1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:08,633 --> 00:00:11,302
BİR NETFLIX BELGESELİ

4
00:00:24,566 --> 00:00:26,693
Çoğu kimse uçma konusunda rahattır.

5
00:00:28,987 --> 00:00:32,782
Birçoğu
sistemin güvenilirliğini kanıksamıştır.

6
00:00:35,785 --> 00:00:36,619
Her gün

7
00:00:37,537 --> 00:00:39,414
tüm dünya genelinde

8
00:00:40,081 --> 00:00:41,624
on binlerce uçuş yapılır.

9
00:00:48,006 --> 00:00:50,842
Havacılıkta eski bir deyiş vardır:

10
00:00:51,593 --> 00:00:54,304
"Boeing değilse binmem."

11
00:00:55,930 --> 00:00:58,641
Boeing'in sektörde

12
00:00:58,725 --> 00:01:03,396
böylesine inanılmaz bir itibarı vardır.

13
00:01:05,690 --> 00:01:06,941
Günün her anında

14
00:01:07,442 --> 00:01:09,778
150'den fazla ülkede

15
00:01:10,361 --> 00:01:13,698
10.000 civarı Boeing uçağı hizmet verir.

16
00:01:28,338 --> 00:01:30,256
20 yılı aşkın bir süredir

17
00:01:30,340 --> 00:01:33,802
The Wall Street Journal'da
havacılık muhabiriyim.

18
00:01:33,885 --> 00:01:37,180
Merhabalar.
Ben Wall Street Journal'dan Andy Pasztor.

19
00:01:37,847 --> 00:01:41,768
Konuşmamanız istendi, biliyorum
ama belki birkaç dakikanızı ayırıp

20
00:01:41,851 --> 00:01:44,270
bir iki soruma cevap verirsiniz.

21
00:01:45,772 --> 00:01:48,691
2018'in başları,

22
00:01:48,775 --> 00:01:50,860
ticari havacılık açısından

23
00:01:50,944 --> 00:01:54,948
havacılık tarihinin en güvenli dönemiydi.

24
00:01:57,450 --> 00:01:59,953
Aslında önceki yıl dünyanın hiçbir yerinde

25
00:02:00,036 --> 00:02:02,747
hiçbir büyük yolcu jeti düşmemişti.

26
00:02:10,672 --> 00:02:15,552
Boeing, pilot ve yolcuların
takdir ettiği ve uçmaktan zevk aldığı

27
00:02:16,136 --> 00:02:19,931
inanılmaz güvenli
ve sağlam bir hava aracı üreterek

28
00:02:20,014 --> 00:02:21,891
büyük bir başarı elde etmişti.

29
00:02:23,685 --> 00:02:25,770
Halkın güvenini kazanmışlardı.

30
00:02:29,858 --> 00:02:33,319
Ancak sonra
gökyüzünden iki uçak düşüverdi.

31
00:02:47,542 --> 00:02:49,460
JAKARTA, ENDONEZYA

32
00:02:49,544 --> 00:02:52,630
29 EKİM 2018

33
00:02:57,093 --> 00:03:00,889
Saati hatırlamıyorum.
Sabah çok erkendi diyebilirim.

34
00:03:03,641 --> 00:03:05,351
Karanlıktı, onu hatırlıyorum.

35
00:03:08,146 --> 00:03:10,190
Kocam uçuş çantasını hazırladı,

36
00:03:10,982 --> 00:03:14,652
programını kontrol etti,
birlikte uçacağı meslektaşını yokladı.

37
00:03:15,945 --> 00:03:19,157
Yemek yedik
ve 20, 30 dakika kadar sohbet ettik.

38
00:03:20,992 --> 00:03:23,536
Her uçuş öncesi yaptığımız rutin şeyler.

39
00:03:26,080 --> 00:03:28,708
Eşim çıktıktan sonra ben yatağa döndüm.

40
00:03:29,500 --> 00:03:32,420
Birkaç saat geçti, telefonunu bekliyordum.

41
00:03:33,463 --> 00:03:35,548
Bilirsiniz, sıradan bir iş günüydü.

42
00:03:42,096 --> 00:03:45,600
Lion Inter 610 kalkışa hazır.
Pist 2 -5, sol taraf.

43
00:03:46,142 --> 00:03:48,853
Lion Inter 610 kalkışa hazır. 2 -5, sol.

44
00:03:55,401 --> 00:03:57,195
-V1.
-Anlaşıldı.

45
00:04:04,744 --> 00:04:06,746
Hava hızı düşük.

46
00:04:06,829 --> 00:04:08,748
Gösterilen Hava Hızı Red Kaptan.

47
00:04:08,831 --> 00:04:11,084
Hava hızı düşük.

48
00:04:13,795 --> 00:04:15,964
Diferansiyele bak.

49
00:04:17,924 --> 00:04:20,468
Yalpa açısı.

50
00:04:20,551 --> 00:04:22,262
İrtifa Uyumsuz Kaptan.

51
00:04:31,271 --> 00:04:32,939
Lion Inter 610!

52
00:04:33,022 --> 00:04:34,691
Kontrol sorunumuz var.

53
00:04:39,070 --> 00:04:40,571
Arazi.

54
00:04:40,655 --> 00:04:41,906
Yüksel!

55
00:04:51,165 --> 00:04:53,042
Bir meslektaşı aradı.

56
00:04:53,918 --> 00:04:55,962
Uçağını bulamıyoruz.

57
00:04:56,838 --> 00:04:58,381
"Meraklanmayın" dedim.

58
00:04:58,464 --> 00:05:01,467
Eşimi iyi tanıyordum.
Nasıl uçtuğunu bilirdim.

59
00:05:02,885 --> 00:05:04,595
Aramasını bekliyordum.

60
00:05:04,679 --> 00:05:07,515
Hep böyle yapardık, onu düşündüm.

61
00:05:08,016 --> 00:05:11,227
Bir başkasının değil,
onun aramasını bekliyordum.

62
00:05:13,688 --> 00:05:16,899
Sonrası malum zaten, herkes biliyor.

63
00:05:20,737 --> 00:05:22,655
Lion Air 610 sefer sayılı uçak,

64
00:05:22,739 --> 00:05:25,950
Jakarta'dan kalktıktan
sadece birkaç dakika sonra

65
00:05:26,034 --> 00:05:27,243
radardan kayboldu.

66
00:05:27,910 --> 00:05:33,041
Yepyeni bir Boeing 737, 189 yolcusu ile

67
00:05:33,124 --> 00:05:35,126
kalkıştan dakikalar sonra düştü…

68
00:05:50,058 --> 00:05:52,060
Bir Boeing uçağı dedin.

69
00:05:52,143 --> 00:05:54,812
Uçak hakkında başka ne biliyoruz Benjamin?

70
00:05:54,896 --> 00:05:57,398
Dediğin gibi, bir Boeing. Yeni sayılırdı.

71
00:05:57,482 --> 00:05:59,442
Ağustosta teslim almışlardı.

72
00:05:59,525 --> 00:06:03,071
737 MAX modeliydi
yani 737'nin güncellenmiş versiyonu.

73
00:06:03,154 --> 00:06:04,864
Kullanıma gireli çok olmamıştı.

74
00:06:08,910 --> 00:06:10,912
VARIŞ

75
00:06:12,246 --> 00:06:13,081
O sabah

76
00:06:13,581 --> 00:06:16,000
ailelerimiz bilgiye ulaşmaya çalışıyordu.

77
00:06:16,876 --> 00:06:19,504
Neler olduğunu anlamaya çalışıyorlardı.

78
00:06:24,884 --> 00:06:29,055
Çok geçmeden orada bulunan herkes,
neler olduğunun farkına vardı.

79
00:06:30,640 --> 00:06:32,683
Kimsenin geri döneceği yoktu.

80
00:06:40,650 --> 00:06:43,694
Hissettiğim şey sadece acıydı.

81
00:06:44,862 --> 00:06:46,531
Hiçbir şey hatırlamıyorum.

82
00:06:47,448 --> 00:06:50,159
Acı hariç hiçbir şey yoktu. Safi acı.

83
00:06:51,244 --> 00:06:54,914
LION AIR KAZASI:
HİNTLİ PİLOTUN CESEDİ TESPİT EDİLDİ

84
00:06:56,666 --> 00:06:58,918
Kocam için tek önemli olan şey,

85
00:06:59,544 --> 00:07:01,796
yolcularının güvenliği ve sağlığıydı.

86
00:07:06,008 --> 00:07:09,220
188 kişiyle birlikte uçuyordu.

87
00:07:11,556 --> 00:07:14,225
O aileler için hissettiğim acı…

88
00:07:15,184 --> 00:07:16,144
İnanılmaz.

89
00:07:18,312 --> 00:07:19,147
İnanılmaz.

90
00:07:28,948 --> 00:07:32,702
Bir uçak düştüğünde
ilk gün ya da iki gün sonrasında

91
00:07:32,785 --> 00:07:35,955
sebebi hakkında çok az bilgimiz olur.

92
00:07:37,457 --> 00:07:39,959
Bu olayda, hava şartları iyiydi.

93
00:07:40,042 --> 00:07:41,544
Havaalanına çok yakındı.

94
00:07:42,253 --> 00:07:44,255
Yepyeni bir uçaktı ve üreticisi,

95
00:07:44,338 --> 00:07:47,925
Amerika'nın
en iyi hava aracı imalatçısıydı.

96
00:07:48,843 --> 00:07:53,181
Kara kutular hemen bulunmadığı sürece
her şey spekülasyondan ibaret kalır.

97
00:07:55,183 --> 00:07:57,894
Lion Air'ın güvenlik raporu
çok inişli çıkışlı.

98
00:07:57,977 --> 00:08:02,315
Endonezyalı birçok taşıyıcı gibi
düşük maliyetli bu hava yolunun da

99
00:08:02,398 --> 00:08:06,861
ABD ve Avrupa'ya uçuşu yasaklanmıştı
ancak son yıllarda firma çok iyileşti.

100
00:08:07,987 --> 00:08:09,906
Haberleri takip ediyor,

101
00:08:09,989 --> 00:08:12,033
her bir makaleyi okuyordum.

102
00:08:12,116 --> 00:08:13,618
İnternette ne varsa.

103
00:08:14,243 --> 00:08:16,204
Hepsinde de aynı şey yazıyordu.

104
00:08:16,996 --> 00:08:18,748
Suçlamaya başladılar.

105
00:08:18,831 --> 00:08:20,458
Suçu atma oyunu oynanıyordu.

106
00:08:21,250 --> 00:08:22,502
Ülkeyi suçluyorlar,

107
00:08:23,169 --> 00:08:24,712
hava yolunu suçluyorlar,

108
00:08:25,755 --> 00:08:27,173
pilotları suçluyorlardı.

109
00:08:27,840 --> 00:08:31,302
Sebebin
yetersizlikleri olduğunu söylüyorlardı.

110
00:08:32,136 --> 00:08:33,679
Muhtemelen hava yolunun,

111
00:08:33,763 --> 00:08:37,266
uçağın performansında
bir farklılık, bir sıra dışılık varsa

112
00:08:37,350 --> 00:08:42,063
pilotların sorunun nasıl giderileceğini
iyice kavramaları konusunda

113
00:08:42,146 --> 00:08:45,942
daha iyi bir iş çıkarması gerekiyordu.

114
00:08:46,484 --> 00:08:49,278
737 MAX ile uçacak olanlar
endişe etmeli mi?

115
00:08:49,987 --> 00:08:52,823
Zannetmem.
ABD'de bu uçağı nasıl kullanacaklarını

116
00:08:52,907 --> 00:08:55,451
gayet iyi biliyorlar.

117
00:08:57,328 --> 00:08:59,747
Kimse sorunun uçak olduğunu düşünmüyordu.

118
00:09:00,665 --> 00:09:04,627
Basında bana
sebebin ne olabileceği soruluyordu.

119
00:09:04,710 --> 00:09:06,796
Uçağın tasarımından kaynaklandıysa

120
00:09:06,879 --> 00:09:11,050
fazlasıyla şaşıracağımı söyledim.

121
00:09:11,759 --> 00:09:13,469
Sonuçta bir Boeing'di.

122
00:09:14,845 --> 00:09:18,975
Dünyada herkes Boeing'in manasını bilirdi.

123
00:09:19,725 --> 00:09:23,229
Güvenlik konusunda
muazzam bir ünleri vardı.

124
00:09:24,605 --> 00:09:25,898
O noktada

125
00:09:25,982 --> 00:09:29,360
bizi sonuca götürecek yeterli bilgi yoktu.

126
00:09:31,112 --> 00:09:33,948
Ancak sonradan Endonezyalı araştırmacılar

127
00:09:34,031 --> 00:09:35,575
kara kutuları buldu.

128
00:09:36,909 --> 00:09:40,746
İki kara kutu var,
bu arada ikisi de turuncu.

129
00:09:41,455 --> 00:09:44,125
Birine kokpit ses kayıt cihazı,

130
00:09:44,208 --> 00:09:46,752
diğerine de
uçuş veri kayıt cihazı deniyor.

131
00:09:47,545 --> 00:09:51,799
İrtifayı, hava hızını, yönü
ve vanaların durumunu kaydediyor.

132
00:09:52,300 --> 00:09:57,513
Saniyede sekiz kez binlerce değişken.
Uçakta olanların kapsamlı bir listesi.

133
00:09:59,974 --> 00:10:03,311
Uçuş veri kayıt cihazına göre,
kalkıştan hemen sonra

134
00:10:03,394 --> 00:10:06,731
sol hücum açısı göstergesi arızalanmıştı.

135
00:10:07,690 --> 00:10:13,446
Bu, uçağın herhangi bir yanına konulan
bir sensördür ve uçuş esnasında

136
00:10:13,529 --> 00:10:15,031
burnun açısını ölçer.

137
00:10:17,908 --> 00:10:19,952
Hatalı hücum açısı sensörleri,

138
00:10:20,036 --> 00:10:23,372
uçağın sistemlerine
hatalı veri gönderdiği an

139
00:10:23,956 --> 00:10:28,711
kaptandan taraftaki levye sarsıcı,
motorun duracağı konusunda uyarmak üzere

140
00:10:28,794 --> 00:10:31,672
kumanda kolunu
kuvvetli şekilde titreştirmiştir.

141
00:10:32,465 --> 00:10:35,801
Bu, hatalı bir uyarıydı.
Uçağın durduğu yoktu, uçuyordu.

142
00:10:38,054 --> 00:10:41,098
Levye sarsıcının
hemen devreye girmesinin yanı sıra,

143
00:10:41,766 --> 00:10:43,976
ana ikaz ışığı,

144
00:10:44,644 --> 00:10:48,856
hava hızı uyumsuzluk uyarıları yanıyor
ve irtifa doğru okunmuyordu.

145
00:10:49,690 --> 00:10:53,736
Hepsi birden
dikkatini dağıtan koca bir dalga gibiydi.

146
00:10:55,196 --> 00:10:56,739
Üstüne üstlük bir şey

147
00:10:56,822 --> 00:11:01,035
uçağa baş aşağı yönde
sürekli baskı yapıyordu.

148
00:11:02,328 --> 00:11:05,581
Pilotlar mücadele vererek
uçağın burnunu yukarı çekiyor,

149
00:11:05,665 --> 00:11:07,583
yine yükseltmeye çalışıyorlardı.

150
00:11:08,668 --> 00:11:12,213
Ama yine aynı şey oluyor,
uçak baş aşağı yöneliyordu.

151
00:11:13,214 --> 00:11:15,716
Bir ileri bir geri mücadele ediyorlardı.

152
00:11:16,884 --> 00:11:19,762
"Buna sebep olan ne?" diye düşünmüştüm.

153
00:11:23,683 --> 00:11:26,852
Boeing'den gelen resmî cevap

154
00:11:26,936 --> 00:11:30,690
"İnceliyoruz, iş birliği içindeyiz,
tam bilmiyoruz" şeklindeydi.

155
00:11:30,773 --> 00:11:33,859
Ailelere içten özürlerimizi bildiririz.
Malum şeyler.

156
00:11:35,319 --> 00:11:37,405
Başkan olan Dennis Muilenburg

157
00:11:37,488 --> 00:11:41,325
basitçe "Soruşturma konusunda
yorumda bulunamayız" dedi.

158
00:11:43,077 --> 00:11:45,579
Ancak öğrendik ki perde arkasında Boeing

159
00:11:46,247 --> 00:11:49,583
"Amerikalı bir pilot

160
00:11:50,710 --> 00:11:53,337
asla böyle bir duruma düşmezdi.

161
00:11:54,338 --> 00:11:58,926
Endonezyalı ekip,
gereken her şeyi yapmadı" diyordu.

162
00:12:00,386 --> 00:12:04,181
Irkçı bir yaklaşım diyemem
ama bir noktayı iyi hatırlıyorum.

163
00:12:04,265 --> 00:12:07,476
Eşimin niteliklerinden bahsediliyordu.

164
00:12:08,352 --> 00:12:10,646
Nerede eğitim aldığını sordular.

165
00:12:11,731 --> 00:12:14,275
Hâlbuki ABD'de eğitim almıştı.

166
00:12:17,194 --> 00:12:20,614
Kasımın ikinci haftasındayız,
bu tarih itibarıyla…

167
00:12:20,698 --> 00:12:23,117
The Wall Street Journal'dan Andy Pasztor.

168
00:12:23,200 --> 00:12:27,288
…uçağın kullanımından ziyade

169
00:12:27,371 --> 00:12:29,749
tasarımı hakkında soru sormaya başladık.

170
00:12:30,374 --> 00:12:36,172
737 soruşturması konusunda
sizinle konuşmayı umuyorum.

171
00:12:36,255 --> 00:12:38,424
Neler olduğunu anlayamıyorduk.

172
00:12:38,924 --> 00:12:43,721
Hasarlı tek bir sensör nasıl oluyordu da
uçağın böyle davranmasına sebep oluyordu?

173
00:12:46,265 --> 00:12:48,893
Nihayet Boeing, bir beyanda bulundu:

174
00:12:48,976 --> 00:12:54,064
"Lion Air uçağındaki MCAS sistemi,
hatalı şekilde devreye girmişe benziyor."

175
00:12:55,107 --> 00:12:58,778
Hep birden "MCAS de ne?" olduk.

176
00:13:00,654 --> 00:13:01,655
MCAS?

177
00:13:01,739 --> 00:13:04,450
Daha önce hiç duymamıştım. Manası ne?

178
00:13:05,242 --> 00:13:06,577
El kitabına baktım.

179
00:13:07,203 --> 00:13:09,121
Kısaltmalar bölümünde vardı.

180
00:13:10,206 --> 00:13:12,792
Nasıl olur da sırf kısaltmalarda yer alır?

181
00:13:12,875 --> 00:13:14,210
Bu sistem nedir?

182
00:13:16,462 --> 00:13:17,421
MCAS

183
00:13:17,963 --> 00:13:21,217
veya manevra özellikleri takviye sistemi,

184
00:13:21,801 --> 00:13:26,639
hücum açısı sensörlerine ekli
bir yazılımdan ibarettir.

185
00:13:27,723 --> 00:13:30,601
Yeni MAX'in uçuş özellikleri yüzünden

186
00:13:30,684 --> 00:13:33,229
belirli hücum açılarına ulaşıldığında

187
00:13:33,312 --> 00:13:34,438
ve belirli hızlarda

188
00:13:34,939 --> 00:13:37,274
uçak irtifa kaybetme eğiliminde oluyor.

189
00:13:38,234 --> 00:13:42,488
MCAS, burnu otomatik olarak
tekrar aşağı zorlamak üzere tasarlanmış.

190
00:13:43,864 --> 00:13:44,949
Basit bir kavram.

191
00:13:45,574 --> 00:13:49,662
Tek yapmaları gereken
mevcut sisteme birkaç kod eklemek olmuş.

192
00:13:51,372 --> 00:13:53,707
MCAS, arka planda çalışarak

193
00:13:53,791 --> 00:13:56,961
hücum açısının
çok yükseldiğini algıladığında

194
00:13:57,044 --> 00:14:00,381
hız ayar sistemini kullanarak

195
00:14:01,298 --> 00:14:05,594
yatay stabilizatörü
azıcık döndürmek üzere tasarlandı.

196
00:14:05,678 --> 00:14:08,222
Böylece burnu sorunsuzca aşağı yöneltiyor.

197
00:14:09,181 --> 00:14:11,517
Ancak Lion Air kazasında

198
00:14:12,017 --> 00:14:13,853
hücum açısı sensörü bozuktu.

199
00:14:14,770 --> 00:14:16,939
Bu da hatayla MCAS'i devreye soktu,

200
00:14:17,773 --> 00:14:19,650
hem de tekrar tekrar.

201
00:14:23,320 --> 00:14:28,951
Diğer yandan ekip de
kendilerinden beklenen şekilde davranıp

202
00:14:29,034 --> 00:14:30,369
sistemi kapatmadı.

203
00:14:34,915 --> 00:14:37,835
Meğerse tek sorun,

204
00:14:37,918 --> 00:14:41,839
sonradan öğrenildiğinde
herkesin afalladığı ve şaşırdığı üzere,

205
00:14:42,506 --> 00:14:47,720
Boeing'in MCAS sisteminin varlığından
pilotlara hiç bahsetmemiş olmasıydı.

206
00:14:50,264 --> 00:14:51,307
Nasıl yani?

207
00:14:52,892 --> 00:14:54,894
FAA, SİSTEM MÜHENDİSİ - 2007/2017

208
00:14:55,102 --> 00:14:58,105
Aynen bu tepkiyi verdim: "Nasıl yani?"

209
00:15:00,149 --> 00:15:01,066
Evet.

210
00:15:04,445 --> 00:15:06,196
Bu nasıl olabilir?

211
00:15:08,282 --> 00:15:11,285
Merhaba, ben
The Wall Street Journal'dan Andy Pasztor

212
00:15:11,368 --> 00:15:13,037
Müsait misiniz?

213
00:15:13,746 --> 00:15:17,207
Güzel. En son görüşmemizden beri
neler olduğunu soracaktım.

214
00:15:17,291 --> 00:15:20,502
Bana zaman tanıma kibarlığını gösterdiniz.

215
00:15:20,586 --> 00:15:22,796
Çok kapı çaldım

216
00:15:22,880 --> 00:15:26,717
ve nihayet
epey kıdemli bir Boeing yöneticisi

217
00:15:27,301 --> 00:15:32,097
pilotları MCAS konusunda
hiç bilgilendirmediklerini söyledi.

218
00:15:32,181 --> 00:15:34,099
"Onlara hiç anlatmadık.

219
00:15:34,642 --> 00:15:36,936
Bunun için eğitim vermedik,

220
00:15:37,019 --> 00:15:40,439
bilgi yükü altında
ezilmesinler istedik" dedi.

221
00:15:41,315 --> 00:15:45,486
Ben ve meslektaşlarım hayrete düşmüştük.

222
00:15:45,569 --> 00:15:48,489
Kıdemli bir Boeing personelinin ağzından

223
00:15:48,572 --> 00:15:51,116
bunları ilk kez duyuyorduk.

224
00:15:51,200 --> 00:15:56,330
Boeing her zaman
pilotların yanında olmakla övünürdü.

225
00:15:58,290 --> 00:15:59,917
Biz de bir haber hazırladık

226
00:16:00,626 --> 00:16:02,920
ve Boeing'in proaktif davranarak

227
00:16:03,003 --> 00:16:07,466
pilotlara MCAS sisteminden
bahsetmemeye karar verdiğini yazdık.

228
00:16:08,509 --> 00:16:12,513
Boeing hakkında yeni sorular var.
Wall Street Journal'a göre

229
00:16:12,596 --> 00:16:15,140
Boeing,
737 modeliyle ilgili bilgi saklamış.

230
00:16:15,224 --> 00:16:17,726
Güvenlik uzmanları ve diğerlerine göre…

231
00:16:17,810 --> 00:16:21,355
Bunun gözden kaçan bir şey olmadığı,

232
00:16:21,438 --> 00:16:24,233
kazayla unutulmadığı netleşince

233
00:16:24,316 --> 00:16:26,151
pilotlar öfkeden deliye döndü.

234
00:16:27,236 --> 00:16:28,779
İnanamadık.

235
00:16:28,862 --> 00:16:33,742
MCAS sistemini öğrenmeye başladıkça

236
00:16:33,826 --> 00:16:36,453
birinci önceliğimiz oldu.

237
00:16:39,832 --> 00:16:41,667
Bence büyük bir saygısızlıktı.

238
00:16:42,334 --> 00:16:46,839
Eğittiğim her pilota uçağı hakkında
olabildiğince çok şey bilmesini söylerim.

239
00:16:48,215 --> 00:16:49,967
Bu modül dizisinde

240
00:16:50,050 --> 00:16:56,098
Boeing 737 NG'yle
737 MAX arasındaki farkları tartışacağız.

241
00:16:56,181 --> 00:17:00,978
737 MAX,
yeni kuşak 737'den sonra çıkmıştır.

242
00:17:01,061 --> 00:17:03,313
Gerçekler pilotlardan saklanmamalı.

243
00:17:04,690 --> 00:17:06,734
Eşime verilen tek eğitim

244
00:17:06,817 --> 00:17:10,571
bir iPad eğitimiydi
ve MCAS'ten hiç bahsedilmiyordu.

245
00:17:12,906 --> 00:17:17,661
Bu uçağa uçuş izni verilmemesi için
müfettişlere ısrarda bulundum.

246
00:17:18,537 --> 00:17:21,457
Ama Boeing
dünya genelinde itibar görüyordu.

247
00:17:23,709 --> 00:17:25,252
Boeing şunu yaptı:

248
00:17:25,794 --> 00:17:28,672
Pilot birlikleri ile
temasa geçmeye başladılar.

249
00:17:29,381 --> 00:17:30,799
Bir telefon aldım.

250
00:17:30,883 --> 00:17:35,220
Boeing, MCAS sistemi hakkında
bize brifing verecekmiş.

251
00:17:36,180 --> 00:17:39,975
Tarihî bir andı.
İlk defa üst düzey bir Boeing yöneticisi

252
00:17:40,059 --> 00:17:42,394
Birleşik Pilotlar Derneği'ne geliyordu.

253
00:17:43,062 --> 00:17:47,357
27 Kasım günü onları kapıda karşıladım.

254
00:17:48,984 --> 00:17:51,111
İlk olarak, lobicilerini getirdiler.

255
00:17:51,904 --> 00:17:54,114
Güvenlik toplantısına lobici getirilir mi?

256
00:17:56,742 --> 00:18:01,413
Belliydi,
bizimle hoşbeş derdinde değillerdi.

257
00:18:02,498 --> 00:18:04,666
Toplantı odamıza geçtik.

258
00:18:07,086 --> 00:18:08,253
Hepimiz oturduk.

259
00:18:09,213 --> 00:18:11,131
PowerPoint sunumu yapacaklarını,

260
00:18:11,215 --> 00:18:14,593
grafikler, tablolar,
veriler sunacaklarını sanıyordum.

261
00:18:15,636 --> 00:18:17,554
Elleri boştu.

262
00:18:18,680 --> 00:18:20,724
Sadece kendileri gelmişti.

263
00:18:22,267 --> 00:18:24,311
Endişeleri yüzlerinden okunuyordu.

264
00:18:25,187 --> 00:18:26,563
Toplantıyı kaydettim.

265
00:18:28,315 --> 00:18:30,818
Sistemin varlığından haberleri bile yoktu.

266
00:18:30,901 --> 00:18:32,069
Kimsenin yoktu.

267
00:18:32,736 --> 00:18:35,948
Ekibi
gereksiz bilgilerle yormamaya çalışırız.

268
00:18:37,282 --> 00:18:41,787
Ölüme sebebiyet verebilecek şeylerin
öncelikli olarak açıklandığını sanırdım.

269
00:18:42,538 --> 00:18:44,748
Demek istediğinizi anlıyoruz. Cidden.

270
00:18:45,457 --> 00:18:49,086
Bunun tekrarlanmaması adına
Boeing'in bazı yöntemler önerdiği

271
00:18:49,169 --> 00:18:51,255
herhangi bir çalışma yapılıyor mu?

272
00:18:51,839 --> 00:18:55,509
Planımız, yazılımda
nispeten basit bazı değişiklikler yapmak.

273
00:18:55,592 --> 00:18:57,970
Kısa sürede hallederiz diye düşünüyoruz.

274
00:18:58,053 --> 00:18:59,179
Belki altı haftada.

275
00:19:00,639 --> 00:19:04,476
Toplantıda böyle dediler,
altı haftada yazılım hazırlayacaklarmış.

276
00:19:05,769 --> 00:19:07,938
Altı haftada hiçbir şey yapılamaz.

277
00:19:09,606 --> 00:19:13,694
Biz de sorduk: "Sorunu giderene kadar
uçağı niye geri çekmiyorsunuz?"

278
00:19:14,987 --> 00:19:16,530
"Çünkü henüz kimse

279
00:19:16,613 --> 00:19:20,033
uçaktaki bozukluğun
tek sebebinin bu olduğu yönünde

280
00:19:20,117 --> 00:19:21,535
bir tespitte bulunmadı."

281
00:19:22,536 --> 00:19:24,705
Uçağı geri çekebilirlerdi.

282
00:19:25,330 --> 00:19:27,583
Oysa Boeing karşımıza geçip

283
00:19:28,292 --> 00:19:31,170
"Olanlar çok korkunç.

284
00:19:31,253 --> 00:19:33,755
Üzerinde çalışıyoruz. Bize güvenin" dedi.

285
00:19:33,839 --> 00:19:37,384
Boeing'in başkanı,
genel müdürü ve CEO'su Dennis Muilenburg

286
00:19:37,467 --> 00:19:38,677
konuğum olacak.

287
00:19:38,760 --> 00:19:40,637
-Seni görmek ne güzel.
-Seni de.

288
00:19:40,721 --> 00:19:44,766
Bize katıldığın için teşekkürler.
737'deki yeni donanımlar hakkında

289
00:19:44,850 --> 00:19:50,022
pilotlara ve hava yollarına
ne bilgi verildiğini anlatabilir misin?

290
00:19:50,105 --> 00:19:52,691
Tüm dünyadan operatör ve pilotlarımız için

291
00:19:52,774 --> 00:19:56,737
bu tip durumlarda onları
mevcut uçuş prosedürlerine yönlendiren

292
00:19:56,820 --> 00:19:58,614
ek bildiriler hazırlamıştık.

293
00:19:58,697 --> 00:20:02,159
İşin esası şu ki
737 MAX oldukça güvenlidir.

294
00:20:04,494 --> 00:20:06,914
10 MART 2019

295
00:20:06,997 --> 00:20:10,751
LION AIR KAZASINDAN 19 HAFTA SONRA

296
00:20:12,169 --> 00:20:14,713
Flaş haber:
Bir Etiyopya Hava Yolları uçağı,

297
00:20:14,796 --> 00:20:17,674
Addis Ababa'dan kalktıktan
kısa süre sonra düştü.

298
00:20:17,758 --> 00:20:21,470
Uçakta olduğu sanılan
157 yolcu ve mürettebatın hepsi

299
00:20:21,553 --> 00:20:23,889
hayatını kaybetti. Hava yolu şirketi…

300
00:20:23,972 --> 00:20:29,478
Eşim Nadia.
Uyumamıştı, gece BBC haberlerini dinlerdi.

301
00:20:29,561 --> 00:20:32,940
BBC haberine göre

302
00:20:34,358 --> 00:20:35,609
bir uçak düşmüştü.

303
00:20:36,610 --> 00:20:40,489
Addis Ababa, Etiyopya'dan
az önce kalkan uçaktı.

304
00:20:41,907 --> 00:20:46,078
Kızımız Samya,
o gece erken saatte mesaj atıp

305
00:20:46,662 --> 00:20:51,333
"Şimdi Addis'e indim. Birkaç saat kaldı,
sonra doğru Nairobi'ye" demişti.

306
00:20:53,627 --> 00:20:56,088
Samya, kamu sağlığı alanında çalışıyordu.

307
00:20:56,922 --> 00:21:00,300
Afrika'ya önceden
birkaç kez daha gitmişti.

308
00:21:00,425 --> 00:21:02,135
Alışıldık gezilerden biriydi.

309
00:21:03,220 --> 00:21:07,599
Sonra Nadia beni kaldırdı

310
00:21:08,225 --> 00:21:11,478
ve "Sanırım Samya
az önce yere çakılan uçaktaydı" dedi.

311
00:21:13,188 --> 00:21:15,107
"Bu olamaz" dedim.

312
00:21:16,441 --> 00:21:17,734
Olamaz.

313
00:21:23,282 --> 00:21:25,117
Onun uçağı olamaz.

314
00:21:25,909 --> 00:21:28,412
Sonra öğrendik ki

315
00:21:30,163 --> 00:21:31,456
302 no.lu uçaktaymış.

316
00:21:32,291 --> 00:21:33,500
Düşen onun uçağıydı.

317
00:21:36,586 --> 00:21:41,675
Başka herkesin babası
içki içerdi ya da belki sigara.

318
00:21:42,384 --> 00:21:44,386
Benim babamın bağımlılığı çaydı.

319
00:21:45,470 --> 00:21:47,973
Günde 20 fincan içerdi.

320
00:21:49,850 --> 00:21:51,935
Kenya'ya dönüyordu

321
00:21:52,019 --> 00:21:55,522
çünkü içinde yetiştiği toplumun
daha iyi olmasını istiyordu.

322
00:21:57,024 --> 00:21:59,985
Havaalanından arayıp

323
00:22:00,068 --> 00:22:03,613
"Selam Zippy, uçağa biniyorum,
haber vermek istedim" dedi.

324
00:22:03,697 --> 00:22:05,574
Akşam saat sekiz civarıydı.

325
00:22:05,657 --> 00:22:08,577
Kanepede oturup
"Peki baba" dediğimi hatırlıyorum.

326
00:22:09,244 --> 00:22:13,123
"Seni seviyorum" dedi,
ben de "Ben de seni" dedim.

327
00:22:19,212 --> 00:22:21,882
Ertesi sabah, telefonum çalıyordu.

328
00:22:22,924 --> 00:22:24,634
Arayan erkek kardeşimdi.

329
00:22:25,510 --> 00:22:28,638
"Kendine hâkim olmanı istiyorum" dedi.

330
00:22:28,722 --> 00:22:32,893
"Etiyopya'da bir uçak düşmüş

331
00:22:32,976 --> 00:22:35,687
ve büyük ihtimalle babamın uçağı."

332
00:22:36,605 --> 00:22:40,067
"Babam asla
Etiyopya Hava Yolları'nı kullanmaz" dedim.

333
00:22:40,734 --> 00:22:45,447
"O uçakta olmadığı kesin."
"Bu sefer kullandı" dedi.

334
00:22:49,785 --> 00:22:52,037
Nadia "Oraya gitmeliyiz" dedi.

335
00:22:53,997 --> 00:22:57,667
John F. Kennedy Havaalanı'na sürüp
bir uçağa atladık.

336
00:23:02,839 --> 00:23:07,344
Etiyopya'ya vardığımızda
insanları kaza alanına sokmuyorlardı.

337
00:23:08,220 --> 00:23:10,430
Dolayısıyla Addis Ababa'da kaldık.

338
00:23:11,431 --> 00:23:13,850
Diğer birçok aile gibi.

339
00:23:16,186 --> 00:23:20,565
Gerçekten teyit etmemiz üç günümüzü aldı…

340
00:23:22,901 --> 00:23:24,194
Hiçbir ceset yoktu.

341
00:23:26,071 --> 00:23:29,282
Nihayet bizi kaza alanına götürdüler.

342
00:23:33,453 --> 00:23:35,664
Etrafta birkaç uçak parçası vardı,

343
00:23:36,498 --> 00:23:39,167
toplasak bir uçak etmezdi.

344
00:23:41,545 --> 00:23:45,924
Kişisel eşyalar
kaza alanının her yanına dağılmıştı.

345
00:23:47,175 --> 00:23:49,761
Etrafta giysi parçaları uçuşuyor,

346
00:23:49,845 --> 00:23:51,555
kâğıtlar uçuşuyordu.

347
00:23:55,016 --> 00:23:56,268
Ve bir çukur vardı.

348
00:23:57,477 --> 00:24:00,772
Uçak saatte 500, 600 mil hızla

349
00:24:00,856 --> 00:24:03,900
doğrudan zemine çakılmıştı.

350
00:24:07,279 --> 00:24:11,408
İnsanların kraterin etrafında toplanıp
aşağı baktıklarını hatırlıyorum.

351
00:24:12,909 --> 00:24:14,661
Bazıları çiçeklerle gelmişti.

352
00:24:16,288 --> 00:24:21,042
Nadia çiçekle gelmişti.
Samya Roe için güllerle.

353
00:24:24,504 --> 00:24:25,672
Onları aşağı attı.

354
00:24:39,936 --> 00:24:44,274
Beş ay içinde bir uçak daha,
aynı tipte ve yeni bir uçak daha,

355
00:24:44,357 --> 00:24:47,903
esrarengiz bir şekilde
benzer şartlarda düşmüştü:

356
00:24:47,986 --> 00:24:52,616
Havaalanına yakın bir noktada,
nispeten düşük irtifada, hava iyiyken.

357
00:24:52,699 --> 00:24:57,287
Uçakların düşmesine sebep olan
malum sebeplerin hepsi.

358
00:24:57,370 --> 00:24:58,330
157 KİŞİ ÖLDÜ

359
00:24:58,413 --> 00:25:01,708
Boeing bu sabah güvenlikle ilgili
birçok soruyla karşı karşıya

360
00:25:01,791 --> 00:25:04,711
çünkü beş ay içinde
en çok satan yolcu jetlerinden

361
00:25:04,794 --> 00:25:06,338
bir ikincisi daha düştü.

362
00:25:06,421 --> 00:25:09,382
ABD'nin başlıca taşıma şirketleri
bu yeni uçağı kullanıyor.

363
00:25:09,466 --> 00:25:12,260
Yüzlercesi hizmette,
binlercesi sipariş edilmiş

364
00:25:12,344 --> 00:25:14,971
ve bu sabah tümünün uçuştan çekilmesi için

365
00:25:15,055 --> 00:25:16,014
telefon yağıyor.

366
00:25:16,932 --> 00:25:20,727
Beş ay arayla
yepyeni iki uçak yere çakıldı.

367
00:25:21,228 --> 00:25:24,314
Modern havacılıkta böyle bir şey olmaz.

368
00:25:25,190 --> 00:25:27,651
Ama Boeing, halkın önünde

369
00:25:27,734 --> 00:25:30,946
tasarımında bir hata olduğunu
hiç hesaba katmayacaktı.

370
00:25:31,029 --> 00:25:33,949
MAX'ten korkan bir sürü yolcu var.

371
00:25:34,032 --> 00:25:37,536
Güvenliğe verdiğimiz önem bakidir.
Bu olayın verdiği zarardan ötürü pişmanız.

372
00:25:37,619 --> 00:25:39,079
BOEING BAŞKANI VE CEO'SU

373
00:25:39,162 --> 00:25:43,208
Boeing'de bizim için
güvenlik her şeyin merkezindedir.

374
00:25:43,291 --> 00:25:46,545
Uçaklarımızda güvenli
ve güvenilir bir seyahat sağlamak…

375
00:25:46,628 --> 00:25:48,088
Boeing'in açıklaması:

376
00:25:48,171 --> 00:25:53,051
"Güvenlik, Boeing'in birinci önceliğidir.
MAX'e sonsuz güvenimiz var.

377
00:25:53,134 --> 00:25:57,222
Ayrıca belirtmekte önem var,
Federal Havacılık İdaresi şu an için

378
00:25:57,305 --> 00:26:00,725
başka bir işlem şart koşmuyor."

379
00:26:01,977 --> 00:26:05,480
FAA.
ABD'de havacılık güvenliğinden sorumlu

380
00:26:05,564 --> 00:26:08,692
Federal Havacılık İdaresi,

381
00:26:08,775 --> 00:26:11,194
uçağı uçuştan çekme yetkisine sahipti.

382
00:26:13,363 --> 00:26:15,574
FAA verileri beklediğini

383
00:26:16,199 --> 00:26:18,285
ve bu veriler ulaşana dek

384
00:26:18,910 --> 00:26:21,371
karar vermek için erken olduğunu söyledi.

385
00:26:22,080 --> 00:26:24,874
Yani o ya da bu şekilde
bir karar vermediler.

386
00:26:26,418 --> 00:26:28,253
Kazadan sonraki gün

387
00:26:28,336 --> 00:26:34,092
Çinliler kendi başlarına,
tek taraflı olarak uçağı uçuştan çekerek

388
00:26:34,175 --> 00:26:35,885
herkesi şaşkına çevirdiler.

389
00:26:38,471 --> 00:26:43,435
Bunun ardından diğer ülkelerde de
bir dizi hareket başladı.

390
00:26:44,269 --> 00:26:48,189
Avustralya, Yeni Zelanda, Malezya,
Singapur, Fransa, Almanya, İtalya,

391
00:26:48,273 --> 00:26:50,108
Birleşik Krallık, İrlanda, Hollanda.

392
00:26:50,191 --> 00:26:51,026
Liste uzuyor.

393
00:26:51,568 --> 00:26:54,821
FAA'ya bir nevi fırça çekilmiş gibi.

394
00:26:56,323 --> 00:26:57,449
Güvenliği etkileyen

395
00:26:58,450 --> 00:27:02,579
bir sorun belirlenirse

396
00:27:02,662 --> 00:27:06,583
bakanlık ve FAA,
tereddüt etmeden ve derhâl

397
00:27:07,167 --> 00:27:10,962
gereken adımı atacaktır.

398
00:27:11,546 --> 00:27:14,633
Kurbanların aileleri olan bizler için

399
00:27:15,133 --> 00:27:18,720
uçağın hâlâ havada olması
son derece hayret vericiydi.

400
00:27:19,220 --> 00:27:22,641
Özellikle de iki kaza yaşanmışken.

401
00:27:22,724 --> 00:27:26,144
Gizemini koruyan
ölümcül Etiyopya Hava Yolları kazasındaki

402
00:27:26,227 --> 00:27:27,604
gelişmelere bakalım.

403
00:27:27,687 --> 00:27:30,273
Kara kutular Fransa'da incelenirken

404
00:27:30,357 --> 00:27:33,652
uçağın son hareketlerine dair
yeni detaylar keşfediliyor.

405
00:27:34,277 --> 00:27:36,863
Uçuş rotası hakkında
daha çok bilgi geliyor.

406
00:27:36,946 --> 00:27:41,034
Lion Air kazasıyla çok benzer gibi.

407
00:27:43,370 --> 00:27:46,998
Sonra Etiyopya'da krikoyu buldular.

408
00:27:48,291 --> 00:27:51,294
Kriko,
yaklaşık şu kalınlıktaki uzun vidadır.

409
00:27:52,462 --> 00:27:54,714
Dengeleyici ayarı çalıştırır.

410
00:27:57,926 --> 00:28:02,180
Krikoyu tam baş aşağı pozisyonda buldular.

411
00:28:03,556 --> 00:28:05,350
Tartışmasız, sebep MCAS'ti.

412
00:28:06,518 --> 00:28:07,977
30 dakika içinde

413
00:28:08,061 --> 00:28:09,854
Başkan Trump ekrana çıkarak

414
00:28:09,938 --> 00:28:11,314
uçağı uçuştan çekti.

415
00:28:11,398 --> 00:28:14,693
Sayacağım şu uçakların
uçuştan çekilmesi için

416
00:28:14,776 --> 00:28:18,113
acil bir yasaklama kararı çıkartıyorum:

417
00:28:19,239 --> 00:28:23,868
737 MAX 8 ve 737 MAX 9.

418
00:28:23,952 --> 00:28:26,579
Havada olan tüm uçaklar
varış yerlerine inip…

419
00:28:26,663 --> 00:28:28,289
İKİNCİ KAZADAN ÜÇ GÜN SONRA

420
00:28:28,373 --> 00:28:30,750
…bir sonraki emre kadar havalanmayacak.

421
00:28:36,715 --> 00:28:38,299
Bildiğim kadarıyla,

422
00:28:38,383 --> 00:28:41,928
ABD başkanı tarafından
uçuştan çekilen tek uçak bu.

423
00:28:43,054 --> 00:28:46,057
Ancak MAX uçuştan çekildikten sonra bile,

424
00:28:46,141 --> 00:28:49,018
uçakların
hangarlara uçurulması gerektiği için

425
00:28:50,270 --> 00:28:53,815
pilotlar arayıp
oraya uçmak istemediklerini söylüyordu.

426
00:28:54,858 --> 00:28:59,195
Bir pilot
yepyeni bir Boeing'i uçurmak istemiyorsa

427
00:29:00,780 --> 00:29:02,198
bir sorun var demektir.

428
00:29:20,675 --> 00:29:22,635
İkinci kazadan iki gün sonra

429
00:29:23,219 --> 00:29:25,013
bir soruşturma başlattım.

430
00:29:26,389 --> 00:29:28,391
Büyük bir şeyler döndüğünü,

431
00:29:28,475 --> 00:29:32,729
bir şekilde
uçakta bir kusur olduğunu biliyorduk.

432
00:29:33,605 --> 00:29:38,318
Soruşturma ekibimi yeni işe almıştım.
"İşte ilk işiniz, Boeing 737 MAX" dedim.

433
00:29:40,904 --> 00:29:44,616
Konunun kökenine inmeye çalışan
Kongre'ye ek olarak

434
00:29:44,699 --> 00:29:49,454
kurbanların aileleri de bu olaya
kişisel bir mesele olarak bakıyordu.

435
00:29:51,164 --> 00:29:52,040
Onlara göre,

436
00:29:52,123 --> 00:29:56,002
böyle kısa bir zaman aralığında
iki uçağın birden nasıl düştüğüne

437
00:29:56,085 --> 00:29:58,880
açıklık getirilmesi gerekiyordu.

438
00:30:01,382 --> 00:30:04,135
Aileler, D.C'ye gelmeye başladı.

439
00:30:05,011 --> 00:30:08,389
Amaçları, Boeing'in
sorumsuzlukla itham edilmesi için

440
00:30:08,473 --> 00:30:09,974
Kongre'ye baskı yapmaktı.

441
00:30:11,100 --> 00:30:12,101
Bu vakayı

442
00:30:12,185 --> 00:30:16,689
Altyapı Ve Ulaşım Komitesi tarihinin
en büyük soruşturması yaptığı için

443
00:30:16,773 --> 00:30:19,567
Peter DeFazio'ya çok şey borçluyuz.

444
00:30:20,610 --> 00:30:23,822
Kenya'dan Paul Njoroge karısını,

445
00:30:23,905 --> 00:30:25,198
üç çocuğunu

446
00:30:25,949 --> 00:30:27,617
ve kayınvalidesini kaybetti.

447
00:30:28,284 --> 00:30:30,411
Kurban aileleriyle temas hâlindeyim.

448
00:30:30,495 --> 00:30:34,249
Elbette
nasıl bir yol izleyeceğimizi konuşuyoruz.

449
00:30:34,332 --> 00:30:37,669
Adaleti sağlamak için
ne yapılması gerektiğine bakıyoruz.

450
00:30:40,797 --> 00:30:42,423
Kaybettiğimiz kişi bu.

451
00:30:44,759 --> 00:30:47,428
Ticari usule göre davranmanın bedeli bu.

452
00:30:49,597 --> 00:30:54,018
Bir sürü farklı ülkeden gelen yolcuların

453
00:30:54,561 --> 00:30:57,438
isimlerini içeren liste hâlâ hatırımda.

454
00:30:57,522 --> 00:31:00,441
Yaşanan olay

455
00:31:00,525 --> 00:31:01,985
tüm dünyayı etkiledi.

456
00:31:14,414 --> 00:31:17,041
Bu konunun halka açıklanmasını istiyoruz.

457
00:31:18,167 --> 00:31:22,255
Boeing'in tüm evrakları göstermesini,
gerçeği açıklamasını istiyoruz.

458
00:31:25,049 --> 00:31:27,552
Soruşturmayı ilk başlattığımızda

459
00:31:27,635 --> 00:31:30,263
tüm dünyadan birçok insan öfkeliydi.

460
00:31:30,346 --> 00:31:33,474
Buna izin verilmesi
insanları dehşete düşürmüştü.

461
00:31:33,558 --> 00:31:36,019
Sizce hikâyeniz duyuluyor mu?

462
00:31:36,603 --> 00:31:39,314
Şu an için evet
çünkü duruşma devam ediyor.

463
00:31:39,397 --> 00:31:41,983
Endişem aradan haftalar geçmesi

464
00:31:42,066 --> 00:31:46,529
ve hiçbir tetkik yapılmaksızın
FAA'nın uçağı yine hizmete sokması.

465
00:31:46,613 --> 00:31:48,281
Bu yetki ellerinde.

466
00:31:49,365 --> 00:31:51,284
Amerika Birleşik Devletleri'nde

467
00:31:51,367 --> 00:31:53,828
denetlemek Kongre'nin görevidir.

468
00:31:53,912 --> 00:31:54,871
Bu kadar basit.

469
00:31:55,622 --> 00:32:01,002
Soru şuydu:
Boeing güvensiz bir uçak mı uçurdu?

470
00:32:02,921 --> 00:32:04,130
Toplantı başlıyor.

471
00:32:04,672 --> 00:32:07,800
Bugün burada,
beş ay zarfında 346 hayata mal olan

472
00:32:07,884 --> 00:32:12,055
iki feci kazayla ilgili olarak toplandık.

473
00:32:12,555 --> 00:32:16,476
Soruşturmanın henüz çok başındayız.

474
00:32:16,559 --> 00:32:21,022
Ölenlerin aile üyelerini tanıtmak isterim.

475
00:32:21,105 --> 00:32:22,732
Bazıları bugün buradalar.

476
00:32:22,815 --> 00:32:25,818
Aile üyelerinizin
boşu boşuna ölmüş olmaması,

477
00:32:25,902 --> 00:32:28,905
bunun bir karşılığı olması için buradayız.

478
00:32:29,405 --> 00:32:31,449
Bugün uçaklarda çalışan pilotları

479
00:32:31,532 --> 00:32:35,078
ve ayrıca
diğer güvenlik uzmanlarını dinleyeceğiz.

480
00:32:35,828 --> 00:32:38,414
Şimdi sorumuz, faktörler nelerdi?

481
00:32:38,957 --> 00:32:41,834
Elbette Kongre'nin hedefi
ilk olarak kamu namına,

482
00:32:41,918 --> 00:32:45,713
olanları ve sebeplerini ortaya koymaktır.

483
00:32:45,797 --> 00:32:49,050
İkinci olarak da,
gelecekte kazaların önüne geçebilecek

484
00:32:49,133 --> 00:32:51,552
yasal değişiklikleri değerlendirmektir.

485
00:32:52,220 --> 00:32:54,722
İkinci uçak kazasından sonra Boeing,

486
00:32:54,806 --> 00:32:59,268
dikkatleri
Etiyopyalı pilotlara çevirme çabasındaydı.

487
00:32:59,811 --> 00:33:03,231
MCAS'in tutukluk yaptığını biliyorlardı

488
00:33:03,314 --> 00:33:06,275
ama yine de Etiyopyalı ekibin her şeyi

489
00:33:06,359 --> 00:33:09,654
tam olması gerektiği gibi yapmadığını

490
00:33:09,737 --> 00:33:10,989
iddia ettiler.

491
00:33:12,073 --> 00:33:15,493
Bu argüman
Lion Air'da kullandıklarıyla aynıydı

492
00:33:16,244 --> 00:33:18,830
ve fikirlerini kabul ettirmek için

493
00:33:18,913 --> 00:33:23,001
etkili bir halkla ilişkiler kampanyası
yürüttüler.

494
00:33:23,918 --> 00:33:27,005
Öğrendiğimize göre Boeing'in lobicileri,

495
00:33:27,088 --> 00:33:30,842
yabancı pilotların suçu olduğu mesajını
yaymaları için

496
00:33:30,925 --> 00:33:33,761
Washington'da bazı firmalarla anlaşmış.

497
00:33:33,845 --> 00:33:37,223
Ethiopia Air'dan Kaptan Carey
yani sağ koltuktaki pilot,

498
00:33:37,306 --> 00:33:39,976
standartlarımıza uygun bir uçuş yapamadı.

499
00:33:40,059 --> 00:33:43,354
Pilotların niteliklerini
ve eğitimlerini incelemeliyiz.

500
00:33:43,938 --> 00:33:48,151
Ethiopian Airlines her gün
Addis Ababa'dan Washington'a uçuş yapar.

501
00:33:48,234 --> 00:33:50,445
Bu, yıllardır böyle.

502
00:33:50,528 --> 00:33:53,156
Gurur duyulan bir
havacılık kültürleri var.

503
00:33:53,239 --> 00:33:55,992
Efendim, panel üyeleri, unutmayalım ki

504
00:33:56,075 --> 00:33:58,995
bu, ani gelişen
vahşi ve korkutucu bir olay.

505
00:33:59,954 --> 00:34:02,957
Kaptan Sullenberger,
bu pilotları suçlamak adil mi?

506
00:34:03,041 --> 00:34:06,461
Ben kolay yolu seçip
pilotları suçlamak istemiyorum.

507
00:34:07,086 --> 00:34:12,508
Pilotlar suçlanmamalı ve pilotlardan
kusurlu tasarımların açığını kapamaları

508
00:34:12,592 --> 00:34:13,926
asla beklenmemeli.

509
00:34:14,010 --> 00:34:19,557
Bu ekipler, hayatlarının mücadelesinde
hayatları için mücadele veriyorlardı.

510
00:34:33,488 --> 00:34:36,115
Duruşmalar başladıktan kısa süre sonra

511
00:34:36,199 --> 00:34:40,328
Etiyopya uçağının kokpitinde
gerçekte neler olduğu hakkında

512
00:34:40,411 --> 00:34:43,498
daha çok bilgi edinebildik.

513
00:34:45,041 --> 00:34:47,168
Bilgiyi FAA'dan aldık,

514
00:34:47,251 --> 00:34:50,421
Etiyopyalı müfettişler
onları bilgilendireli

515
00:34:50,505 --> 00:34:52,090
anca birkaç saat olmuştu.

516
00:34:54,217 --> 00:34:56,094
Gece yarısı çok geç bir saatti.

517
00:34:56,177 --> 00:34:59,222
Olabilecek en kapsamlı haberi
hazırlamaya çalıştık.

518
00:35:03,434 --> 00:35:04,811
Haber çıktığında

519
00:35:04,894 --> 00:35:07,939
ekibin MCAS'in devreye girdiğini

520
00:35:08,439 --> 00:35:10,483
aslında fark ettiğini gösteren

521
00:35:11,067 --> 00:35:13,027
ilk haber olmuştu.

522
00:35:14,362 --> 00:35:17,365
Boeing'in talimatlarını uygulamışlardı.

523
00:35:23,955 --> 00:35:25,540
MCAS devreye girdiğinde

524
00:35:26,749 --> 00:35:28,459
10 saniye kadar çalışır

525
00:35:29,001 --> 00:35:32,130
ve uçağın burnunu
güçlü bir şekilde aşağı yönlendirir.

526
00:35:34,882 --> 00:35:37,260
10 saniye çalışır, beş saniye kapanır.

527
00:35:37,844 --> 00:35:40,429
10 saniye çalışır, beş saniye kapanır.

528
00:35:43,474 --> 00:35:46,811
Dolayısıyla levye sarsıcı,
ana ikazlar, hava hızı

529
00:35:46,894 --> 00:35:50,231
ve irtifa uyumsuzluk ikazları ile
tam bir karmaşaya dönmüş.

530
00:35:50,815 --> 00:35:52,984
Tüm bu uyarılar devreye girmiş.

531
00:35:53,776 --> 00:35:58,739
Uçağı uçuran kaptan
nerede hata olduğunu anlamaya çalışıyor.

532
00:36:01,033 --> 00:36:05,037
Yardımcı pilot seslenmiş:
"Ayar şalterini indir kaptan."

533
00:36:05,121 --> 00:36:08,708
Sanırım iki kez söylemiş.
Boeing'in dediğini yapmış.

534
00:36:09,625 --> 00:36:11,502
MCAS sistemini kapatmış.

535
00:36:12,712 --> 00:36:15,631
Bunu okuduğumda
"Çocuk doğrusunu yapmış" dedim.

536
00:36:16,841 --> 00:36:17,842
Doğrusunu yapmış.

537
00:36:19,051 --> 00:36:23,181
Sorun uçağın çok hızlı gitmesi.

538
00:36:24,307 --> 00:36:27,185
Kuyruğun maruz kaldığı kuvvet dolayısıyla

539
00:36:28,019 --> 00:36:30,938
uçağı düzeltmek için

540
00:36:31,022 --> 00:36:32,940
manüel ayarları kullanamıyorlar.

541
00:36:42,325 --> 00:36:43,534
Arazi!

542
00:36:43,618 --> 00:36:45,703
Yüksel!

543
00:37:14,482 --> 00:37:18,361
İlk kazadaki pilotların
hiçbir bilgisi yoktu.

544
00:37:19,612 --> 00:37:22,031
Uçak daha önce görmedikleri bir şekilde

545
00:37:22,114 --> 00:37:26,035
tamamen farklı davranıyordu
ve ne yapacaklarını bilmiyorlardı.

546
00:37:27,578 --> 00:37:29,121
Etiyopya uçağındaki ekipse

547
00:37:29,205 --> 00:37:32,541
MCAS sisteminin nasıl çalıştığı hakkında

548
00:37:32,625 --> 00:37:34,585
Boeing'den brifing almıştı.

549
00:37:35,378 --> 00:37:37,880
Yapmaları gerekeni yapmışlardı.

550
00:37:38,547 --> 00:37:40,258
Sistemi kapatmışlardı.

551
00:37:41,634 --> 00:37:43,177
Yine de yere çakıldılar.

552
00:37:44,637 --> 00:37:45,513
Boeing için

553
00:37:45,596 --> 00:37:48,599
bu çok büyük bir sorundu

554
00:37:49,433 --> 00:37:52,395
ve itibarlarını feci şekilde zedeliyordu,

555
00:37:53,604 --> 00:37:57,275
inşa etmesi
uzun yıllar almış itibarlarını.

556
00:38:30,641 --> 00:38:35,396
Babam Hava Kuvvetleri'nde savaş pilotu
ve Boeing firmasında mühendisti.

557
00:38:36,939 --> 00:38:39,608
Boeing'in merkezi burada,
Pasifik'in kuzey batısında,

558
00:38:40,401 --> 00:38:43,487
çok uzaktaydı.
Seattle'ın en büyük iş vereniydi.

559
00:38:45,281 --> 00:38:46,824
Boeing maaşları çok iyiydi

560
00:38:47,325 --> 00:38:50,786
o nedenle babam sayesinde
güzel bir evimiz vardı.

561
00:38:51,454 --> 00:38:55,541
Orta sınıfta yer almayı başarmıştı.

562
00:38:57,335 --> 00:38:59,628
Başlarda Boeing,
bir mühendislik firmasıydı

563
00:38:59,712 --> 00:39:02,840
ve mühendislik hep ön plandaydı.

564
00:39:04,008 --> 00:39:07,219
Kalite ve yeniliğe odaklanarak

565
00:39:07,303 --> 00:39:11,223
Boeing'i Amerika'nın gururu yapan
o ürünleri yarattılar.

566
00:39:12,224 --> 00:39:15,436
Ülke ekonomisi için
korkunç bir darbe oldu.

567
00:39:17,855 --> 00:39:22,735
20. yüzyıla ait teknik ilerlemelerin
en harika örneklerinde

568
00:39:22,818 --> 00:39:24,737
Boeing'in imzası vardır.

569
00:39:25,946 --> 00:39:29,450
Askerî uçaklar,
insansız araçlar, uzay aracı

570
00:39:29,533 --> 00:39:30,868
ve en önemlisi de

571
00:39:30,951 --> 00:39:34,705
50'lerin sonunda 707 ile başlayan

572
00:39:35,456 --> 00:39:36,791
ticari yolcu jetleri.

573
00:39:38,501 --> 00:39:41,045
Ardından 727 geldi,

574
00:39:41,128 --> 00:39:44,298
sonrasında ise
filonun yük beygiri 737'ydi.

575
00:39:45,758 --> 00:39:49,553
Seattle'dan
inanılmaz mühendislikler çıkıyordu.

576
00:39:50,596 --> 00:39:54,183
Boeing'in
güvenlik ve kaliteye öncelik veren geçmişi

577
00:39:54,266 --> 00:39:57,478
Amerikan halkında zamanla yer etmişti.

578
00:39:58,562 --> 00:40:03,109
İnsanlar söz konusu bir Boeing uçağıysa
güvende hissedeceklerini biliyorlardı.

579
00:40:04,318 --> 00:40:06,904
Bu, jet çağının doğuşuydu

580
00:40:06,987 --> 00:40:09,073
ve Boeing bu işte çok başarılıydı.

581
00:40:10,241 --> 00:40:14,036
Motor gibi birbiri ardına
yeni, modern uçaklar üretiyorlardı.

582
00:40:15,663 --> 00:40:20,793
Sonra 60'ların sonlarında
Boeing akıl ermez bir risk aldı.

583
00:40:20,876 --> 00:40:24,088
"Her şeyin en iyisi" ifadesi
ticari havacılığın yeni devi

584
00:40:24,171 --> 00:40:26,424
jet yolcu uçağı 747'nin tam tarifidir.

585
00:40:26,507 --> 00:40:31,846
Alışılmış uçakların aksine
747 tam 490 yolcu taşıyacak.

586
00:40:31,929 --> 00:40:35,433
Motorları, günümüz yolcu uçaklarındakinden
iki kat daha güçlü olacak.

587
00:40:35,516 --> 00:40:38,686
Boeing şirketi
bu harika kuşların ilkini 1969'da

588
00:40:38,769 --> 00:40:41,313
Pan American Hava Yolları'na verecek.

589
00:40:43,190 --> 00:40:46,485
747 programı, aya ayak basmak gibiydi.

590
00:40:48,195 --> 00:40:51,657
Boeing,
harika bir uçak yapacağından emindi.

591
00:40:52,783 --> 00:40:56,579
Dediklerine göre,
en güvenli, en yenilikçi uçak olacaktı.

592
00:40:56,662 --> 00:40:58,247
En iyisi olacaktı.

593
00:41:00,291 --> 00:41:03,210
747, devrim yaratan uçak seyahati.

594
00:41:04,128 --> 00:41:08,382
Halk için uluslararası uçuş maliyeti
ilk defa makul bir rakamdaydı.

595
00:41:09,300 --> 00:41:11,510
Bu sayede dünya küçüldü.

596
00:41:14,430 --> 00:41:18,434
Boeing şirketine ün kazandıran,
747 gibi çığır açan uçaklarıydı.

597
00:41:20,436 --> 00:41:24,315
"Her pahasına, neye mal olursa olsun,
yapacağız" yaklaşımı vardı.

598
00:41:27,234 --> 00:41:29,695
32 yıl Boeing şirketi için çalıştım.

599
00:41:30,446 --> 00:41:32,990
Karşılıklı güvene dayalı bir kültür vardı.

600
00:41:33,491 --> 00:41:34,700
Bu işte birlikteyiz.

601
00:41:34,783 --> 00:41:38,579
Hepimizi gururlandıran
kaliteli bir mühendislik ürünü yapıyoruz.

602
00:41:38,662 --> 00:41:40,748
-Harika görünüyor.
-Teşekkürler.

603
00:41:43,292 --> 00:41:47,296
Boeing için çalıştığım sırada
ekip forması fikrini ortaya attılar.

604
00:41:47,379 --> 00:41:49,757
Üzerinde Boeing'in logosu olacaktı.

605
00:41:49,840 --> 00:41:53,385
İlk başta
"Kim ekip forması ister ki?" dedik.

606
00:41:53,469 --> 00:41:57,014
Ama o gömleği giyip halkın içine çıkmak

607
00:41:57,097 --> 00:41:58,307
inanılmaz bir histi.

608
00:41:58,933 --> 00:42:01,185
Kim bilir kaç kişi

609
00:42:01,727 --> 00:42:04,438
"Boeing için çalışıyorsun,
ne harika" demiştir.

610
00:42:04,522 --> 00:42:05,940
Çok yakışmış Don.

611
00:42:06,023 --> 00:42:08,150
Gerçekten çok gurur vericiydi.

612
00:42:08,234 --> 00:42:09,068
Mükemmel.

613
00:42:12,863 --> 00:42:14,323
Pekâlâ, bravo çocuklar.

614
00:42:14,406 --> 00:42:16,492
-İşte oldu, ilki tamam.
-İlki tamam.

615
00:42:18,536 --> 00:42:22,248
Orada çalışmaya cidden bayılıyordum
çünkü sözüm dinleniyordu.

616
00:42:22,331 --> 00:42:23,832
Yanlış bir şey olduğunda

617
00:42:23,916 --> 00:42:26,710
bundan bahsedebiliyordum,
kovulma korkusu yoktu.

618
00:42:28,212 --> 00:42:31,340
Boeing yönetimi
önceliğin güvenlik olduğunu bilirdi.

619
00:42:31,423 --> 00:42:33,759
"Güvenli değil. Henüz uçamaz" dedik mi

620
00:42:33,842 --> 00:42:34,969
uçulmazdı.

621
00:42:37,263 --> 00:42:41,433
O zamanki kültürde
"Bu işte hep birlikteyiz" anlayışı vardı.

622
00:42:41,517 --> 00:42:43,852
Boeing sizi kollayacak,

623
00:42:43,936 --> 00:42:46,480
sizden de Boeing'i kollamanızı bekliyoruz.

624
00:42:46,564 --> 00:42:47,898
Şimdi hep birlikte

625
00:42:47,982 --> 00:42:51,610
777 bölümünün yardımcı başkanını
ve genel müdürü selamlayalım,

626
00:42:51,694 --> 00:42:52,653
Alan Mulally!

627
00:42:53,988 --> 00:42:55,614
Herkese günaydın.

628
00:42:56,156 --> 00:42:59,910
Bir aidiyet hissi, aynı yapıya ait olma,

629
00:42:59,994 --> 00:43:01,954
bir aile olma hissi vardı.

630
00:43:03,080 --> 00:43:04,206
Biz bir aileydik.

631
00:43:04,290 --> 00:43:06,250
Birlikte çok yol katettik.

632
00:43:06,333 --> 00:43:08,669
Çalışmak için mükemmel bir şirketti.

633
00:43:11,547 --> 00:43:14,174
Sonra işe geldiğiniz gün bir bakıyorsunuz,

634
00:43:14,258 --> 00:43:17,928
yepyeni patronlar gelmiş
ve 30 yıldır öğrendiğiniz her şey

635
00:43:18,012 --> 00:43:19,722
artık yanlış.

636
00:43:19,805 --> 00:43:20,806
İyi akşamlar.

637
00:43:20,889 --> 00:43:24,310
Bu, havacılık sektöründe
şok dalgaları yaratan

638
00:43:24,393 --> 00:43:26,145
milyon dolarlık bir anlaşma.

639
00:43:26,228 --> 00:43:29,273
Boeing ve McDonnell Douglas arasındaki
planlı birleşme.

640
00:43:29,356 --> 00:43:33,527
Buraya doğru yürürken
"Vay canına" diye düşünüyordum.

641
00:43:33,611 --> 00:43:39,366
Şirketin başkanı ve CEO'su olarak
görev yapacağım.

642
00:43:39,450 --> 00:43:42,578
Harry Stonecipher, şirketin başkanı

643
00:43:42,661 --> 00:43:45,372
ve uygulayıcı genel müdür olarak
görev yapacak.

644
00:43:46,165 --> 00:43:50,294
İşletmedeki herkesten beklediğimiz gibi
arzumuz birlikte çalışmak.

645
00:43:50,377 --> 00:43:53,714
Şimdi size
Harry Stonecipher'ı takdim etmek isterim.

646
00:43:53,797 --> 00:43:54,632
Harry.

647
00:43:56,008 --> 00:43:57,343
Teşekkürler Phil.

648
00:43:57,426 --> 00:43:58,969
Bayanlar ve baylar…

649
00:43:59,053 --> 00:44:03,515
1996'da
Boeing'in McDonnell Douglas'ı alması

650
00:44:03,599 --> 00:44:06,769
ülke genelinde yaşananların
kaçınılmaz bir parçasıydı.

651
00:44:07,895 --> 00:44:11,148
Birleşmeler,
toplu satın alımlar, konsolidasyon.

652
00:44:11,231 --> 00:44:15,402
Şirketler rekabette kalma yeteneğini
bu şekilde görüyordu.

653
00:44:16,570 --> 00:44:20,783
Boeing'in
havacılık sektöründe rakibi yoktu.

654
00:44:20,866 --> 00:44:22,159
İşin altın standardı olan,

655
00:44:22,242 --> 00:44:25,162
mükemmel mühendislikleriyle
hayranlık uyandıran kişilerdi.

656
00:44:26,080 --> 00:44:29,249
Ancak McDonnell Douglas
ve Boeing'in birleşmesiyle

657
00:44:29,333 --> 00:44:31,001
bu durum bozulmaya başladı.

658
00:44:32,670 --> 00:44:36,674
Harry Stonecipher,
McDonnell Douglas'ın CEO'suydu.

659
00:44:36,757 --> 00:44:40,511
Sonuçta da Boeing şirketinin CEO'su oldu.

660
00:44:41,178 --> 00:44:43,055
McDonnell Douglas hemen

661
00:44:43,138 --> 00:44:46,350
en üst düzey yetkili kişi olmuştu.

662
00:44:47,851 --> 00:44:53,691
Wall Street'te paranın hükmünün geçtiği
1980'lerin hemen sonrasındaydı.

663
00:44:54,525 --> 00:44:56,193
Bilirsiniz "Hırs iyidir".

664
00:44:59,613 --> 00:45:01,824
Harry Stonecipher göreve geçtiğinde

665
00:45:01,907 --> 00:45:06,662
en önemli şeyin şirkete Wall Street'te
değer kazandırmak olduğu inancındaydı.

666
00:45:07,621 --> 00:45:09,790
"Bu işe para kazanmak için girdik" dedi.

667
00:45:10,290 --> 00:45:13,127
"Bana ürün ve marjdan bahsedecekseniz

668
00:45:13,210 --> 00:45:15,045
düşük maliyetli bir şey olsun."

669
00:45:16,755 --> 00:45:18,298
Liderliğinde Boeing,

670
00:45:18,382 --> 00:45:20,759
finans odaklı bir şirket olma yönünde

671
00:45:20,843 --> 00:45:23,470
daha büyük bir hızla ilerledi.

672
00:45:24,179 --> 00:45:26,348
Wall Street,
hisse gelirlerinin peşindeydi.

673
00:45:26,432 --> 00:45:28,183
Boeing'den istedikleri de

674
00:45:28,267 --> 00:45:32,396
bu gelirleri sağlayacak büyük bir
sanayi şirketi gibi davranmasıydı.

675
00:45:34,523 --> 00:45:36,442
Birleşmeden kısa süre sonra

676
00:45:36,567 --> 00:45:39,528
büyük bir kampanya başlatıldı,

677
00:45:39,611 --> 00:45:40,988
ShareValue kampanyası.

678
00:45:41,655 --> 00:45:46,034
Buradaki fikir,
herkesin borsa fiyatından haberdar olması

679
00:45:46,618 --> 00:45:50,414
ve el birliğiyle
hisse değerini artırmak için çalışmasıydı.

680
00:45:52,374 --> 00:45:56,712
Teknik toplantılarda bile her şey
Boeing'in hisse fiyatlarına odaklıydı.

681
00:45:58,297 --> 00:46:00,424
McDonnell Douglas yöneticilerinin

682
00:46:00,507 --> 00:46:04,261
iş planlarını
Boeing şirketine taşıdıklarını görmek

683
00:46:04,344 --> 00:46:05,429
moralimizi bozdu.

684
00:46:06,263 --> 00:46:08,974
O zaman
bunun kötü bir plan olduğunu biliyorduk.

685
00:46:10,100 --> 00:46:14,062
Şirketi öyle bir yönettiler ki
sanki çamaşır makinesi üretiliyordu.

686
00:46:14,146 --> 00:46:15,564
Ya da bulaşık makinesi.

687
00:46:16,231 --> 00:46:19,777
Tüm uçaklar
daha düşük maliyetle üretilmeliydi.

688
00:46:20,944 --> 00:46:24,323
Çalışan sayısını azaltıyor,
herkesten daha aza karşılık

689
00:46:24,406 --> 00:46:25,949
daha çok iş bekliyorlardı.

690
00:46:27,993 --> 00:46:31,121
Şirket gözlerimizin önünde değişiyordu.

691
00:46:33,540 --> 00:46:37,127
Çok uzun süredir Seattle'da çalışıyordum.

692
00:46:37,211 --> 00:46:39,755
Sonunda birleşmeyle girdiğimiz ortam ise

693
00:46:40,422 --> 00:46:41,715
çok farklıydı.

694
00:46:42,341 --> 00:46:45,302
McDonnell Douglas,
bir sıkı dostlar kulübü gibiydi.

695
00:46:45,803 --> 00:46:49,473
Çalışanlarımıza yönelik yöntemlerimize
hiç saygı duymuyorlardı.

696
00:46:50,808 --> 00:46:55,437
Sonra şirket merkezini
Şikago'ya taşıyacakları söylendi.

697
00:46:55,521 --> 00:46:58,232
Resmî bilgidir.
Boeing, uluslararası merkezini

698
00:46:58,315 --> 00:47:00,442
Şikago'ya taşıyacağını teyit ediyor.

699
00:47:01,235 --> 00:47:04,863
Bir haftayı aşkındır orada olan herkes
"Delirmişsiniz" dedi.

700
00:47:05,447 --> 00:47:07,074
Çünkü o zamanlar

701
00:47:07,157 --> 00:47:10,327
Boeing, Seattle demek,
Seattle da Boeing demekti.

702
00:47:11,078 --> 00:47:12,579
Ayrılmaz bir bütündüler.

703
00:47:12,663 --> 00:47:14,540
Tüm verilere baktık.

704
00:47:14,623 --> 00:47:18,335
Bize göre Şikago,
Boeing için en iyi seçim.

705
00:47:21,338 --> 00:47:23,715
Şikago'ya taşınma nedenlerinden biri de

706
00:47:23,799 --> 00:47:28,262
Seattle'daki teknik personelle
araya mesafe koymaktı.

707
00:47:28,887 --> 00:47:32,474
Böylece yöneticiler
mühendislerden fazla direniş görmeden

708
00:47:32,558 --> 00:47:36,520
finansal kararlar alabileceklerdi.

709
00:47:38,105 --> 00:47:41,316
McDonnell Douglas'tan önce
kestirme yollar kullanmazdık

710
00:47:41,400 --> 00:47:43,402
çünkü Boeing kültürü öyle değildi.

711
00:47:43,485 --> 00:47:44,486
Kestirme olmazdı.

712
00:47:45,320 --> 00:47:46,738
Sen işi doğru yap,

713
00:47:46,822 --> 00:47:49,032
üretimin kaliteli ve güvenli olsun,

714
00:47:49,116 --> 00:47:50,409
kâr zaten gelir.

715
00:47:51,743 --> 00:47:53,412
Ama tüm bunlar değişti.

716
00:47:53,996 --> 00:47:55,789
Bu çok üzücüydü.

717
00:47:57,666 --> 00:48:00,878
"Belki de
moralimizi bozan şey değişimdir" deyip

718
00:48:00,961 --> 00:48:03,255
kendimizi avutmaya çalıştık.

719
00:48:04,923 --> 00:48:08,802
Ama gerçekte
o zaman endişelenmekte çok haklıydık.

720
00:48:09,887 --> 00:48:14,766
Bu durum şirketi,
aklımıza gelmeyecek şekilde etkileyecekti.

721
00:48:17,394 --> 00:48:18,812
Boeing için kötü,

722
00:48:18,896 --> 00:48:22,065
Avrupalı rakibi Airbus içinse
daha iyi bir yıl oldu.

723
00:48:22,149 --> 00:48:25,527
Bu yıl içinde Boeing 368,

724
00:48:25,611 --> 00:48:28,196
Airbus ise 427 yeni sipariş aldı.

725
00:48:28,822 --> 00:48:31,283
1997'deki birleşmenin yaşandığı zaman

726
00:48:31,992 --> 00:48:35,495
Boeing'in
uğruna yıllarca savaş verdiği pazar payı

727
00:48:36,204 --> 00:48:39,082
fazlasıyla ufalmıştı.

728
00:48:40,459 --> 00:48:45,088
Boeing kendini
hiç alışık olmadığı bir durumda buldu.

729
00:48:46,214 --> 00:48:49,384
Diğer üreticiler onlara meydan okuyordu.

730
00:48:49,468 --> 00:48:53,013
Özellikle de
Avrupalılardan baskı geliyordu.

731
00:48:53,847 --> 00:48:55,057
Yani Airbus'tan.

732
00:48:55,807 --> 00:49:01,313
Yıllar boyu Boeing ve Airbus arasında
hep bir husumet oldu.

733
00:49:02,439 --> 00:49:03,982
Ama Airbus'a bakarsak

734
00:49:04,066 --> 00:49:06,193
sektörde bu inanılmaz güce ulaşması

735
00:49:06,276 --> 00:49:09,029
bir gecede olmadı.

736
00:49:10,447 --> 00:49:12,824
Ufak ufak gerçekleşti.

737
00:49:13,492 --> 00:49:15,535
Ağır ağır,

738
00:49:16,078 --> 00:49:17,496
azar azar bina edildi

739
00:49:18,288 --> 00:49:22,918
ve 2003'e gelindiğinde Airbus artık
Boeing'in pazar payını geçmişti.

740
00:49:24,336 --> 00:49:27,422
Boeing arkadan geliyordu,
yetişmesi gerekiyordu.

741
00:49:28,590 --> 00:49:32,886
O yüzden uçakları hazırlamak için
daha çok zorlamaya başladılar.

742
00:49:33,553 --> 00:49:38,934
Zaman içinde şirket geleneği olan
güvenlik odaklı yaklaşımdan

743
00:49:39,643 --> 00:49:40,686
ödün verildi.

744
00:49:44,523 --> 00:49:47,901
Boeing'de kalite müdürüydüm.

745
00:49:48,819 --> 00:49:52,155
Hata varsa bulmak, onarmak
veya düzelttirmek gerekir.

746
00:49:53,448 --> 00:49:57,119
Güvenli olmasını sağlamak için
senden hataları bulman beklenir.

747
00:49:58,912 --> 00:50:02,457
Ama her şey,
sorunları gidermektense hızla ilgiliydi.

748
00:50:02,541 --> 00:50:06,920
Her şey işleri bitirmek içindi.
Hadi iş başına, halledelim.

749
00:50:07,004 --> 00:50:08,880
Duramazsın. Yavaşlayamazsın.

750
00:50:10,257 --> 00:50:14,177
Oysa elimizi kaldırıp
"Burada bir sorun var" demeye alışmıştık.

751
00:50:14,261 --> 00:50:16,346
"Haklısın, gidermek gerek" denirdi.

752
00:50:17,139 --> 00:50:19,474
McDonnell Douglas ile birleştikten

753
00:50:19,558 --> 00:50:23,812
ve Airbus'ın çıkmasından sonra
Boeing, personeline kulak vermeyi bıraktı.

754
00:50:24,521 --> 00:50:27,524
Ne zaman el kaldırıp
"Sorunumuz var" diyecek olsam

755
00:50:27,607 --> 00:50:28,984
mesajı verene saldırıp

756
00:50:29,901 --> 00:50:32,362
mesajı görmezden geliyorlardı.

757
00:50:33,530 --> 00:50:36,575
Boeing'in geçmişten gelen bir
"kötü haberi verme" kültürü vardır.

758
00:50:36,658 --> 00:50:39,578
Üretim sırasında
endişeler özgürce tartışılırdı.

759
00:50:40,203 --> 00:50:42,622
Bu sefer
kötü haberlerin patrona iletilmemesi

760
00:50:42,706 --> 00:50:43,957
sorun hâline geldi.

761
00:50:44,791 --> 00:50:47,502
Boeing, ana hedefi
hisse fiyatlarını artırmak,

762
00:50:47,586 --> 00:50:52,007
Wall Street'i memnun etmek olan CEO'lara
epeyce yüksek bir maaş ödüyordu.

763
00:50:54,426 --> 00:50:59,765
CEO'lar, tüm müdürlerin nasıl olursa olsun
hedeflerine ulaşmalarını istiyordu.

764
00:51:02,601 --> 00:51:04,853
Sanırım üretimi hızlandırmak için

765
00:51:04,936 --> 00:51:09,066
kalite müfettişleri ve müdürlerini
işin dışında bıraktılar.

766
00:51:10,317 --> 00:51:12,444
Bir teknisyenseniz işinizi bitirip

767
00:51:12,527 --> 00:51:17,407
yanınızdaki adama "Şunu onayla da
bir sonrakine geçeyim" diyerek

768
00:51:17,491 --> 00:51:19,284
işi hızlandırabilirsiniz.

769
00:51:20,327 --> 00:51:24,372
Aramızda kalsın,
dün iniş takımlarına ayar sacı koymadılar.

770
00:51:24,456 --> 00:51:26,958
Başlıklara.
Gece vardiyasındakiler koymadı.

771
00:51:27,042 --> 00:51:28,168
Hadi be.

772
00:51:28,251 --> 00:51:31,379
Koyacak vaktimiz yok, dediler.

773
00:51:32,422 --> 00:51:37,344
Her vardiyada koca bina için
anca tek bir kalite görevlisi var.

774
00:51:38,303 --> 00:51:41,223
Eskiden 15 tane olurdu.

775
00:51:42,891 --> 00:51:45,435
Kalan atıklarla ilgili
şikâyetler geliyordu.

776
00:51:46,019 --> 00:51:50,232
Her gün insanların çıktığı uçaklarda
ıvır zıvır buluyorduk.

777
00:51:50,732 --> 00:51:52,901
Çizimler, aletler,

778
00:51:53,735 --> 00:51:54,736
kopçalar.

779
00:51:55,445 --> 00:51:57,280
Bir 787 vardı,

780
00:51:57,906 --> 00:51:59,658
test uçuşundan sonra

781
00:51:59,741 --> 00:52:02,661
yatay dengeleyicinin içinde
bir merdiven buldular.

782
00:52:03,203 --> 00:52:06,998
O merdivenin
vidalı montajlara doğru düşmesi

783
00:52:07,082 --> 00:52:09,543
uçağın tarihe karışması için yeterliydi.

784
00:52:12,838 --> 00:52:16,800
Bunlar,
kablo demetindeki metal sıyrıkların resmi.

785
00:52:17,676 --> 00:52:21,680
Bu sıyrıklar
yangına ya da kısa devreye sebep olabilir.

786
00:52:22,931 --> 00:52:24,850
Bu uçaklar kablolarla uçar

787
00:52:25,475 --> 00:52:27,769
yani kısa devre olursa

788
00:52:28,311 --> 00:52:30,814
aletlerde, iniş takımında arıza çıkabilir.

789
00:52:30,897 --> 00:52:34,901
Kabloyla çalışan her şey etkilenir.

790
00:52:37,279 --> 00:52:39,156
Boeing muhbirlerinin dediğine göre,

791
00:52:39,239 --> 00:52:43,285
Güney Carolina tesisinde
sorun bildiren herkes ya işten atıldı

792
00:52:43,368 --> 00:52:44,452
ya kendi ayrıldı

793
00:52:45,537 --> 00:52:47,539
ya da yerini değiştirdi.

794
00:52:49,416 --> 00:52:53,170
Kaliteyle ilgili kaygılarımı
yazıya döktüm diye maaşım kesildi.

795
00:52:54,254 --> 00:52:56,840
Kusuru inkâr edebilmek için

796
00:52:56,923 --> 00:53:00,677
belgeli bir şey istemediklerini
doğrudan ifade ettiler.

797
00:53:01,970 --> 00:53:04,014
Belgelenmiş bir şey istemiyorlar.

798
00:53:07,267 --> 00:53:11,062
BOEING - ÖZEL MÜLK
SADECE YETKİLİ PERSONEL GİREBİLİR

799
00:53:16,818 --> 00:53:19,779
Hâlâ cevaplanmamış bir sürü soru var

800
00:53:19,863 --> 00:53:23,033
ama Boeing,
tek bir belge bile sunmuş değil.

801
00:53:23,116 --> 00:53:27,746
İstediğimiz belgeleri
kendi rızalarıyla sunacaklarını

802
00:53:27,829 --> 00:53:30,165
ve bunun çok geç olmayacağını umuyorum.

803
00:53:30,665 --> 00:53:33,126
Soruşturmanın en başından beri

804
00:53:33,210 --> 00:53:35,795
Boeing görüşme ve/veya belgeler konusunda

805
00:53:35,879 --> 00:53:38,131
çok zorlayıcı bir tutum sergiledi.

806
00:53:39,633 --> 00:53:43,261
Aslında
kurbanların ailelerini görmezden geldiler.

807
00:53:46,097 --> 00:53:49,226
Boeing,
bizimle asla doğrudan iletişim kurmadı.

808
00:53:50,644 --> 00:53:54,856
Vicdan azabı veya sorumluluk duygusundan
yoksun olduklarını gösterdiler.

809
00:53:55,440 --> 00:53:57,025
Bu çok sinir bozucu.

810
00:53:59,527 --> 00:54:02,030
Onlar için, bu sıradan bir iş meselesiydi.

811
00:54:02,614 --> 00:54:05,867
Başımıza gelen,
başka ailelerin de başına gelmesin diye

812
00:54:05,951 --> 00:54:09,120
biz uğraş veriyorduk.

813
00:54:11,039 --> 00:54:16,294
55 kongre üyesi ve senatörle tanıştık.

814
00:54:17,671 --> 00:54:18,546
Zor.

815
00:54:18,630 --> 00:54:23,134
Gidip arka arkaya tam 55 kez

816
00:54:24,761 --> 00:54:26,972
kızınızın öldüğünden bahsediyorsunuz.

817
00:54:30,308 --> 00:54:33,937
Duruşma salonunda
ölen sevdiklerimizin resimlerini tutarken

818
00:54:34,020 --> 00:54:37,148
bunu yapmamamız gerektiği söylendi.

819
00:54:37,232 --> 00:54:39,192
Sanki protesto yazılarıymış gibi.

820
00:54:40,318 --> 00:54:42,821
Biz de
"Protesto yazısı değiller ki" dedik.

821
00:54:43,405 --> 00:54:45,073
"Sevdiklerimizin resimleri."

822
00:54:47,826 --> 00:54:52,372
Şahsen yedi duruşmaya katılmışımdır.

823
00:54:52,455 --> 00:54:55,834
İyi günler.
İfadeye çağırdığınız için teşekkürler.

824
00:54:56,418 --> 00:54:58,044
Adım Ed Pierson.

825
00:54:58,128 --> 00:55:01,047
Bence
Renton Fabrikası'ndaki üretim sorunlarının

826
00:55:01,131 --> 00:55:04,175
bu iki trajik kazada payı var.

827
00:55:04,884 --> 00:55:09,097
Boeing'in önde gelenlerini
birçok defa resmî olarak yazıyla uyardım,

828
00:55:09,180 --> 00:55:14,227
bir kere Lion Air kazasından, bir kere de
Etiyopya Hava Yolları kazasından önce.

829
00:55:15,061 --> 00:55:16,896
Bu uyarılar dikkate alınmadı.

830
00:55:18,398 --> 00:55:23,194
737 MAX hakkında birçok ifade dinlemiştik

831
00:55:23,820 --> 00:55:27,699
ama komite,
Boeing'den gerçek belgeler istedi.

832
00:55:29,075 --> 00:55:31,745
Hiçbir belge sunulmadı. Hiç.

833
00:55:31,828 --> 00:55:34,331
Gelecek duruşmalarda

834
00:55:34,414 --> 00:55:36,333
Boeing'i bu komiteye bekliyoruz.

835
00:55:36,416 --> 00:55:39,419
Belgeleri inceler incelemez

836
00:55:39,502 --> 00:55:43,673
anlamlı ve keskin bazı sorular
sormamız gerekecek.

837
00:55:43,757 --> 00:55:48,428
Çok sinirliydim.
Bana kalırsa Boeing ayak sürüyordu.

838
00:55:49,929 --> 00:55:54,267
Devam eden soruşturma kapsamında
Boeing ile ne zaman konuşacaksınız?

839
00:55:54,351 --> 00:55:57,103
Onları tanık olarak çağırmadan önce

840
00:55:57,187 --> 00:55:59,397
Boeing'den belgeleri almak istiyorum.

841
00:55:59,481 --> 00:56:04,277
Böylece koca bir ıvır zıvır yığını yerine
istenen anlamlı bilgilere ulaşabiliriz.

842
00:56:05,528 --> 00:56:07,530
Kongre cevap bekliyordu.

843
00:56:07,614 --> 00:56:10,617
Kurbanların aileleri cevap bekliyordu.

844
00:56:12,410 --> 00:56:17,040
Ama Boeing bilfiil
e-postaları, belgeleri ve iç yazışmaları

845
00:56:17,123 --> 00:56:20,377
halka açmamak için uğraştı.

846
00:56:28,468 --> 00:56:32,347
Dediklerine göre, uçak kazaları
benzersiz şekilde bir araya gelen

847
00:56:32,430 --> 00:56:34,474
birden fazla olayın bir kombinasyonudur.

848
00:56:35,975 --> 00:56:38,395
O hâlde bu olaylardan biri,

849
00:56:38,478 --> 00:56:41,189
Boeing'in rekabet avantajını yitirmesiydi.

850
00:56:42,565 --> 00:56:45,193
Son günlerde Boeing bir türbülansın içinde

851
00:56:45,276 --> 00:56:46,861
ama hava yüzünden değil,

852
00:56:46,945 --> 00:56:49,614
epey hırslı olan
yabancı bir rakibi yüzünden.

853
00:56:50,198 --> 00:56:53,451
Ticari uçak yapımında
Airbus tüm dünyada önde geliyor

854
00:56:54,119 --> 00:56:57,539
ve bu, Amerika'yı
ve Boeing şirketini rahatsız ediyor.

855
00:56:59,207 --> 00:57:02,335
2000'lerde şans Airbus'tan yanaydı.

856
00:57:03,169 --> 00:57:06,381
Yıllardır
Boeing'den daha fazla uçak satıyorlardı.

857
00:57:07,215 --> 00:57:08,675
Bu, şaşkınlık yaratmıştı.

858
00:57:08,758 --> 00:57:12,178
1999'da Boeing 620 uçak teslim etmişti.

859
00:57:12,262 --> 00:57:14,055
Geçen sene ise 285.

860
00:57:15,265 --> 00:57:17,600
Sonra 2010'da

861
00:57:18,309 --> 00:57:21,354
Airbus, A320neo'yu tanıttı.

862
00:57:24,232 --> 00:57:26,818
Taşıyıcılar için nihai hedef

863
00:57:26,901 --> 00:57:30,864
elbette ki maksimum yakıt verimliliğidir.

864
00:57:31,823 --> 00:57:36,202
Bir uçağın maliyetinin büyük kısmı
yakıt için ödenen rakamdan kaynaklanır.

865
00:57:37,787 --> 00:57:40,039
Petrol fiyatları rekor seviyelerdeydi.

866
00:57:40,123 --> 00:57:43,418
Hava yolları "Yakıt verimliliği elzem,
hem de hemen" diyordu.

867
00:57:44,043 --> 00:57:45,462
Ve Airbus bunu sağladı.

868
00:57:46,254 --> 00:57:47,839
320neo modeli.

869
00:57:48,381 --> 00:57:51,926
İşe atılıp
Boeing'den önce arz etmeye karar vererek

870
00:57:52,010 --> 00:57:56,097
büyük bir başarıya imza attınız.

871
00:57:56,181 --> 00:58:01,060
Havacılık tarihinde başka hiçbir uçak
bu kadar hızlı ve çok satılmamıştı.

872
00:58:02,854 --> 00:58:03,813
Şikago'da ise

873
00:58:04,397 --> 00:58:07,525
Neo dolayısıyla Boeing paniklemişti.

874
00:58:08,109 --> 00:58:10,069
Rekabet edecek uçakları yoktu.

875
00:58:11,696 --> 00:58:14,282
Boeing yeni bir uçak üretmeyi düşündü

876
00:58:14,365 --> 00:58:17,619
ama fiyat etiketi yüksek olurdu.

877
00:58:18,369 --> 00:58:20,955
Üstelik yepyeni bir uçak üretmek için

878
00:58:21,039 --> 00:58:25,960
sekiz, on yıl beklemek gibi
bir lüksleri yoktu.

879
00:58:28,922 --> 00:58:29,881
Bunun yerine

880
00:58:30,381 --> 00:58:33,009
mevcut 737 modeline

881
00:58:33,551 --> 00:58:36,346
yakıt verimliliği yüksek motorlar koymaya
karar verdiler.

882
00:58:36,971 --> 00:58:40,225
737 ailesine yatırımda bulunma yönünde

883
00:58:40,308 --> 00:58:41,976
bir karar alıyoruz.

884
00:58:42,060 --> 00:58:44,437
737 MAX modelini duyuruyoruz.

885
00:58:45,730 --> 00:58:49,651
737 MAX, hava yolu müşterilerimiz için

886
00:58:49,734 --> 00:58:51,611
tek koridorlu segmentteki

887
00:58:52,278 --> 00:58:54,155
en etkili uçak olma özelliğine sahip.

888
00:58:55,323 --> 00:58:56,658
Düş kırıklığı yaşadık.

889
00:58:57,158 --> 00:58:58,660
Yeni bir uçak istedik.

890
00:58:59,452 --> 00:59:03,456
Gerçekten de
737'nin yaşını aldığına inanıyorduk.

891
00:59:03,540 --> 00:59:06,251
Bu uçaktan olabildiğince faydalanmıştık.

892
00:59:07,126 --> 00:59:10,088
40 yıldan fazlasını
geride bırakmış bir tasarımdı.

893
00:59:15,051 --> 00:59:19,556
737, 40 yılı aşkındır uçuyordu.

894
00:59:20,098 --> 00:59:23,226
Farklı versiyonları geliştirilmişti.

895
00:59:24,102 --> 00:59:26,396
Motoru azıcık daha iyi olanı,

896
00:59:26,479 --> 00:59:27,897
dijital kokpitlisi,

897
00:59:28,523 --> 00:59:29,732
biraz daha uzunu.

898
00:59:30,567 --> 00:59:36,030
737 MAX, aynı uçağın azıcık güncellenmiş,

899
00:59:36,114 --> 00:59:38,783
yakıt verimliliği daha iyi bir çeşidiydi.

900
00:59:40,034 --> 00:59:41,536
Bir üretici için

901
00:59:42,036 --> 00:59:43,955
bu türev ürünlerin avantajı,

902
00:59:44,038 --> 00:59:45,456
böyle adlandırılıyorlar,

903
00:59:45,540 --> 00:59:49,919
FAA tarafından onaylanmalarının
daha az vakit almasıydı.

904
00:59:52,046 --> 00:59:54,632
Hava yolları için de
ek avantaj sağlıyordu:

905
00:59:54,716 --> 00:59:58,511
ek pilot eğitiminin gerekmeme olasılığı.

906
00:59:59,178 --> 01:00:02,640
Pilot eğitimi, hava yolu şirketi için
önemli bir işletme maliyetidir.

907
01:00:02,724 --> 01:00:07,353
Uçaklar ne kadar pahalı olursa olsun
en yüksek maliyet kaynağı insanlardır.

908
01:00:07,437 --> 01:00:10,940
Pilot eğitimi de
bu pastada büyük bir dilimdir.

909
01:00:12,400 --> 01:00:16,779
MAX, 737'den çok farklı olsaydı

910
01:00:17,447 --> 01:00:19,741
FAA derhâl harekete geçer,

911
01:00:19,824 --> 01:00:21,492
kırmızı kartı gösterirdi.

912
01:00:22,493 --> 01:00:26,581
Tüm MAX pilotları için filo genelinde
simülatör eğitimi gerekirdi.

913
01:00:28,750 --> 01:00:31,502
Özveri gerektiren
bir eğitimden bahsediyoruz.

914
01:00:32,003 --> 01:00:34,130
Pilotları uçuş hattından almak,

915
01:00:34,213 --> 01:00:36,049
yolcu taşımamaları,

916
01:00:36,674 --> 01:00:38,801
eğitim merkezine gelmelerini,

917
01:00:38,885 --> 01:00:42,013
iki gün kadar
bir simülatörde oturmalarını sağlamak.

918
01:00:43,056 --> 01:00:45,767
Dolayısıyla Boeing,
rekabeti sürdürmek üzere

919
01:00:46,434 --> 01:00:48,811
MAX'i tasarlarken

920
01:00:48,895 --> 01:00:52,565
pilotlar için
simülatör eğitimi gerekmeyeceği yönünde

921
01:00:52,649 --> 01:00:54,567
hava yollarına garanti verdi.

922
01:00:55,652 --> 01:00:56,861
Strateji işe yaradı.

923
01:00:57,737 --> 01:01:00,323
Ve 737 Max olağanüstü derecede iyi sattı.

924
01:01:01,240 --> 01:01:04,702
Boeing,
yüzlerce ama yüzlerce uçak siparişi aldı.

925
01:01:04,786 --> 01:01:08,581
Bu, uçak adedi
ve de anlaşmanın değeri bakımından

926
01:01:09,123 --> 01:01:12,502
bir firmadan aldığımız en büyük sipariş.

927
01:01:12,585 --> 01:01:15,254
Bizim için gerçekten
yine tarihi bir gün oldu.

928
01:01:17,131 --> 01:01:21,552
Boeing, bu projeyi çabucak
ve ucuza tamamlayabileceğini düşünüyordu.

929
01:01:21,636 --> 01:01:23,429
Bu çok çaba gerektirmeyecekti.

930
01:01:24,347 --> 01:01:26,974
"Yapıya ince bir ayar çekip

931
01:01:27,058 --> 01:01:28,685
bir motor yerleştirdik mi,

932
01:01:28,768 --> 01:01:30,603
bir de iniş takımını uzattık mı

933
01:01:30,687 --> 01:01:31,771
tamamdır" dediler.

934
01:01:34,732 --> 01:01:38,111
Hem ek pilot eğitimi de gerekmeyeceğinden

935
01:01:38,778 --> 01:01:41,656
önemli farklılılar göstermeyen
bir tasarım yapmak

936
01:01:42,407 --> 01:01:45,493
ya da potansiyel olarak
farklı olan tasarımı gizlemek

937
01:01:46,244 --> 01:01:49,706
şirket açısından
tonlarca motivasyon nedeni barındırıyordu.

938
01:02:10,601 --> 01:02:13,396
Belgeleri almak için Boeing ile

939
01:02:13,479 --> 01:02:17,358
uzun uzadıya görüşmeler yapmamız gerekti.

940
01:02:18,025 --> 01:02:20,820
Temsilciler meclisini buraya getirdik

941
01:02:21,487 --> 01:02:23,614
ve nihayet bize verdikleri

942
01:02:24,323 --> 01:02:28,453
yüz binlerce sayfadan ibaret belgenin
ilk kısmını almaya başladık.

943
01:02:33,458 --> 01:02:35,460
Soruşturma ekibim

944
01:02:35,543 --> 01:02:37,003
incelemeye koyuldu.

945
01:02:41,716 --> 01:02:44,761
Her şey "Özel Bilgi" olarak damgalanmıştı.

946
01:02:45,428 --> 01:02:48,097
Belgelerin içeriğini açıklayabilmek için

947
01:02:48,181 --> 01:02:51,768
anlaşma sağlamamız epey bir zaman aldı.

948
01:02:54,645 --> 01:03:00,276
Çünkü bence
son derece mahkûm edici unsurlar vardı.

949
01:03:01,652 --> 01:03:03,988
Bu devasa belge yığını arasında

950
01:03:04,530 --> 01:03:06,949
özellikle bir tanesi çok şey anlatıyordu.

951
01:03:08,534 --> 01:03:10,953
Bir grup Boeing personelinin

952
01:03:11,037 --> 01:03:15,666
toplantı yaparak
MCAS sistemini tartıştıklarını öğrendik.

953
01:03:17,043 --> 01:03:19,462
Bu bilgi komite tarafından keşfedilmişti.

954
01:03:20,171 --> 01:03:22,715
Uçağın geliştirilme sürecinin başlarıydı.

955
01:03:22,799 --> 01:03:24,175
Demek ki MCAS sistemi,

956
01:03:24,258 --> 01:03:28,638
Boeing için
daha en başından beri bir sorundu.

957
01:03:30,181 --> 01:03:31,974
2013'te

958
01:03:32,058 --> 01:03:35,102
Boeing, MAX'i üretmeye
daha yeni başlıyordu.

959
01:03:35,186 --> 01:03:38,731
45 yaşındaki bir uçak gövdesine
yeni motor takıyorlardı.

960
01:03:38,815 --> 01:03:41,901
Bunlar yakıt verimliliği olan
yeni ve dev motorlardı.

961
01:03:42,485 --> 01:03:45,112
Bu motorlar daha büyük olduğundan

962
01:03:45,196 --> 01:03:49,158
daha ileriye,
kanatlarda daha yükseğe konmaları gerekti.

963
01:03:49,784 --> 01:03:53,204
Dolayısıyla Boeing,

964
01:03:53,287 --> 01:03:57,041
burnun çok kalkacağından,

965
01:03:57,124 --> 01:03:59,252
uçağın duracağından endişe ediyordu.

966
01:04:00,503 --> 01:04:03,005
Yükselmeye başlaması hâlinde

967
01:04:03,089 --> 01:04:06,884
pilotun uçağı düzeltmesine
yardımcı olmak için MCAS tasarlandı.

968
01:04:09,512 --> 01:04:13,558
Sorun, MCAS'lerin
büyük ölçüde yeni bir sistem olması

969
01:04:13,641 --> 01:04:18,229
ve sonuç olarak
FAA'nın ek eğitim isteme ihtimaliydi.

970
01:04:19,021 --> 01:04:21,858
Peki bu bildiride geçen çözüm ne?

971
01:04:23,067 --> 01:04:26,821
"MCAS'in
yeni bir işlev olduğunu vurgularsak

972
01:04:27,530 --> 01:04:31,117
sertifikasyon ve eğitim açısından
etkisi daha büyük olabilir.

973
01:04:32,034 --> 01:04:35,454
Ne yapılırsa yapılsın,
uçak nasıl değişirse değişsin

974
01:04:35,538 --> 01:04:38,082
pilotların yeniden eğitilemeyeceğini,

975
01:04:38,165 --> 01:04:42,295
öncekiyle aynı uçakmış gibi yapacaklarını
Boeing'deki herkes biliyordu.

976
01:04:44,255 --> 01:04:46,090
Böylece bir karara vardılar:

977
01:04:46,173 --> 01:04:50,720
"Dışarıya karşı
hız ayarına ekleme yapıldığı söylenecek."

978
01:04:51,304 --> 01:04:52,513
Hız ayarı,

979
01:04:52,597 --> 01:04:56,142
pilotların eğitimini almış olduğu
mevcut sistemdir.

980
01:04:57,393 --> 01:05:01,022
"İçeride
MCAS kısaltmasını kullanmaya devam edin."

981
01:05:02,565 --> 01:05:04,650
MCAS sisteminin varlığını

982
01:05:04,734 --> 01:05:08,195
Boeing dışındaki herkesten gizlemeye

983
01:05:08,279 --> 01:05:09,614
karar verdiler.

984
01:05:12,742 --> 01:05:14,869
Bu belgelerin kamuya açıklanmasıyla

985
01:05:15,536 --> 01:05:20,458
perde arkasında
önemli ve büyük sorunlar olduğu anlaşıldı.

986
01:05:21,125 --> 01:05:25,171
Boeing bünyesinde
düzenbaz davranışlar çok yaygındı.

987
01:05:26,547 --> 01:05:32,094
Bu yeni kanıt,
uçağın tasarımı ve MCAS sistemiyle ilgili

988
01:05:32,178 --> 01:05:35,765
en önemli ve açık belgelerden biriydi.

989
01:05:37,016 --> 01:05:41,312
MCAS sisteminin
tasarım sürecinde değiştiğini gösterdi.

990
01:05:42,480 --> 01:05:46,442
Boeing, sonuçta
ilk başta kullandığı sistemi kullanmadı.

991
01:05:47,193 --> 01:05:49,987
Öncelikle çok daha güçlü oldu.

992
01:05:51,989 --> 01:05:54,909
Boeing, uçuş testine başlayıncaya kadar

993
01:05:54,992 --> 01:05:59,497
MCAS'in işleyiş bakımından
geliştirilmesi gerektiğini fark etmemişti.

994
01:06:00,331 --> 01:06:04,877
İlk başta düşündükleri
sadece yüksek hızda uçarken kullanmaktı.

995
01:06:06,212 --> 01:06:09,507
Ama MAX'in uçuş esnasında MCAS'e

996
01:06:09,590 --> 01:06:12,718
düşük hızda da ihtiyaç duyduğu anlaşıldı.

997
01:06:14,095 --> 01:06:16,681
İşte sistemi daha önemli kılan da

998
01:06:16,764 --> 01:06:19,767
düşük hızda uçuşa geçiş yapılabilmesiydi.

999
01:06:21,560 --> 01:06:24,397
Sonuç olarak MCAS daha fazla güç kazandı.

1000
01:06:25,439 --> 01:06:29,276
Böylece yatay dengeleyici
daha geniş hareketler yapabiliyor,

1001
01:06:29,986 --> 01:06:33,239
burnu süratle baş aşağı çevirebiliyordu.

1002
01:06:38,327 --> 01:06:40,955
Sistemin gücünün artmasına ek olarak

1003
01:06:41,664 --> 01:06:45,459
ikinci bir değişiklik daha vardı,
çok daha sorunlu bir şey.

1004
01:06:46,335 --> 01:06:50,923
Boeing, MCAS sistemini değiştirerek
artık tek sensör kullanılmasını sağladı,

1005
01:06:51,007 --> 01:06:52,258
iki değil.

1006
01:06:55,219 --> 01:06:58,472
Ortaya çıktı ki
artık daha güçlü olan sistem,

1007
01:06:58,556 --> 01:07:02,351
sadece tek hücum açısı sensörüyle
idare ediliyordu.

1008
01:07:03,519 --> 01:07:06,689
MCAS sistemi, güvenlik tehlikesi taşıyor.

1009
01:07:07,440 --> 01:07:08,649
Bir uçakta

1010
01:07:08,733 --> 01:07:10,359
asla ama asla

1011
01:07:10,443 --> 01:07:15,614
güvenlik tehlikesi olan bir sistemi
tek arıza noktasıyla kullanamazsınız.

1012
01:07:17,158 --> 01:07:18,617
Hücum açısı sensörleri,

1013
01:07:19,160 --> 01:07:23,080
kokpite yakın bir yerde,
uçak gövdesinin her iki yanından çıkarlar.

1014
01:07:23,789 --> 01:07:27,960
Bir doğum günü balonu gidip
o pervaneye takılacak olsa

1015
01:07:28,044 --> 01:07:30,171
güvenilirliği kalmaz.

1016
01:07:32,006 --> 01:07:35,259
İnanmayacaksınız
ama balonlara, kuşlara çarptığımız olur

1017
01:07:35,342 --> 01:07:39,722
ve bu durumlar hiç nadir de değildir.

1018
01:07:41,599 --> 01:07:44,727
Bu sensör hasarlı ya da kusurluysa

1019
01:07:44,810 --> 01:07:48,439
MCAS sistemine yanlış mesaj gönderir

1020
01:07:48,522 --> 01:07:51,776
ve akabinde
uçağı pilotlardan devralmaya çalışır.

1021
01:07:53,736 --> 01:07:58,199
Boeing bünyesinden kimse,

1022
01:07:58,282 --> 01:08:03,370
denetimden sorumlu FAA mühendisine
bunların hiçbirini anlatmadı

1023
01:08:03,454 --> 01:08:05,539
ama evet, anlatılmalıydı.

1024
01:08:06,499 --> 01:08:08,459
FAA devre dışı bırakılmıştı.

1025
01:08:09,418 --> 01:08:12,004
Genellikle kural koyucu ve uygulayan,

1026
01:08:12,088 --> 01:08:15,341
uçakta
hangi parçaların değişeceği konusunda

1027
01:08:15,424 --> 01:08:17,843
sürekli görüşme hâlinde olur.

1028
01:08:19,553 --> 01:08:21,430
Ama Boeing olayında

1029
01:08:21,514 --> 01:08:24,141
şirkette bir gizleme kültürü vardı.

1030
01:08:24,225 --> 01:08:28,312
MCAS sistemi kasten gizleniyordu.

1031
01:08:29,772 --> 01:08:32,274
Kanıtlar dağ gibi birikmeye devam etti.

1032
01:08:36,529 --> 01:08:40,241
Koordinasyon formları,
bilgileri arşivlemek için düzenlenen

1033
01:08:40,324 --> 01:08:41,867
teknik belgelerdir.

1034
01:08:41,951 --> 01:08:43,744
KOORDİNASYON FORMU

1035
01:08:43,828 --> 01:08:48,999
Bu koordinasyon formu ile
MCAS kayıtları alınıyor.

1036
01:08:50,417 --> 01:08:55,005
Özetle Boeing'de incelenen
güvenlik konularıyla ilgili.

1037
01:08:55,714 --> 01:08:58,759
Konuyla en ilgili kısmı,

1038
01:08:58,843 --> 01:09:03,347
sistem tamamen bozulursa pilotlar
ne kadar hızlı tepki verir sorusu.

1039
01:09:06,058 --> 01:09:08,769
Bu koordinasyon formunu
daha önce hiç görmedim.

1040
01:09:14,191 --> 01:09:17,027
Uçak kontrolden çıkarsa
bunu anlama konusunda

1041
01:09:17,111 --> 01:09:20,698
pilota eğitim verilirken
tepki süresi 10 saniyeyi geçerse

1042
01:09:20,781 --> 01:09:22,992
arızanın felakete dönüşeceği görüldü.

1043
01:09:24,493 --> 01:09:26,078
Dolayısıyla bu durumda

1044
01:09:26,162 --> 01:09:30,541
10 saniyeden kısa bir sürede
hamle yapmazsanız toparlanmanız

1045
01:09:31,250 --> 01:09:32,418
artık imkânsızdır.

1046
01:09:33,085 --> 01:09:34,295
10 saniye.

1047
01:09:35,087 --> 01:09:36,130
Bu…

1048
01:09:37,006 --> 01:09:38,174
…olacak iş değil.

1049
01:09:40,301 --> 01:09:43,220
Ama buradaki sorun,
tepki süresinden ibaret değil.

1050
01:09:43,888 --> 01:09:46,473
Sorun
"pilota eğitim verilirken" ifadesinde.

1051
01:09:47,933 --> 01:09:51,896
"Pilota eğitim verilirken"
diye bir ibare var.

1052
01:09:52,855 --> 01:09:55,858
Demek ki sistem hakkında
farkındalık yaratmaksızın

1053
01:09:55,941 --> 01:09:58,485
pilotları öylece ortaya atamayız.

1054
01:09:59,278 --> 01:10:03,782
Bu ifadedeki asıl can alıcı nokta bu.

1055
01:10:04,825 --> 01:10:10,039
İnsan canına mal olma potansiyeline karşı
pilotlar MCAS konusunda eğitilmeli.

1056
01:10:11,665 --> 01:10:14,084
Boeing, durumun böyle olduğunu biliyordu.

1057
01:10:15,711 --> 01:10:17,963
Yine de pilotlara eğitim verilmedi.

1058
01:10:22,968 --> 01:10:27,598
Hazırlanan raporlarımız,
açıklanan bildiriler ve belgelerle

1059
01:10:27,681 --> 01:10:31,352
şirketin yumuşak karnı,
perde arkası ortaya çıkarıldı.

1060
01:10:32,478 --> 01:10:37,566
28 Mart 2017'de
Boeing'in iç yazışmalarında

1061
01:10:38,150 --> 01:10:41,862
737 MAX'in baş teknik pilotu şunu yazıyor:

1062
01:10:42,571 --> 01:10:45,407
"Simülator eğitimi gerekmeyeceği hususunda

1063
01:10:45,491 --> 01:10:49,745
geri adım atmamanın önemini
vurgulamak isterim."

1064
01:10:50,704 --> 01:10:53,624
"Boeing bunun olmasına izin vermeyecek.

1065
01:10:54,458 --> 01:10:58,629
Bunu şart koşmaya çalışan her yetkiliyle
gidip yüz yüze konuşacağız."

1066
01:11:00,214 --> 01:11:01,799
İşin en trajik tarafı şu ki

1067
01:11:01,882 --> 01:11:05,886
bu e-postaların bir kısmı
aslında Lion Air ile yapılan görüşmelerdi.

1068
01:11:06,595 --> 01:11:09,765
Kazadan bir yıl önce,

1069
01:11:10,266 --> 01:11:12,977
altı Haziran 2017'deki
bir e-posta yazışmasında

1070
01:11:13,060 --> 01:11:19,733
Lion Air "Gerçi ek bir eğitim daha iyi,
daha güvenli olmaz mıydı?" diyor.

1071
01:11:20,401 --> 01:11:23,487
Önerdiğinizden fazlasını istiyoruz.

1072
01:11:24,822 --> 01:11:28,701
Boeing ise açıkça şunu yazıyor:
"MAX ile uçmaya başlamak için

1073
01:11:28,784 --> 01:11:31,787
MAX simülatörüne kesinlikle ihtiyaç yok."

1074
01:11:33,622 --> 01:11:37,293
MCAS'in gerçek gücü söylenseydi

1075
01:11:38,002 --> 01:11:42,798
filodaki tüm 737 MAX pilotlarına
simülatör eğitimi verilmesi gerekecekti.

1076
01:11:44,091 --> 01:11:47,219
Bunun yerine Boeing,
Lion Air ile alenen alay etti.

1077
01:11:47,720 --> 01:11:50,889
Simülatör eğitimi istediler diye
onlarla alay ettiler.

1078
01:11:52,641 --> 01:11:55,602
Boeing'in onları topa tutması gerekiyordu.

1079
01:11:56,103 --> 01:11:59,315
Simülatör eğitimi alamazsınız.

1080
01:11:59,815 --> 01:12:02,026
Olmaz. Masraflı olur, para kaybı.

1081
01:12:03,527 --> 01:12:08,741
Tüm dünyada simülatörün gerekmediği
bir standardı adapte etmekten bahsedip

1082
01:12:09,450 --> 01:12:14,705
"Jedi zihin hilesi regülatörü" dediler.

1083
01:12:15,664 --> 01:12:19,293
Yani daha önce uçtuğumuz
hiçbir uçakta olmayan bu sisteme

1084
01:12:19,793 --> 01:12:24,131
10 saniyeden kısa bir sürede
tepki vermemiz bekleniyor.

1085
01:12:25,090 --> 01:12:27,009
Boeing, MCAS sisteminde

1086
01:12:27,092 --> 01:12:31,430
pilotları bekleyen
bir canavar olduğunu biliyordu

1087
01:12:32,306 --> 01:12:35,768
ama eğitim vermemek üzere plan yaptılar.

1088
01:12:37,311 --> 01:12:38,187
Bu bana göre

1089
01:12:39,313 --> 01:12:40,689
büyük bir vicdansızlık.

1090
01:12:41,315 --> 01:12:42,816
Bu…

1091
01:12:43,901 --> 01:12:44,735
Bu delice.

1092
01:12:49,073 --> 01:12:51,450
Sonunda Boeing başardı.

1093
01:12:52,368 --> 01:12:55,329
Uçak hava yollarına teslim edilirken

1094
01:12:55,412 --> 01:12:58,665
dışarıdan bakıldığında uçakta

1095
01:12:59,208 --> 01:13:02,461
temel bir hata olduğu anlaşılmıyordu.

1096
01:13:04,046 --> 01:13:07,049
Tüm dünyaya satış yapıyorlardı.

1097
01:13:09,301 --> 01:13:11,220
175 YENİ BOEING SİPARİŞ EDİLDİ

1098
01:13:11,303 --> 01:13:14,431
Boeing, 5.000'in üzerinde MAX sattı.

1099
01:13:15,140 --> 01:13:16,350
İnanılmaz bir rakam.

1100
01:13:17,559 --> 01:13:22,564
Wall Street'teki finansal performansını
Boeing'in hiç görmediği seviyelere çıkaran

1101
01:13:22,648 --> 01:13:24,358
gerçekten de bu ürün olmuştu.

1102
01:13:25,275 --> 01:13:27,319
Boeing'in kârı hızla yükseldi.

1103
01:13:28,112 --> 01:13:30,697
Hisse senedi değeri tavan yaptı.

1104
01:13:31,573 --> 01:13:33,242
Fikir de buydu zaten.

1105
01:13:33,325 --> 01:13:37,162
Performans
üç aylık bazda değerlendiriliyordu

1106
01:13:37,955 --> 01:13:39,248
ve MAX başarmıştı.

1107
01:13:40,582 --> 01:13:43,001
737 MAX, uzun yıllar boyunca

1108
01:13:43,085 --> 01:13:46,380
Boeing'in ana geçim kaynağı olacaktı.

1109
01:13:46,463 --> 01:13:49,216
Bu şirket için 500 makul bir rakam.

1110
01:13:49,299 --> 01:13:52,261
Buna kesin gözüyle bakılıyordu.

1111
01:13:57,850 --> 01:14:02,146
Yakıt tasarrufu, güvenilirlik
ve sürdürülebilirlik açısından

1112
01:14:02,229 --> 01:14:05,315
müşterilerimiz için eşsiz bir değer.

1113
01:14:05,399 --> 01:14:08,819
Ne yaptık, biliyor musunuz?
Tüm değerlendirmeler açısından

1114
01:14:08,902 --> 01:14:11,738
beklentilerin ötesinde,
yeni bir uçak yarattık.

1115
01:14:13,615 --> 01:14:16,368
Herkes iyi günlerin bitmeyeceğini sanıyor.

1116
01:14:20,164 --> 01:14:23,208
Ama 2018 Ekim ayında bitti.

1117
01:14:32,217 --> 01:14:36,305
Lion Air pilotları,
sistemin işleyişini bilmemek bir yana

1118
01:14:36,388 --> 01:14:38,765
sistemin adını bile duymamışlardı.

1119
01:14:39,266 --> 01:14:43,979
MCAS sisteminin varlığından
hiç haberleri bile yoktu.

1120
01:14:47,107 --> 01:14:50,444
Uçağı kaldırıyorsunuz
ve birden bire "bum!",

1121
01:14:50,527 --> 01:14:53,739
zil sesleri, ikazlar, ıslık,
levye sarsıcı devrede.

1122
01:14:53,822 --> 01:14:54,656
Hava hızı düşük.

1123
01:14:55,532 --> 01:14:59,536
Arızalı ya da hasarlı bir
hücum açısı sensörü,

1124
01:14:59,620 --> 01:15:02,456
kokpite hatalı veri gönderiyordu.

1125
01:15:02,539 --> 01:15:05,125
Pilotların sebebi belirlemesi

1126
01:15:05,209 --> 01:15:07,920
kesin birkaç saniyeden fazla sürecekti.

1127
01:15:09,171 --> 01:15:12,216
Flaplar kapandığı an

1128
01:15:13,675 --> 01:15:15,928
MCAS devreye girdi.

1129
01:15:19,348 --> 01:15:20,933
Saati başlattın, değil mi?

1130
01:15:21,016 --> 01:15:23,101
Bir Mississippi, iki Mississippi,

1131
01:15:23,185 --> 01:15:24,269
üç Mississippi…

1132
01:15:27,272 --> 01:15:30,984
MCAS sisteminin
uçağın burnunu sürekli aşağı itmesi

1133
01:15:31,568 --> 01:15:32,903
manyakçaydı.

1134
01:15:32,986 --> 01:15:35,656
Pilotlar onları öldürmeye çalıştığını

1135
01:15:35,739 --> 01:15:37,866
hiç anlamadılar.

1136
01:15:39,159 --> 01:15:41,995
Arazi! Yüksel!

1137
01:15:44,998 --> 01:15:46,375
10 saniyeniz var,

1138
01:15:48,085 --> 01:15:49,920
imkânsız.

1139
01:15:51,880 --> 01:15:54,800
Yeni işin aslı 10 saniye sonra ölüsünüz.

1140
01:15:58,178 --> 01:15:59,429
Arazi!

1141
01:15:59,513 --> 01:16:01,390
Yüksel!

1142
01:16:20,284 --> 01:16:23,579
Kazadan sonra birkaç gün içinde
Boeing sorunu anlamıştı,

1143
01:16:23,662 --> 01:16:25,622
bunu artık biliyoruz.

1144
01:16:26,790 --> 01:16:31,503
Neyle yüzleştiğini, o uçuşta
kocamın neye maruz kaldığını biliyorlardı.

1145
01:16:33,672 --> 01:16:36,550
Sorunların kaynağının
MCAS olduğunu biliyorlardı.

1146
01:16:37,259 --> 01:16:39,511
Farkında olmamaları söz konusu değil.

1147
01:16:41,221 --> 01:16:43,390
Sorumluluk duygusu taşımaları lazım.

1148
01:16:46,476 --> 01:16:47,644
Burada, ABD'de

1149
01:16:47,728 --> 01:16:51,064
uçağı uçuştan çekmeyi
ciddi şekilde düşünmediler.

1150
01:16:52,190 --> 01:16:54,067
İlk kazadan sonra

1151
01:16:54,693 --> 01:16:56,361
Boeing'in aklındaki tek şey

1152
01:16:56,445 --> 01:17:00,324
"Nasıl savunalım ki uçaklar
havalanmaya devam etsin" düşüncesiydi.

1153
01:17:02,534 --> 01:17:06,788
O zaman Lion Air kazasından sonra

1154
01:17:06,872 --> 01:17:10,500
FAA'nın TARAM denilen
oldukça teknik bir analiz yaptığını

1155
01:17:10,584 --> 01:17:11,585
hiç bilmiyorduk.

1156
01:17:12,836 --> 01:17:14,504
TARAM.

1157
01:17:14,588 --> 01:17:18,050
Nakliye Uçağı
Risk Değerlendirme Metodolojisi.

1158
01:17:19,176 --> 01:17:22,512
Bir projeksiyon yaptılar
ve onarım yapılmazsa

1159
01:17:22,596 --> 01:17:27,267
bu uçağın ömrü boyunca
15 kaza daha yapabileceğini gördüler.

1160
01:17:29,728 --> 01:17:31,146
MAX kullanıldığı sürece

1161
01:17:31,229 --> 01:17:37,027
her iki yılda bir,
bir ölümcül kaza olabileceğini öngördüler.

1162
01:17:38,195 --> 01:17:41,823
Bu durumda MAX,
gelmiş geçmiş en tehlikeli modern jetti.

1163
01:17:45,827 --> 01:17:48,872
O zaman bu raporu duyan olmadı.

1164
01:17:50,082 --> 01:17:51,500
Kamuya açıklanmadı.

1165
01:17:52,709 --> 01:17:57,214
Ama Boeing'in
ve de FAA'nın sonuçları bildiğini

1166
01:17:57,297 --> 01:18:00,300
teyit etmiş bulunuyoruz.

1167
01:18:02,094 --> 01:18:05,806
Boeing,
olası bir kazanın zamanını tahmin etmenin

1168
01:18:05,889 --> 01:18:08,392
asla mümkün olmadığını

1169
01:18:09,017 --> 01:18:12,229
ve hızla yazılımın onarılacağını,

1170
01:18:12,312 --> 01:18:15,065
test edilip uygulamaya konulacağını

1171
01:18:15,148 --> 01:18:16,274
öne sürdü.

1172
01:18:18,026 --> 01:18:21,321
Nihayetinde FAA,
Boeing'in argümanını kabul etti.

1173
01:18:23,699 --> 01:18:26,660
Boeing bünyesinde
uyarıda bulunan birkaç kişi oldu.

1174
01:18:26,743 --> 01:18:28,578
Onlar da görmezden gelindi.

1175
01:18:29,705 --> 01:18:30,914
Yönetici ofislerinde

1176
01:18:30,997 --> 01:18:35,085
hisse senedi değerlerini takip ediyor,
kâr paylarını hesaplıyorlardı.

1177
01:18:37,003 --> 01:18:39,548
Lion Air kazasından
sadece altı hafta sonra

1178
01:18:39,631 --> 01:18:41,967
Boeing kurulu, hisse geri satın alımını

1179
01:18:42,050 --> 01:18:44,386
ve kâr paylarını artırmaya karar verdi.

1180
01:18:45,262 --> 01:18:47,264
Olanlar tümüyle hiçe sayıldı.

1181
01:18:47,347 --> 01:18:52,519
Tüm dünyadan müşterilerimiz
her gün MAX uçaklarıyla uçuyor.

1182
01:18:52,602 --> 01:18:55,147
Uçak güvenli, bundan eminiz.

1183
01:18:58,150 --> 01:19:00,360
Sebebi inşa ettikleri şirket kültürü

1184
01:19:00,444 --> 01:19:01,778
ve açgözlülükleriydi.

1185
01:19:03,488 --> 01:19:06,074
Kâr, insan hayatından daha mı önemlidir?

1186
01:19:23,383 --> 01:19:25,761
Boeing, TARAM raporu eline geçer geçmez

1187
01:19:26,428 --> 01:19:28,847
MAX uçaklarını uçuştan çekmeliydi.

1188
01:19:30,182 --> 01:19:31,433
Bunu yapmadılar.

1189
01:19:33,560 --> 01:19:35,645
Bu, Lion Air kazasından sonra,

1190
01:19:35,729 --> 01:19:37,147
kızım ölmeden önceydi.

1191
01:19:38,148 --> 01:19:40,358
Uçmasına izin verdiler.

1192
01:19:43,403 --> 01:19:45,614
Bence hikâyenin en rahatsız edici

1193
01:19:45,697 --> 01:19:48,116
ve en can alıcı kısmı da bu.

1194
01:19:49,743 --> 01:19:54,206
Boeing, bu durumla başa çıkabilmek için

1195
01:19:54,790 --> 01:19:58,001
kesinlikle elinden gelenin en azını yaptı.

1196
01:19:59,628 --> 01:20:02,047
Özetle kalıcı bir onarım yapılmadan önce

1197
01:20:02,130 --> 01:20:07,511
sorunun tekrarlanmayacağı ihtimaline
yaslanıyorlardı.

1198
01:20:09,262 --> 01:20:12,182
Ve tabii ki
ölümcül bir hata olduğu ortaya çıktı.

1199
01:20:15,936 --> 01:20:18,480
Korkunç hem de çok korkunç bir hikâye.

1200
01:20:34,120 --> 01:20:39,292
Boeing'in ikinci kazayı engellemek için
elinden gelen her şeyi yapmaması

1201
01:20:39,376 --> 01:20:41,044
hayatlarımızı mahvetti.

1202
01:20:42,420 --> 01:20:44,923
Bu sadece Samya ve ailemizle ilgili değil,

1203
01:20:45,006 --> 01:20:47,676
o uçaklarda ölen herkesle ilgili.

1204
01:20:49,719 --> 01:20:52,806
Bu nedenle 2019 Ekim ayında

1205
01:20:52,889 --> 01:20:56,726
Muilenburg'ün
Senato'da ifade vereceği tarihte

1206
01:20:57,561 --> 01:21:00,188
hepimiz orada olmak için çok istekliydik.

1207
01:21:05,902 --> 01:21:08,071
Muilenburg içeri girdi.

1208
01:21:08,154 --> 01:21:09,197
Bir an için

1209
01:21:09,990 --> 01:21:12,033
bize, ailelere bir göz attı…

1210
01:21:14,035 --> 01:21:16,329
…ama asla gerçekten bakmadı.

1211
01:21:24,129 --> 01:21:26,172
O günkü ifadelerin birçoğu

1212
01:21:26,923 --> 01:21:30,302
Boeing'in
şirket içi iletişimleriyle ilgiliydi.

1213
01:21:31,511 --> 01:21:33,763
Siz CEO'sunuz, sorumluluk sizde.

1214
01:21:33,847 --> 01:21:35,473
Bu belgeyi okudunuz mu?

1215
01:21:36,266 --> 01:21:40,937
Peki nasıl olur da ekibiniz
paçaları tutuşmuş hâlde koşup

1216
01:21:41,646 --> 01:21:44,357
"Gerçek bir sorunumuz var" demez?

1217
01:21:44,441 --> 01:21:48,236
Senatör,
bu belgenin varlığından haberdar olduğumda

1218
01:21:48,320 --> 01:21:52,157
ilgili yetkililere iletilmesi noktasında
avukatımıza güvendim.

1219
01:21:52,949 --> 01:21:54,576
Nasıl olur da

1220
01:21:54,659 --> 01:21:57,078
"Tam olarak ne olduğunu öğrenmeliyiz,

1221
01:21:57,162 --> 01:22:00,373
duruşmalardan ya da baskıdan sonra değil,

1222
01:22:00,457 --> 01:22:03,543
insanlar öldü,
başkaları ölmesin diye" demezsiniz?

1223
01:22:03,627 --> 01:22:05,712
Senatör, bahsettiğiniz gibi,

1224
01:22:06,880 --> 01:22:10,342
bugüne kadar
bu yazışmaların detaylarını görmemiştim.

1225
01:22:10,425 --> 01:22:14,387
O zaman ailemiz
hâlâ Boeing tarafından aranmamıştı.

1226
01:22:15,680 --> 01:22:18,391
Dennis Muilenburg'ün kameralara karşı

1227
01:22:19,142 --> 01:22:21,728
özür dilediğini duyduk…

1228
01:22:23,313 --> 01:22:24,689
…ama bizden dilemedi.

1229
01:22:24,773 --> 01:22:27,943
Bu arada
MCAS yazılımını güncellemeye başladık.

1230
01:22:28,568 --> 01:22:31,571
Soru sırası
Senatör Blumenthal'a geldiğinde

1231
01:22:31,655 --> 01:22:34,741
aile üyelerinden ayağa kalkmalarını,

1232
01:22:34,824 --> 01:22:37,702
sevdiklerinin resimlerini
tutmalarını istedi.

1233
01:22:37,786 --> 01:22:42,415
Sevdiklerini kaybeden aile üyeleri,

1234
01:22:42,499 --> 01:22:44,584
ayağa kalkabilir misiniz?

1235
01:22:44,668 --> 01:22:49,172
O noktada Dennis Muilenburg dönüp

1236
01:22:50,048 --> 01:22:51,299
bakmak zorunda kaldı.

1237
01:23:15,407 --> 01:23:19,536
BOEING 737 MAX KAZALARI
2018 EKİM'DE LION AIR 610 SAYILI UÇAK

1238
01:23:19,619 --> 01:23:22,914
YERE ÇAKILDI VE 189 KİŞİ ÖLDÜ

1239
01:23:31,798 --> 01:23:33,800
21. yüzyılda

1240
01:23:34,426 --> 01:23:37,971
aylar içinde iki uçağını kaybetmek

1241
01:23:38,054 --> 01:23:40,098
ve bu kadar çok insanı öldürmek

1242
01:23:40,181 --> 01:23:42,934
asla olmaması gereken bir şeydi.

1243
01:23:44,936 --> 01:23:47,313
Boeing'in güvenlik kültürü darmadağındı.

1244
01:23:48,606 --> 01:23:52,110
Wall Street'in baskıları ile
baştan aşağı yozlaşmıştı,

1245
01:23:52,193 --> 01:23:53,194
bu kadar basit.

1246
01:23:54,070 --> 01:23:54,988
Bay Muilenburg,

1247
01:23:55,071 --> 01:23:55,989
30 EKİM 2019

1248
01:23:56,072 --> 01:23:58,283
görülen o ki Wall Street'in baskıları

1249
01:23:58,366 --> 01:24:02,370
en iyi şirketlerin kararlarını
en kötü şekilde etkiliyor.

1250
01:24:03,288 --> 01:24:04,497
Halka zarar veriyor,

1251
01:24:05,081 --> 01:24:09,627
şirket bünyesindeki
çalışkan sayısız personelin işini

1252
01:24:09,711 --> 01:24:10,920
tehlikeye sokuyor.

1253
01:24:11,629 --> 01:24:14,966
Uzun süredir saygı duyulan bu şirket,

1254
01:24:15,050 --> 01:24:18,011
umarım tarihe böyle geçmez.

1255
01:24:20,305 --> 01:24:24,476
İki ay sonra Dennis Muilenburg,
yönetim kurulundan istifa etti.

1256
01:24:24,559 --> 01:24:27,812
62 milyon dolar değerinde
hisse ve emeklilik ikramiyesi aldı.

1257
01:24:34,152 --> 01:24:35,528
Bu hikâyeyi

1258
01:24:36,321 --> 01:24:39,157
şu anki
ve gelecekteki anlamı açısından düşündüm.

1259
01:24:40,825 --> 01:24:44,162
Boeing'in bazı hataları onarılamazdı.

1260
01:24:46,164 --> 01:24:49,834
Hayatını kaybedenler,
aileleri, arkadaşları

1261
01:24:49,918 --> 01:24:52,879
ve trajediyle sonlanan hayatlar için

1262
01:24:52,962 --> 01:24:54,798
bir daha telafisi olamaz.

1263
01:25:02,931 --> 01:25:06,684
Hep duyarız, şirketler hep şöyle der:
"Kendimizi mükemmelliğe,

1264
01:25:06,768 --> 01:25:10,188
güvenliğe, müşterilerimize adadık."

1265
01:25:11,397 --> 01:25:14,651
Ama şirket ne kadar büyük
ve gelişmiş olursa olsun,

1266
01:25:14,734 --> 01:25:18,696
geçmişi ne kadar büyüleyici
olursa olsun, ki Boeing'inki öyle,

1267
01:25:19,364 --> 01:25:20,740
hep şüpheci olmalıyız.

1268
01:25:23,159 --> 01:25:24,786
Hepimiz şüpheci olmalıyız.

1269
01:25:29,666 --> 01:25:31,876
737 MAX, 20 aylığına uçuştan çekildi.

1270
01:25:31,960 --> 01:25:34,295
Bu arada MCAS sistemi gözden geçirildi.

1271
01:25:34,379 --> 01:25:37,507
2020 Kasım ayında
FAA uçağın tekrar uçuşunu onayladı.

1272
01:25:37,590 --> 01:25:41,094
Boeing, hâlâ
MAX'in güvenli olduğunu söylüyor.

1273
01:25:41,177 --> 01:25:44,556
Boeing 737 MAX uçakları yine havada.

1274
01:25:44,639 --> 01:25:47,308
Yüzlerce insanın öldüğü
iki feci kazadan sonra

1275
01:25:47,392 --> 01:25:51,396
uçuştan çekildiklerinden beri,
iki yıldır ilk kez havalanıyorlar.

1276
01:25:51,479 --> 01:25:55,024
Dün Boeing'in başkanı
ve CEO'su Dave Calhoun ile

1277
01:25:55,108 --> 01:25:56,484
özel olarak konuştuk.

1278
01:25:56,568 --> 01:26:00,446
Hiçbir şey saklamak istemiyoruz,
yaptığımız işten gurur duyuyoruz.

1279
01:26:00,530 --> 01:26:04,200
Ürünlerimiz inanılmaz.
İnsanlık için faydalılar.

1280
01:26:04,284 --> 01:26:07,495
Ekibimle, o uçakla gurur duyuyorum.

1281
01:26:07,579 --> 01:26:12,292
Olağanüstü bir makine
ve havadaki her şey kadar güvenli.

1282
01:26:27,807 --> 01:26:31,811
Başta katılmayı reddeden Boeing,
yazılı cevap vermeyi kabul etti.

1283
01:26:31,895 --> 01:26:34,230
Uçaklarda bulunan yabancı cisimler için

1284
01:26:34,314 --> 01:26:37,942
"Güvenlik ve kalite
birinci önceliğimizdir" demeye devam etti.

1285
01:26:38,026 --> 01:26:41,779
Amacımız müşterilere
yabancı madde hasarı olmayan uçak sunmak.

1286
01:26:41,863 --> 01:26:44,741
Endişesini belirten personeli korumak için
titiz süreçler var.

1287
01:26:44,824 --> 01:26:47,785
John Barnett,
intikam için yanlış iddiada bulunuyor.

1288
01:26:47,869 --> 01:26:50,413
Şirket,
Çalışma Bakanlığı'nın inceleme yapıp

1289
01:26:50,496 --> 01:26:53,374
Barnett'e misilleme yapılmadığına
karar verdiğini belirtti.

1290
01:26:53,458 --> 01:26:56,002
Boeing,
devletin veya düzenleyici makamların

1291
01:26:56,085 --> 01:27:00,590
"737 MAX fabrikasındaki şartların
kazalarda payı var" demediğini söyledi.

1292
01:27:01,841 --> 01:27:03,426
18 aylık soruşturmadan sonra

1293
01:27:03,509 --> 01:27:06,554
Kongre, Hava Aracı Sertifikasyon Reformu
ve Sorumluluk Yasası ile

1294
01:27:06,638 --> 01:27:07,931
FAA'nın yetkisini artırdı.

1295
01:27:08,473 --> 01:27:10,516
2021 Ocak'ta ABD Adalet Bakanlığı

1296
01:27:10,600 --> 01:27:13,895
Boeing'i FAA'yı kandırmak için
suç ittifakı kurmakla suçladı.

1297
01:27:13,978 --> 01:27:17,523
Boeing, 2,5 milyar dolar ceza
ve tazminat ödemeyi kabul etti.

1298
01:27:17,607 --> 01:27:20,693
Bu düzenleme ile şirketin
cezai tahkikattan kaçmasına

1299
01:27:20,777 --> 01:27:22,111
olanak tanındı.

1300
01:28:39,897 --> 01:28:44,068
Alt yazı çevirmeni: Aslı Uygun Cheesmar