i>

203
00:25:51,508 --> 00:25:55,219
<i>Tertangkap seorang diri
oleh salah satu kumpulan besar ini</i>

204
00:25:55,220 --> 00:25:58,765
<i>sangat berbahaya bagi Imfura.</i>

205
00:26:40,932 --> 00:26:44,644
<i>Ubwuzu sedang mencari makanan
dengan beberapa ahli keluarga.</i>

206
00:26:52,110 --> 00:26:56,823
<i>Habitat kumpulan Pablo
sebesar kira-kira tiga batu persegi…</i>

207
00:26:59,326 --> 00:27:02,620
<i>dan ia mengandungi pelbagai jenis tumbuhan</i>

208
00:27:02,621 --> 00:27:05,040
<i>yang membentuk
sebahagian besar daripada dietnya.</i>

209
00:27:12,380 --> 00:27:15,091
<i>Namun, gorila mahir mengambil kesempatan.</i>

210
00:27:25,185 --> 00:27:28,647
<i>Ubwuzu terjumpa sesuatu yang berbeza.</i>

211
00:27:42,869 --> 00:27:44,371
<i>Semut.</i>

212
00:27:47,415 --> 00:27:51,378
<i>Namun, ini semut askar
yang mempunyai rahang yang kuat.</i>

213
00:28:02,263 --> 00:28:03,932
<i>Ia menggigit balik.</i>

214
00:28:32,001 --> 00:28:34,254
<i>Keterujaan memanggil yang lain.</i>

215
00:28:56,901 --> 00:29:00,028
<i>Salah satu tugas silverback dominan</i>

216
00:29:00,029 --> 00:29:03,324
<i>adalah untuk membawa kumpulan
ke tempat makan yang bagus…</i>

217
00:29:13,418 --> 00:29:17,547
{\an8}<i>dan yang lebih penting,
untuk menyatukan kumpulan.</i>

218
00:29:25,805 --> 00:29:29,476
<i>Pengaruh Ubwuzu semakin meluas.</i>

219
00:29:41,863 --> 00:29:45,575
{\an8}<i>Silverback berkomunikasi
dengan cara yang rumit…</i>

220
00:29:47,702 --> 00:29:50,914
{\an8}<i>dan bahasa gerak-geri
memainkan peranan penting.</i>

221
00:30:03,551 --> 00:30:06,595
<i>Tempat kita duduk dan cara kita bergerak</i>

222
00:30:06,596 --> 00:30:08,014
<i>menggambarkan segalanya.</i>

223
00:30:19,317 --> 00:30:22,945
<i>Ubwuzu mencabar Gicurasi</i>

224
00:30:22,946 --> 00:30:25,740
<i>dengan bergerak terus ke arahnya.</i>

225
00:30:27,742 --> 00:30:31,788
<i>Sebagai ketua kumpulan,
Gicurasi sepatutnya mencabarnya.</i>

226
00:30:33,498 --> 00:30:35,208
<i>Namun, ia berdiam sahaja.</i>

227
00:30:39,546 --> 00:30:42,090
<i>Teta sedang memerhati.</i>

228
00:30:49,722 --> 00:30:54,435
<i>Konfrontasi antara silverback
boleh meningkat dengan cepat.</i>

229
00:30:58,773 --> 00:31:01,526
<i>Ubwuzu menyerang.</i>

230
00:31:15,999 --> 00:31:20,044
<i>Silverback bersaiz dua kali lebih besar
daripada lelaki dewasa.</i>

231
00:31:25,133 --> 00:31:27,427
<i>Ia jauh lebih kuat.</i>

232
00:31:35,476 --> 00:31:37,729
<i>Pergaduhan boleh menyebabkan kematian.</i>

233
00:32:03,129 --> 00:32:06,049
<i>Ubwuzu muncul tanpa tercedera.</i>

234
00:32:15,224 --> 00:32:17,769
<i>Namun, tiada tanda-tanda Gicurasi.</i>

235
00:32:40,541 --> 00:32:43,252
<i>Gicurasi terselamat
daripada pergaduhan itu.</i>

236
00:32:45,129 --> 00:32:47,048
<i>Namun, ia dipukul teruk.</i>

237
00:32:48,299 --> 00:32:52,220
<i>Didominasi oleh gorila jantan muda
di hadapan seluruh kumpulan.</i>

238
00:33:05,358 --> 00:33:07,401
<i>Sebagai gorila betina dominan,</i>

239
00:33:07,402 --> 00:33:11,364
<i>Teta mesti tunjukkan kepada kumpulan
pihak yang ia sokong.</i>

240
00:33:20,748 --> 00:33:23,418
<i>Ia pergi
dengan gorila jantan yang tua itu.</i>

241
00:33:26,879 --> 00:33:28,840
<i>Maka, kumpulan itu ikut.</i>

242
00:33:32,802 --> 00:33:35,387
<i>Setelah memimpin kumpulan
selama lima tahun,</i>

243
00:33:35,388 --> 00:33:38,558
<i>Gicurasi telah mendapat kesetiaan ahlinya.</i>

244
00:33:44,856 --> 00:33:47,775
<i>Ubwuzu telah ditolak.</i>

245
00:33:54,532 --> 00:33:58,286
<i>Bukan semua silverback
ada kebolehan untuk memimpin.</i>

246
00:33:59,954 --> 00:34:03,958
<i>Berjaya atau gagal
bergantung pada perwatakan.</i>

247
00:34:10,089 --> 00:34:13,051
Saya cuma kenal Pablo
ketika ia berusia tiga tahun.

248
00:34:13,551 --> 00:34:17,930
Tapi memang jelas
ia ada perwatakan unik, sejak dulu.

249
00:34:19,557 --> 00:34:22,852
Setelah dipelihara dan dibesarkan
oleh silverback yang kuat,

250
00:34:23,436 --> 00:34:25,562
pada usia 18 tahun,

251
00:34:25,563 --> 00:34:27,815
ia sedia memimpin sendiri.

252
00:34:29,317 --> 00:34:33,779
{\an8}BERUMUR 18 TAHUN

253
00:34:33,780 --> 00:34:37,992
Ia berpecah untuk membentuk
kumpulannya sendiri, kumpulan Pablo.

254
00:34:42,830 --> 00:34:47,334
Namun, Pablo pemimpin yang luar biasa.

255
00:34:47,335 --> 00:34:50,087
Apabila ia dicabar oleh silverback lawan

256
00:34:50,088 --> 00:34:51,880
daripada kumpulannya sendiri,

257
00:34:51,881 --> 00:34:53,174
daripada bergaduh,

258
00:34:53,674 --> 00:34:55,550
Pablo ambil peluang itu

259
00:34:55,551 --> 00:34:58,096
untuk membentuk
pakatan yang kuat dengannya.

260
00:34:59,347 --> 00:35:03,600
Dengan menggantikan keagresifan
dengan kerjasama,

261
00:35:03,601 --> 00:35:08,022
sesama sendiri,
kumpulan itu menjadi semakin kuat.

262
00:35:10,483 --> 00:35:14,486
Pada kemuncak kejayaannya,
kumpulan Pablo berjumlah 65 ekor,

263
00:35:14,487 --> 00:35:17,073
kumpulan gorila gunung terbesar
yang pernah diketahui.

264
00:35:38,845 --> 00:35:40,053
Dalam kumpulan itu,

265
00:35:40,054 --> 00:35:44,892
ada seekor gorila jantan muda
yang akan menjadi ketua suatu hari nanti.

266
00:35:47,103 --> 00:35:48,437
Gicurasi.

267
00:35:59,282 --> 00:36:03,578
Tapi sekarang,
penguasaan Gicurasi sedang dicabar.

268
00:36:05,496 --> 00:36:08,374
Persoalannya, adakah ia akan melawan?

269
00:36:08,875 --> 00:36:12,336
Atau bolehkah ia belajar
bekerjasama dengan Ubwuzu?

270
00:36:36,819 --> 00:36:39,905
<i>Walaupun menang melawan Gicurasi,</i>

271
00:36:39,906 --> 00:36:42,699
<i>Ubwuzu masih belum diterima</i>

272
00:36:42,700 --> 00:36:45,244
<i>sebagai ketua
oleh ahli kumpulan yang lain.</i>

273
00:36:48,164 --> 00:36:49,415
<i>Atau Teta.</i>

274
00:36:50,666 --> 00:36:53,544
<i>Tanpa sokongan gorila betina dominan,</i>

275
00:36:54,378 --> 00:36:57,465
<i>Ubwuzu mungkin takkan
mendapat sokongan kumpulan itu.</i>

276
00:37:42,260 --> 00:37:45,513
<i>Namun, kesetiaan Teta
mungkin sedang berubah.</i>

277
00:37:50,810 --> 00:37:55,314
<i>Dengan meninggalkan pihak Gicurasi
dan menyertai Ubwuzu,</i>

278
00:37:57,566 --> 00:38:01,529
<i>ia memberikan sokongan
kepada gorila jantan muda itu.</i>

279
00:38:20,548 --> 00:38:23,968
<i>Maka, Gicurasi berundur.</i>

280
00:38:57,960 --> 00:39:02,757
<i>Ubwuzu kini ketua kumpulan Pablo.</i>

281
00:39:03,716 --> 00:39:05,760
<i>Namun, ini baru permulaan.</i>

282
00:39:08,220 --> 00:39:10,848
<i>Mengambil alih tampuk kepimpinan itu
satu perkara.</i>

283
00:39:12,892 --> 00:39:14,601
<i>Kekal di puncak</i>

284
00:39:14,602 --> 00:39:18,522
<i>dan memastikan semua ahli selamat itu
perkara lain.</i>

285
00:39:50,971 --> 00:39:53,933
<i>Ada ketibaan baharu dalam kumpulan ini,</i>

286
00:39:55,101 --> 00:39:59,105
<i>pendatang betina dari seberang gunung.</i>

287
00:40:02,525 --> 00:40:05,610
{\an8}<i>Inyange meninggalkan kumpulan
tempat ia dilahirkan…</i>

288
00:40:05,611 --> 00:40:06,528
{\an8}6 TAHUN

289
00:40:06,529 --> 00:40:11,200
{\an8}…<i>dan menyertai kumpulan Pablo
agar ia boleh membina keluarga sendiri.</i>

290
00:40:14,036 --> 00:40:18,164
<i>Langkah yang sukar,
tapi didorong oleh naluri.</i>

291
00:40:18,165 --> 00:40:20,709
<i>Ia mengelakkan pembiakan dalam.</i>

292
00:40:23,212 --> 00:40:26,465
<i>Ia perlu membentuk
hubungannya sendiri di sini,</i>

293
00:40:26,966 --> 00:40:29,969
<i>tapi ia masih dianggap pendatang asing
oleh kumpulan Pablo</i>

294
00:40:31,846 --> 00:40:33,806
<i>dan harus berhati-hati.</i>

295
00:41:19,727 --> 00:41:23,062
<i>Ubwuzu dan Gicurasi
sedang menyesuaikan diri</i>

296
00:41:23,063 --> 00:41:24,982
<i>dengan hubungan baharunya.</i>

297
00:41:28,194 --> 00:41:30,862
<i>Memandangkan Ubwuzu kini berkuasa,</i>

298
00:41:30,863 --> 00:41:33,824
<i>ia perlu belajar
mengawal sikap agresifnya.</i>

299
00:41:34,909 --> 00:41:39,288
<i>Gicurasi pula perlu belajar
menghormati kuasanya.</i>

300
00:41:45,336 --> 00:41:47,171
<i>Hubungan masih tegang,</i>

301
00:41:48,088 --> 00:41:53,093
<i>tapi bahasa gerak-gerinya menunjukkan
satu tahap kerjasama mungkin berkembang,</i>

302
00:41:54,470 --> 00:41:57,640
<i>yang membuatkan ahli kumpulan lain tenang.</i>

303
00:42:44,478 --> 00:42:48,107
<i>Ketika semuanya tidur,</i>

304
00:42:50,985 --> 00:42:53,903
<i>semangat kebersamaan
dan kepunyaan yang tinggi</i>

305
00:42:53,904 --> 00:42:58,909
<i>dizahirkan dalam rantaian
sentuhan fizikal yang lembut.</i>

306
00:43:03,205 --> 00:43:09,336
<i>Ikatan sebuah keluarga gorila
yang intim dan cukup jelas.</i>

307
00:43:18,929 --> 00:43:23,726
<i>Ahli-ahli kumpulan yang lebih muda
tidak akan berehat lama.</i>

308
00:43:33,652 --> 00:43:36,238
<i>Ubi juga sudah terjaga.</i>

309
00:43:46,248 --> 00:43:49,960
<i>Ia meninggalkan ibunya untuk meneroka.</i>

310
00:44:02,473 --> 00:44:06,810
<i>Imfura sedang pulih daripada dipukul lagi.</i>

311
00:44:20,532 --> 00:44:25,537
<i>Ia sudah hilang hampir semua
hubungan bermakna dengan kumpulan itu.</i>

312
00:44:28,540 --> 00:44:33,712
<i>Nampaknya Ubi
satu-satunya kawan Imfura yang tinggal.</i>

313
00:44:48,686 --> 00:44:51,438
<i>Namun, ada sesuatu yang tak kena.</i>

314
00:45:15,462 --> 00:45:18,215
<i>Ibu Ubi ada berdekatan.</i>

315
00:45:34,606 --> 00:45:38,110
<i>Nampaknya ia mahu memberitahu Imfura sesuatu.</i>

316
00:45:38,819 --> 00:45:41,947
<i>"Jauhi anak saya."</i>

317
00:46:00,799 --> 00:46:04,845
<i>Semuanya tidak menghiraukan Imfura.</i>

318
00:46:35,375 --> 00:46:38,461
<i>Inyange, gorila betina yang baru tiba,</i>

319
00:46:38,462 --> 00:46:41,423
<i>telah memerhatikan kumpulan itu
buat seketika.</i>

320
00:46:42,341 --> 00:46:43,967
<i>Terutamanya Teta.</i>

321
00:46:46,720 --> 00:46:52,267
<i>Sebagai betina dominan, hubungan ini
mungkin sangat penting bagi Inyange.</i>

322
00:47:04,571 --> 00:47:08,908
<i>Jika Teta membenarkan Inyange
merapati keluarganya,</i>

323
00:47:08,909 --> 00:47:12,204
<i>ia akan menjadi isyarat
buat ahli kumpulan yang lain.</i>

324
00:47:22,548 --> 00:47:25,634
<i>Teta nampaknya mengalu-alukannya.</i>

325
00:47:29,972 --> 00:47:33,350
<i>Malah, ia mempercayai Inyange
untuk memegang bayinya.</i>

326
00:47:37,729 --> 00:47:40,523
<i>Gorila betina muda
bertindak begini mengikut naluri.</i>

327
00:47:40,524 --> 00:47:43,235
<i>Ia mempersiapkan diri untuk menjadi ibu.</i>

328
00:47:54,246 --> 00:47:57,623
<i>Ketibaan Inyange satu petanda positif</i>

329
00:47:57,624 --> 00:48:01,670
<i>untuk kumpulan Pablo dan Ubwuzu.</i>

330
00:48:05,674 --> 00:48:08,886
<i>Keluarga gorila selalu ingin berkembang.</i>

331
00:48:10,387 --> 00:48:12,389
<i>Ada kekuatan dalam jumlah yang besar.</i>

332
00:48:27,571 --> 00:48:31,783
<i>Inyange tiba pada masa yang tepat.</i>

333
00:48:34,286 --> 00:48:37,413
<i>Ubwuzu,
setelah mengambil alih sebagai ketua,</i>

334
00:48:37,414 --> 00:48:39,958
<i>ingin memiliki anak sendiri.</i>

335
00:49:06,401 --> 00:49:08,737
<i>Dengan ketibaan
gorila-gorila betina baharu…</i>

336
00:49:10,948 --> 00:49:13,450
<i>dan harap-harap, bayi-bayi baharu,</i>

337
00:49:15,410 --> 00:49:17,328
<i>kumpulan ini mungkin akan berkembang</i>

338
00:49:17,329 --> 00:49:21,375
<i>dan menjadi lebih berkuasa
di bawah kepimpinan Ubwuzu.</i>

339
00:49:53,323 --> 00:49:57,284
<i>Imfura telah diasingkan
daripada kehidupan berkumpulan</i>

340
00:49:57,285 --> 00:49:58,620
<i>selama berbulan-bulan.</i>

341
00:50:12,300 --> 00:50:16,847
<i>Sekarang ia menuruni gunung sendirian.</i>

342
00:50:23,854 --> 00:50:28,191
<i>Sebuah tembok menandakan had hutan gorila.</i>

343
00:50:36,616 --> 00:50:40,454
<i>Imfura sudah tiba di hujung dunia gorila.</i>

344
00:51:07,731 --> 00:51:11,443
<i>Ia memasuki dunia manusia.</i>

345
00:51:16,656 --> 00:51:19,868
<i>Orang sudah tinggal di sini
selama beribu tahun.</i>

346
00:51:23,413 --> 00:51:26,541
<i>Mereka juga bergantung pada tanah.</i>

347
00:52:06,331 --> 00:52:09,208
Hubungan antara manusia dengan gorila

348
00:52:09,209 --> 00:52:11,169
sentiasa sukar.

349
00:52:11,670 --> 00:52:14,463
Semasa saya di Rwanda
hampir 50 tahun lalu,

350
00:52:14,464 --> 00:52:19,510
pemburuan haram telah menjadikan
populasi gorila hampir pupus.

351
00:52:19,511 --> 00:52:24,766
Hanya ada 250 gorila
yang tinggal di Pergunungan Virunga.

352
00:52:31,064 --> 00:52:33,899
<i>Mungkin tiada lagi gorila gunung sekarang</i>

353
00:52:33,900 --> 00:52:36,570
<i>jika bukan kerana Dian Fossey.</i>

354
00:52:44,744 --> 00:52:49,958
<i>Apabila pemburu haram mula membunuh gorila
yang dia kenal dan sayang…</i>

355
00:52:50,792 --> 00:52:51,709
PAK CIK BERT

356
00:52:51,710 --> 00:52:54,045
<i>…dia mengabdikan hidupnya
untuk melindunginya…</i>

357
00:52:56,339 --> 00:52:57,966
<i>dengan apa-apa cara sekalipun.</i>

358
00:53:03,471 --> 00:53:06,432
{\an8}TIADA SESIAPA LEBIH CINTA AKAN GORILA
BERSEMADI DENGAN TENANG

359
00:53:06,433 --> 00:53:07,933
{\an8}<i>Walaupun selepas kematian dia,</i>

360
00:53:07,934 --> 00:53:11,188
{\an8}<i>kajian perintisnya tentang gorila
bersambung.</i>

361
00:53:13,857 --> 00:53:15,274
<i>Selama bertahun-tahun,</i>

362
00:53:15,275 --> 00:53:18,737
<i>ramai yang terdorong
untuk melindungi gorila</i>

363
00:53:20,197 --> 00:53:23,658
<i>di Rwanda dan di luar.</i>

364
00:53:26,119 --> 00:53:30,498
<i>Cubaan untuk memuliharanya
menjadi semakin berjaya.</i>

365
00:53:39,633 --> 00:53:44,012
<i>Hari ini,
populasi gorila Rwanda telah pulih.</i>

366
00:53:49,726 --> 00:53:52,646
<i>Namun, sementara populasinya berkembang,</i>

367
00:53:54,105 --> 00:53:56,233
<i>pergunungan itu tetap sama.</i>

368
00:54:07,244 --> 00:54:09,746
<i>Apakah maksudnya bagi Imfura?</i>

369
00:54:13,875 --> 00:54:15,919
<i>Ke mana ia akan pergi?</i>

370
00:54:20,590 --> 00:54:23,802
Banyak gorila tinggal di ruang yang sama.

371
00:54:24,302 --> 00:54:30,100
Ia mengubah tingkah lakunya
dan hubungan antara satu sama lain.

372
00:54:35,230 --> 00:54:39,359
<i>Imfura tidak dialu-alukan
dalam kumpulan Pablo.</i>

373
00:54:42,237 --> 00:54:44,197
<i>Ia sudah mendaki gunung</i>

374
00:54:45,615 --> 00:54:47,909
<i>dan juga menuruninya.</i>

375
00:54:51,955 --> 00:54:54,499
<i>Ia tiada pilihan.</i>

376
00:55:06,803 --> 00:55:11,224
<i>Ia mungkin ditakdirkan
menjadi silverback tunggal,</i>

377
00:55:12,225 --> 00:55:15,895
<i>haiwan yang paling sukar dijangka
di gunung itu.</i>

378
00:55:52,307 --> 00:55:56,144
<i>Ubwuzu kini berada di puncak.</i>

379
00:55:58,730 --> 00:56:02,609
<i>Kumpulan ini stabil. Ia juga berkembang.</i>

380
00:56:06,237 --> 00:56:08,948
<i>Terdapat dua bayi baharu…</i>

381
00:56:12,786 --> 00:56:15,288
<i>salah satu daripadanya ialah anak Inyange.</i>

382
00:56:17,207 --> 00:56:20,293
<i>Anak pertama Ubwuzu sebagai ketua.</i>

383
00:56:25,924 --> 00:56:29,636
<i>Gorila yang baru lahir
bergantung sepenuhnya pada ibunya.</i>

384
00:56:31,513 --> 00:56:35,642
<i>Ibu gorila pula setia pada bayinya.</i>

385
00:56:39,479 --> 00:56:43,566
<i>Ia tidak berenggang
selama beberapa bulan pertama kehidupan.</i>

386
00:56:56,371 --> 00:56:59,581
<i>Inyange menjadi ibu buat kali pertama</i>

387
00:56:59,582 --> 00:57:02,460
<i>dan rasa gementar itu sememangnya wajar.</i>

388
00:57:11,386 --> 00:57:14,722
<i>Ubwuzu memerhatikannya,</i>

389
00:57:15,598 --> 00:57:18,351
<i>dan ia melindunginya dengan baik.</i>

390
00:57:25,525 --> 00:57:28,068
<i>Namun, sebagai silverback dominan,</i>

391
00:57:28,069 --> 00:57:31,531
<i>Ubwuzu tidak boleh menjaga Inyange sahaja.</i>

392
00:57:33,032 --> 00:57:36,744
<i>Ada betina lain yang mahukan perhatiannya.</i>

393
00:57:46,546 --> 00:57:50,216
<i>Peragaan ini
ialah undangan untuk mengawan.</i>

394
00:58:06,483 --> 00:58:08,234
<i>Ubwuzu menerima</i>

395
00:58:09,777 --> 00:58:13,156
<i>dan membiarkan kumpulan itu
terdedah kepada bahaya.</i>

396
00:58:52,654 --> 00:58:55,447
<i>Semasa Ubwuzu terganggu,</i>

397
00:58:55,448 --> 00:58:58,076
<i>sesuatu yang dahsyat telah berlaku.</i>

398
00:59:15,552 --> 00:59:19,264
<i>Bayi Inyange telah dibunuh.</i>

399
00:59:27,313 --> 00:59:32,277
<i>Kecederaannya menunjukkan
bahawa seekor gorila pelakunya.</i>

400
01:00:12,442 --> 01:00:16,362
<i>Gorila betina lain
dalam kumpulan mengelilinginya.</i>

401
01:00:29,208 --> 01:00:33,254
<i>Hanya Inyange tahu apa yang berlaku…</i>

402
01:00:36,549 --> 01:00:38,718
<i>dan pelakunya.</i>

403
01:00:43,806 --> 01:00:46,601
<i>Ia mungkin baru tiba dalam kumpulan,</i>

404
01:00:47,185 --> 01:00:50,897
<i>tapi pemergian anaknya
telah membuatkan semua ahli terkesan.</i>

405
01:01:11,334 --> 01:01:14,295
<i>Inyange membawa diri.</i>

406
01:01:17,840 --> 01:01:20,259
<i>Namun, sekurang-kurangnya
ia tidak bersendirian.</i>

407
01:01:24,806 --> 01:01:27,517
<i>Ubwuzu ialah ayah bayi itu.</i>

408
01:01:30,645 --> 01:01:34,148
<i>Namun, ia gagal
mempertahankan Inyange dan bayinya.</i>

409
01:02:05,346 --> 01:02:10,351
<i>Sudah empat hari berlalu
sejak bayi Inyange dibunuh.</i>

410
01:02:12,186 --> 01:02:14,813
<i>Kehilangan bayi dengan cara ini</i>

411
01:02:14,814 --> 01:02:18,359
<i>boleh menyebabkan kumpulan itu
hilang keyakinan terhadap ketuanya.</i>

412
01:02:20,194 --> 01:02:22,905
<i>Malah, ia mungkin memecahkan kumpulan.</i>

413
01:02:30,788 --> 01:02:34,500
<i>Namun, buat masa sekarang,
kumpulan itu mengerumuni Ubwuzu.</i>

414
01:02:36,127 --> 01:02:39,380
<i>Inyange berada di sisinya.</i>

415
01:02:49,932 --> 01:02:52,351
<i>Ada sesuatu yang menggerunkannya.</i>

416
01:02:59,400 --> 01:03:01,861
<i>Imfura telah kembali.</i>

417
01:03:04,781 --> 01:03:08,910
<i>Reaksinya memberitahu Ubwuzu
segala-galanya yang ia perlu tahu.</i>

418
01:03:09,410 --> 01:03:13,164
<i>Imfura bunuh bayi Inyange.</i>

419
01:03:16,501 --> 01:03:19,295
<i>Sekarang ia ancaman
terhadap seluruh kumpulan.</i>

420
01:03:27,345 --> 01:03:29,013
<i>Ubwuzu menyerang.</i>

421
01:03:40,566 --> 01:03:43,986
<i>Namun, sekarang Imfura jauh lebih kuat.</i>

422
01:03:50,701 --> 01:03:52,495
<i>Gicurasi turut menyerang.</i>

423
01:04:14,100 --> 01:04:15,893
<i>Imfura terlepas.</i>

424
01:04:22,942 --> 01:04:24,735
<i>Namun, ia tidak pergi jauh.</i>

425
01:04:30,491 --> 01:04:32,117
<i>Sepanjang tahun lepas,</i>

426
01:04:32,118 --> 01:04:34,745
<i>sementara ia diasingkan
daripada kehidupan berkumpulan,</i>

427
01:04:35,830 --> 01:04:38,332
<i>ia tidak pernah meninggalkannya
sepenuhnya.</i>

428
01:04:44,380 --> 01:04:47,425
<i>Namun, sekarang ia sudah melampaui batas.</i>

429
01:04:49,719 --> 01:04:53,097
<i>Ia bunuh ahli keluarganya sendiri.</i>

430
01:05:04,066 --> 01:05:07,904
<i>Kumpulan itu berkumpul
di sekeliling ketuanya, Ubwuzu.</i>

431
01:05:20,917 --> 01:05:24,462
<i>Sekarang, ia mengetuai kumpulan
dalam satu misi.</i>

432
01:05:42,855 --> 01:05:46,317
<i>Imfura sedang mendaki gunung.</i>

433
01:05:47,026 --> 01:05:49,028
<i>Namun, ia tidak bersendirian.</i>

434
01:05:51,113 --> 01:05:53,324
<i>Ubwuzu menyusul di belakang,</i>

435
01:05:54,158 --> 01:05:57,662
<i>dengan Teta dan Gicurasi di sisinya.</i>

436
01:06:12,176 --> 01:06:15,721
<i>Ia menghalau Imfura keluar.</i>

437
01:06:36,033 --> 01:06:41,539
<i>Imfura menyeberangi
lembah sebelah sendirian.</i>

438
01:06:58,514 --> 01:07:01,726
<i>Mungkin takdirnya memang di sini.</i>

439
01:07:03,853 --> 01:07:08,607
<i>Atau mungkin ia tidak tahan lagi dipukul.</i>

440
01:07:21,704 --> 01:07:25,248
<i>Imfura mungkin akan merayau-rayau
di pergunungan ini sendirian</i>

441
01:07:25,249 --> 01:07:26,459
<i>selama bertahun-tahun.</i>

442
01:07:28,586 --> 01:07:32,548
<i>Atau mungkin ia akan menemukan
keluarganya sendiri suatu hari nanti.</i>

443
01:07:35,009 --> 01:07:36,719
<i>Hanya masa penentunya.</i>

444
01:08:10,127 --> 01:08:13,171
<i>Ada sekurang-kurangnya satu ahli kumpulan</i>

445
01:08:13,172 --> 01:08:15,382
<i>yang akan merindui Imfura.</i>

446
01:08:19,637 --> 01:08:25,518
<i>Ubi mungkin terlalu muda untuk faham
peristiwa yang berlaku di sini.</i>

447
01:08:27,937 --> 01:08:30,856
<i>Namun, Imfura sahabatnya.</i>

448
01:08:31,982 --> 01:08:35,236
<i>Sekarang sahabatnya sudah pergi.</i>

449
01:08:51,252 --> 01:08:56,132
<i>Namun, Ubi, sama seperti Pablo,
mudah menyesuaikan diri.</i>

450
01:08:57,341 --> 01:09:01,720
<i>Ia nampak bersungguh-sungguh
untuk mencari kawan dewasa baharu.</i>

451
01:09:08,018 --> 01:09:09,103
<i>Ubwuzu.</i>

452
01:09:22,950 --> 01:09:26,120
<i>Tahun ini cukup mencabar buat Ubwuzu,</i>

453
01:09:26,787 --> 01:09:29,165
<i>tapi ia semakin mantap sebagai pemimpin.</i>

454
01:09:33,460 --> 01:09:38,632
<i>Mungkin persahabatan dengan Ubi
yang ia perlukan dalam hidupnya sekarang.</i>

455
01:10:02,823 --> 01:10:06,243
<i>Gicurasi tidak lagi berkuasa di sini,</i>

456
01:10:06,744 --> 01:10:09,078
<i>tapi ia mengisi peranan baharu</i>

457
01:10:09,079 --> 01:10:12,750
<i>dengan menyokong silverback
yang lebih muda dan kuat.</i>

458
01:10:14,710 --> 01:10:19,423
<i>Ilmunya luas, dan ia akan membantu Ubwuzu.</i>

459
01:10:22,051 --> 01:10:26,180
<i>Peranan ini mungkin
yang paling penting dalam hidupnya.</i>

460
01:10:36,190 --> 01:10:42,071
<i>Teta telah memainkan peranan penting
dalam menyokong peralihan kepimpinan.</i>

461
01:10:42,988 --> 01:10:45,908
<i>Hidupnya dan keluarganya baik-baik saja.</i>

462
01:10:49,411 --> 01:10:52,790
<i>Anaknya sudah hampir dua tahun.</i>

463
01:10:56,126 --> 01:10:58,671
<i>Ia berkembang dari segi kekuatan,</i>

464
01:10:59,880 --> 01:11:01,423
<i>serta perwatakan.</i>

465
01:11:20,901 --> 01:11:23,570
<i>Inyange menghadapi kesukaran.</i>

466
01:11:24,321 --> 01:11:26,447
<i>Ia kehilangan anak pertamanya.</i>

467
01:11:26,448 --> 01:11:31,787
<i>Kita hanya boleh bayangkan bahawa hal ini
akan memberinya kesan yang berkekalan.</i>

468
01:11:33,580 --> 01:11:38,127
<i>Namun, sekarang ia ahli kumpulan Pablo
yang mapan…</i>

469
01:11:42,423 --> 01:11:47,469
<i>dan sebahagian daripada sesuatu
yang penting dalam kehidupan gorila.</i>

470
01:11:53,309 --> 01:11:54,476
<i>Keluarga.</i>

471
01:12:04,486 --> 01:12:08,073
<i>Kumpulan Pablo
bukan keluarga yang sempurna.</i>

472
01:12:09,825 --> 01:12:11,535
<i>Tiada keluarga yang sempurna.</i>

473
01:12:16,999 --> 01:12:21,503
<i>Namun, kumpulan itu tetap bersama
mengharungi masa yang sukar.</i>

474
01:12:27,926 --> 01:12:32,056
<i>Sekarang keadaan semakin baik
untuk kumpulan Pablo…</i>

475
01:12:36,018 --> 01:12:39,646
<i>Malah, untuk spesies ini
secara keseluruhan.</i>

476
01:12:47,696 --> 01:12:51,574
Hari ini ada lebih 600 gorila gunung

477
01:12:51,575 --> 01:12:53,952
di Pergunungan Virunga.

478
01:12:54,620 --> 01:12:59,750
Populasinya meningkat dua kali ganda
sejak saya di sana hampir 50 tahun lalu.

479
01:13:12,721 --> 01:13:16,432
Ia salah satu
kisah kejayaan pemuliharaan terhebat

480
01:13:16,433 --> 01:13:17,643
yang saya saksikan.

481
01:13:22,356 --> 01:13:25,316
Mungkin ia disebabkan
hubungan yang mendalam

482
01:13:25,317 --> 01:13:28,028
yang orang rasa terhadap gorila.

483
01:13:28,987 --> 01:13:33,534
<i>Hubungan yang kekal
dengan saya seumur hidup saya.</i>

484
01:13:37,704 --> 01:13:42,209
<i>Semuanya bermula
dengan seekor gorila kecil yang istimewa.</i>

485
01:13:47,464 --> 01:13:49,842
<i>Walaupun permulaan hidupnya sukar,</i>

486
01:13:50,717 --> 01:13:54,805
<i>Pablo menjadi pemimpin
yang kuat dan berkarisma.</i>

487
01:14:00,227 --> 01:14:05,274
<i>Ia tetap setia pada keluarganya
sehingga akhirnya.</i>

488
01:14:11,488 --> 01:14:15,617
<i>Rakaman ini antara rakaman terakhir Pablo.</i>

489
01:14:17,911 --> 01:14:20,121
<i>Pada usia 33 tahun,</i>

490
01:14:20,122 --> 01:14:23,417
<i>semasa mempertahankan kumpulannya
daripada gorila lawan,</i>

491
01:14:23,917 --> 01:14:26,837
<i>silverback yang hebat ini terbunuh.</i>

492
01:14:30,340 --> 01:14:32,801
<i>Saya takkan lupakannya…</i>

493
01:14:36,013 --> 01:14:38,974
<i>atau kesannya terhadap saya.</i>

494
01:14:43,520 --> 01:14:45,188
Kata-kata yang saya gunakan ialah,

495
01:14:45,189 --> 01:14:49,859
"Ada lebih banyak makna
dalam bertukar pandangan dengan gorila

496
01:14:49,860 --> 01:14:52,404
daripada haiwan lain yang saya kenal."

497
01:14:53,030 --> 01:14:54,573
Saya berpegang padanya.

498
01:14:55,073 --> 01:14:56,617
Saya rasa ia betul.

499
01:16:34,339 --> 01:16:37,009
Terjemahan sari kata oleh Siti Salmi