1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:08,425 --> 00:00:11,302
NETFLIX — FILM DOKUMENTALNY

4
00:00:24,482 --> 00:00:26,693
Zazwyczaj ludzie nie boją się latać.

5
00:00:28,945 --> 00:00:32,991
Większość ludzi
ufa systemom bezpieczeństwa.

6
00:00:35,744 --> 00:00:36,619
Codziennie

7
00:00:37,454 --> 00:00:41,041
dziesiątki tysięcy samolotów
lata na całym świecie.

8
00:00:47,922 --> 00:00:50,842
W lotnictwie jest takie stare powiedzenie.

9
00:00:51,593 --> 00:00:54,179
„Jeśli to Boeing, to się nie boję”.

10
00:00:55,805 --> 00:00:58,600
Boeing ma niezwykłą historię

11
00:00:58,683 --> 00:01:03,396
i niesamowitą pozycję w branży.

12
00:01:05,690 --> 00:01:07,275
W każdej chwili

13
00:01:07,358 --> 00:01:11,196
około 10 000 boeingów służy

14
00:01:11,279 --> 00:01:13,698
w ponad 150 krajach.

15
00:01:28,338 --> 00:01:30,173
O lotnictwie piszę

16
00:01:30,256 --> 00:01:33,384
od ponad 20 lat
w gazecie The Wall Street Journal.

17
00:01:33,927 --> 00:01:37,180
Mówi Andy Pasztor
z The Wall Street Journal.

18
00:01:37,806 --> 00:01:39,682
Wiem, że masz milczeć,

19
00:01:39,766 --> 00:01:42,769
ale liczę, że poświęcisz chwilę

20
00:01:42,852 --> 00:01:44,270
na moje pytania.

21
00:01:45,647 --> 00:01:50,151
Rok 2017 został uznany

22
00:01:50,235 --> 00:01:54,823
za najbardziej bezpieczny
w historii linii lotniczych.

23
00:01:57,450 --> 00:02:00,537
Nie doszło do żadnego poważnego wypadku

24
00:02:00,620 --> 00:02:02,747
nigdzie na świecie.

25
00:02:10,463 --> 00:02:12,674
Koncern Boeing odniósł wielki sukces,

26
00:02:13,258 --> 00:02:18,179
produkując
niewiarygodnie bezpieczne samoloty

27
00:02:18,263 --> 00:02:21,891
uwielbiane przez pilotów i pasażerów.

28
00:02:23,643 --> 00:02:25,770
Cieszył się zaufaniem publicznym.

29
00:02:29,816 --> 00:02:33,319
A potem z nieba spadły dwa samoloty.

30
00:02:47,542 --> 00:02:49,460
DŻAKARTA, INDONEZJA

31
00:02:49,544 --> 00:02:52,630
29 PAŹDZIERNIKA, 2018

32
00:02:57,051 --> 00:02:58,970
Nie pamiętam, jaka była pora.

33
00:02:59,554 --> 00:03:00,972
Chyba wcześnie rano.

34
00:03:03,641 --> 00:03:05,143
Pamiętam, że było ciemno.

35
00:03:08,104 --> 00:03:09,981
Mąż spakował torbę,

36
00:03:10,899 --> 00:03:14,652
sprawdził rozkład,
umówił się z kolegą, z którym miał lecieć.

37
00:03:15,904 --> 00:03:19,157
Zjedliśmy coś
i rozmawialiśmy przez pół godziny.

38
00:03:20,992 --> 00:03:23,536
To była nasza rutyna przed jego lotami.

39
00:03:25,955 --> 00:03:28,625
Kiedy wyszedł, poszłam spać.

40
00:03:29,417 --> 00:03:32,253
Po kilku godzinach spodziewałam się,
że zadzwoni.

41
00:03:33,379 --> 00:03:35,048
Tak jak zawsze.

42
00:03:42,096 --> 00:03:45,558
Lion Inter 610 dopuszczony do startu,
pas 2-5 na lewo.

43
00:03:46,059 --> 00:03:48,853
Lion Inter 610 gotowy do startu,
2-5 na lewo.

44
00:03:55,401 --> 00:03:57,195
- Prędkość V1.
- Przyjąłem.

45
00:04:04,744 --> 00:04:06,829
Niska prędkość lotu.

46
00:04:06,913 --> 00:04:08,748
Zła prędkość, kapitanie.

47
00:04:08,831 --> 00:04:11,084
Niska prędkość lotu.

48
00:04:13,795 --> 00:04:15,546
Kontrolka różnicy ciśnień.

49
00:04:17,924 --> 00:04:20,468
Zbyt stromy kąt przechylenia.

50
00:04:20,551 --> 00:04:22,262
Zła wysokość, kapitanie.

51
00:04:31,271 --> 00:04:32,939
Lion Inter 610?

52
00:04:33,022 --> 00:04:34,774
Mamy problem z kontrolą lotu.

53
00:04:39,070 --> 00:04:40,571
Ziemia.

54
00:04:40,655 --> 00:04:41,906
W górę!

55
00:04:51,040 --> 00:04:53,209
Zadzwonił do mnie jego kolega.

56
00:04:53,835 --> 00:04:56,170
„Nie możemy znaleźć jego samolotu”.

57
00:04:56,838 --> 00:05:00,091
Nie zmartwiłam się, bo znam swojego męża.

58
00:05:00,174 --> 00:05:01,509
Wiedziałam, jak latał.

59
00:05:01,592 --> 00:05:02,802
KAPITAN LOTU 610

60
00:05:02,885 --> 00:05:04,595
Liczyłam, że zadzwoni.

61
00:05:04,679 --> 00:05:07,515
Tak się już między nami utarło.

62
00:05:08,016 --> 00:05:11,602
Nie spodziewałam się telefonu
od kogoś innego.

63
00:05:13,646 --> 00:05:16,899
A potem… Wszyscy wiedzieli.

64
00:05:21,237 --> 00:05:24,073
Samolot Lion Air zniknął z radaru

65
00:05:24,157 --> 00:05:27,243
kilka minut po starcie z Dżakarty.

66
00:05:27,910 --> 00:05:33,124
Nowy Boeing 737
z 189 pasażerami na pokładzie

67
00:05:33,207 --> 00:05:35,043
rozbił się po starcie…

68
00:05:50,058 --> 00:05:52,060
Wspomniałeś, że to boeing.

69
00:05:52,143 --> 00:05:54,812
Co jeszcze wiemy o samolocie?

70
00:05:54,896 --> 00:05:57,357
To boeing, jak mówiłaś. Prawie nowy.

71
00:05:57,440 --> 00:05:59,442
Latał od sierpnia.

72
00:05:59,525 --> 00:06:03,071
To był 737 MAX. Ulepszona wersja 737.

73
00:06:03,154 --> 00:06:04,864
Latają od niedawna.

74
00:06:08,910 --> 00:06:10,912
PRZYLOTY

75
00:06:12,121 --> 00:06:13,456
Tamtego ranka

76
00:06:13,539 --> 00:06:16,376
nasze rodziny szukały informacji.

77
00:06:16,876 --> 00:06:19,504
Próbowaliśmy zrozumieć sytuację.

78
00:06:24,884 --> 00:06:29,055
Wkrótce wszyscy się zorientowali.

79
00:06:30,598 --> 00:06:32,809
Zrozumieli, że nikt nie wróci.

80
00:06:40,608 --> 00:06:43,694
Czułam tylko ból.

81
00:06:44,862 --> 00:06:46,531
Niczego nie pamiętam.

82
00:06:47,448 --> 00:06:50,535
Poza bólem. Nic nie było. Tylko ból.

83
00:06:51,244 --> 00:06:54,914
ZIDENTYFIKOWANO CIAŁO PILOTA LION AIR
BHAVYEGO SUNEJA

84
00:06:56,624 --> 00:06:58,918
Dla mojego męża liczyło się tylko

85
00:06:59,502 --> 00:07:02,171
bezpieczeństwo jego pasażerów.

86
00:07:06,509 --> 00:07:09,429
Leciał ze 188 osobami.

87
00:07:11,514 --> 00:07:14,225
Czułam żal z powodu tych rodzin.

88
00:07:15,184 --> 00:07:16,269
Niewiarygodny żal.

89
00:07:18,312 --> 00:07:19,272
Niewiarygodny.

90
00:07:28,948 --> 00:07:32,660
Dzień lub dwa po katastrofie

91
00:07:32,743 --> 00:07:35,955
przyczyny nie były znane.

92
00:07:37,457 --> 00:07:39,959
Warunki pogodowe były sprzyjające.

93
00:07:40,042 --> 00:07:41,544
Blisko lotniska.

94
00:07:42,211 --> 00:07:44,255
To był nowy samolot

95
00:07:44,338 --> 00:07:47,925
zbudowany przez
czołowy amerykański koncern.

96
00:07:48,843 --> 00:07:53,222
Do czasu odnalezienia czarnych skrzynek
można było tylko spekulować.

97
00:07:55,224 --> 00:07:57,894
Linia Lion Air ma na koncie wpadki.

98
00:07:57,977 --> 00:08:02,315
Lion Air jest w grupie tanich
indonezyjskich linii, które mają zakaz

99
00:08:02,398 --> 00:08:06,861
lotów do Stanów Zjednoczonych
i Europy, choć ostatnio poprawiła wyniki.

100
00:08:07,987 --> 00:08:09,906
Śledziłam wiadomości,

101
00:08:09,989 --> 00:08:12,033
czytałam każdy artykuł.

102
00:08:12,116 --> 00:08:13,659
Wszystko, co było w sieci.

103
00:08:14,243 --> 00:08:16,204
Wszędzie było to samo.

104
00:08:17,497 --> 00:08:18,748
Zaczęli się obwiniać.

105
00:08:18,831 --> 00:08:20,458
Obwiniali się nawzajem.

106
00:08:21,250 --> 00:08:22,502
Obwiniali kraj,

107
00:08:23,336 --> 00:08:24,587
linię lotniczą,

108
00:08:25,922 --> 00:08:27,173
obwiniali pilotów

109
00:08:27,840 --> 00:08:31,302
za ich niekompetencję.

110
00:08:32,094 --> 00:08:36,015
Przewoźnik nie sprawdził,

111
00:08:36,098 --> 00:08:41,229
czy piloci poradzą sobie

112
00:08:41,312 --> 00:08:45,650
w nietypowych warunkach
i jak uniknąć katastrofy.

113
00:08:46,484 --> 00:08:49,487
Pasażerowie samolotów 737 MAX
powinni się martwić?

114
00:08:50,029 --> 00:08:52,823
Raczej nie. Amerykańscy piloci wiedzą,

115
00:08:52,907 --> 00:08:55,451
jak obsługiwać ten samolot.

116
00:08:57,328 --> 00:08:59,747
Nikt nie sądził, że zawinił samolot.

117
00:09:00,790 --> 00:09:04,627
Zapytano mnie, co to może być.

118
00:09:04,710 --> 00:09:06,837
Odparłem, że bardzo bym się zdziwił,

119
00:09:06,921 --> 00:09:11,050
gdyby to miało związek
z projektem samolotu.

120
00:09:11,759 --> 00:09:13,469
To był samolot Boeinga.

121
00:09:14,929 --> 00:09:18,975
Wszyscy wiedzieli, co znaczy ta marka.

122
00:09:19,725 --> 00:09:23,229
Była znana z bezpieczeństwa.

123
00:09:24,647 --> 00:09:25,982
Mieliśmy

124
00:09:26,065 --> 00:09:29,944
za mało informacji, by wyciągnąć wnioski.

125
00:09:31,112 --> 00:09:35,783
Wtedy indonezyjscy śledczy
znaleźli czarne skrzynki.

126
00:09:36,909 --> 00:09:40,746
Dwie czarne skrzynki,
choć w istocie są pomarańczowe.

127
00:09:41,455 --> 00:09:43,791
Jedna nagrywa rozmowy z kokpitu,

128
00:09:44,292 --> 00:09:46,794
druga dane lotu.

129
00:09:47,628 --> 00:09:50,381
Zapisuje wysokość, prędkość, kierunek

130
00:09:50,464 --> 00:09:52,216
i działanie manetek.

131
00:09:52,300 --> 00:09:54,302
Masę danych osiem razy na sekundę.

132
00:09:54,385 --> 00:09:57,513
To szczegółowy zapis wydarzeń.

133
00:09:57,597 --> 00:09:59,890
DANE LOTU LION AIR JT 610

134
00:09:59,974 --> 00:10:03,311
Rejestrator lotu wykazał,
że zaraz po starcie

135
00:10:03,394 --> 00:10:06,731
doszło do awarii
lewego wskaźnika kąta natarcia.

136
00:10:07,773 --> 00:10:11,319
To czujnik po obu stronach samolotu

137
00:10:11,402 --> 00:10:15,031
mierzący kąt nachylenia dziobu samolotu
podczas lotu.

138
00:10:17,908 --> 00:10:23,372
Gdy wadliwe czujniki wysłały
złe dane do systemów samolotu,

139
00:10:23,956 --> 00:10:28,669
wibrator drążka zaczął głośno wibrować,

140
00:10:28,753 --> 00:10:31,672
ostrzegając przed
zbliżającym się przeciągnięciem.

141
00:10:32,506 --> 00:10:36,218
To był fałszywy alarm.
Nie było przeciągnięcia. Samolot leciał.

142
00:10:38,054 --> 00:10:40,848
Włączył się nie tylko wibrator drążka,

143
00:10:41,766 --> 00:10:43,976
ale też lampka ostrzegawcza

144
00:10:44,685 --> 00:10:48,856
i ostrzeżenia o prędkości i wysokości.

145
00:10:49,690 --> 00:10:53,736
To bardzo rozprasza.

146
00:10:55,196 --> 00:10:56,739
A na dodatek

147
00:10:56,822 --> 00:11:01,035
coś ściągało dziób samolotu do dołu.

148
00:11:02,328 --> 00:11:05,665
Piloci walczyli, by wznieść kadłub

149
00:11:05,748 --> 00:11:07,750
i poderwać samolot.

150
00:11:09,168 --> 00:11:12,171
Ale samolot ponownie zanurkował.

151
00:11:13,214 --> 00:11:15,716
Piloci walczyli z samolotem.

152
00:11:16,926 --> 00:11:19,762
Zastanawiałem się, czemu tak się dzieje?

153
00:11:24,183 --> 00:11:26,852
Boeing oficjalnie oświadczył,

154
00:11:26,936 --> 00:11:30,773
że badają sprawę,
ale nie wiedzą, co było przyczyną.

155
00:11:30,856 --> 00:11:34,276
Serdecznie przepraszamy rodziny. Norma.

156
00:11:35,277 --> 00:11:37,405
Dennis Muilenburg, prezes koncernu,

157
00:11:37,488 --> 00:11:41,325
nie odniósł się do trwającego śledztwa.

158
00:11:43,035 --> 00:11:45,746
Ale w kuluarach

159
00:11:46,247 --> 00:11:49,667
Boeing twierdził, że amerykański pilot

160
00:11:50,626 --> 00:11:53,337
poradziłby sobie

161
00:11:54,338 --> 00:11:58,926
i że indonezyjska załoga nie
zrobiła wszystkiego, co powinna.

162
00:12:00,386 --> 00:12:02,096
Raczej nie chodziło o rasizm,

163
00:12:02,179 --> 00:12:04,181
ale pamiętam,

164
00:12:04,265 --> 00:12:07,476
że mówili o kwalifikacjach mojego męża.

165
00:12:08,352 --> 00:12:10,646
Chcieli wiedzieć, gdzie się szkolił.

166
00:12:11,647 --> 00:12:14,275
A szkolił się w Stanach Zjednoczonych.

167
00:12:17,278 --> 00:12:20,614
W drugim tygodniu listopada…

168
00:12:20,698 --> 00:12:23,159
Andy Pasztor z The Wall Street Journal.

169
00:12:23,242 --> 00:12:27,288
…zaczęliśmy pytać o konstrukcję samolotu,

170
00:12:27,371 --> 00:12:29,874
a nie jego działanie.

171
00:12:30,416 --> 00:12:36,172
Chcę pomówić o śledztwie w sprawie 737.

172
00:12:36,255 --> 00:12:38,424
Nie rozumieliśmy, co się działo.

173
00:12:38,924 --> 00:12:43,512
Jakim cudem samolot
mógł się tak zachowywać?

174
00:12:43,596 --> 00:12:45,514
PRZYCZYNA NIE JEST ZNANA

175
00:12:46,265 --> 00:12:48,934
W końcu Boeing wydał oświadczenie,

176
00:12:49,018 --> 00:12:54,064
że w samolocie Lion Air
wystąpił błąd systemu MCAS.

177
00:12:55,149 --> 00:12:58,778
Zastanawialiśmy się, co to takiego.

178
00:13:00,738 --> 00:13:01,697
MCAS?

179
00:13:01,781 --> 00:13:04,450
W życiu o tym nie słyszałem. Co to jest?

180
00:13:05,201 --> 00:13:09,121
Skrót był w wykazie skrótów w instrukcji.

181
00:13:10,206 --> 00:13:14,126
Dlaczego widniał tylko wśród skrótów?
Co to za system?

182
00:13:16,504 --> 00:13:17,463
MCAS,

183
00:13:17,963 --> 00:13:21,258
czyli system poprawy
charakterystyki manewrowej,

184
00:13:21,801 --> 00:13:26,722
to oprogramowanie połączone
z czujnikami kąta natarcia.

185
00:13:27,723 --> 00:13:30,601
Ze względu na właściwości
lotu nowego MAXA,

186
00:13:30,684 --> 00:13:34,522
gdy osiągnięto pewien kąt natarcia,
przy pewnych prędkościach,

187
00:13:35,022 --> 00:13:37,024
samolot się przeciągał.

188
00:13:38,150 --> 00:13:42,488
MCAS miał automatycznie
obniżać dziób samolotu.

189
00:13:43,864 --> 00:13:44,949
Prosty pomysł.

190
00:13:45,616 --> 00:13:49,662
Wystarczyło dodać kilka
linijek kodu do systemu.

191
00:13:51,372 --> 00:13:54,208
MCAS miał pracować w tle,

192
00:13:54,708 --> 00:13:56,961
za pomocą mechanizmu trymera prędkości

193
00:13:57,044 --> 00:13:59,129
miał obracać statecznik poziomy.

194
00:13:59,630 --> 00:14:00,631
Tylko trochę,

195
00:14:01,257 --> 00:14:05,553
gdy wyczuwał zbyt duży kąt natarcia.

196
00:14:05,636 --> 00:14:07,888
Miał łagodnie sprowadzić dziób w dół.

197
00:14:09,223 --> 00:14:11,517
Ale w przypadku Lion Air

198
00:14:12,017 --> 00:14:14,228
zepsuł się czujnik kąta natarcia,

199
00:14:14,854 --> 00:14:16,897
co błędnie aktywowało system MCAS.

200
00:14:17,773 --> 00:14:19,650
Wielokrotnie.

201
00:14:23,404 --> 00:14:28,993
Koncern stwierdził, że piloci
nie zareagowali odpowiednio.

202
00:14:29,076 --> 00:14:30,953
Że nie wyłączyli systemu.

203
00:14:34,915 --> 00:14:36,709
Problem w tym,

204
00:14:36,792 --> 00:14:41,839
i to zaskoczyło wszystkich,

205
00:14:42,590 --> 00:14:47,720
że Boeing nie powiedział pilotom o MCAS.

206
00:14:50,264 --> 00:14:51,307
Co takiego?

207
00:14:55,102 --> 00:14:58,314
Tak zareagowałem.

208
00:15:00,232 --> 00:15:01,066
Tak.

209
00:15:04,361 --> 00:15:06,196
Jak to możliwe?

210
00:15:07,781 --> 00:15:11,285
Dzień dobry. Andy Pasztor
z The Wall Street Journal.

211
00:15:11,368 --> 00:15:13,037
Możemy porozmawiać?

212
00:15:13,787 --> 00:15:17,207
Chcę kontynuować naszą rozmowę.

213
00:15:17,291 --> 00:15:20,461
Dziękuję za poświęcony czas…

214
00:15:20,544 --> 00:15:22,880
W końcu

215
00:15:22,963 --> 00:15:26,717
wysoki rangą członek zarządu Boeinga

216
00:15:27,301 --> 00:15:31,680
wyznał, że nie powiedzieli pilotom o MCAS.

217
00:15:32,181 --> 00:15:34,099
„Nie wyjaśniliśmy im tego”.

218
00:15:34,642 --> 00:15:37,019
„Nie przeszkoliliśmy ich,

219
00:15:37,102 --> 00:15:40,522
bo nie chcieliśmy
przytłaczać ich informacjami”.

220
00:15:41,315 --> 00:15:45,569
To nas zaskoczyło.

221
00:15:45,653 --> 00:15:48,489
Nie słyszeliśmy,
by ktoś z zarządu koncernu

222
00:15:48,572 --> 00:15:51,075
tak się wypowiadał.

223
00:15:51,158 --> 00:15:56,330
Boeing szczycił się tym,
że stawał po stronie pilotów.

224
00:15:58,290 --> 00:15:59,917
Napisaliśmy więc,

225
00:16:00,626 --> 00:16:02,920
że Boeing postanowił

226
00:16:03,003 --> 00:16:07,466
nie mówić pilotom o systemie MCAS.

227
00:16:08,509 --> 00:16:10,427
Mamy nowe pytania do Boeinga.

228
00:16:10,511 --> 00:16:13,847
Wall Street Journal donosi,
że Boeing zataił informacje

229
00:16:13,931 --> 00:16:17,559
o samolocie 737, eksperci…

230
00:16:17,643 --> 00:16:21,355
Gdy stało się jasne,
że to nie było przeoczenie,

231
00:16:21,438 --> 00:16:24,233
że to nie pomyłka,

232
00:16:24,316 --> 00:16:25,859
piloci wpadli w szał.

233
00:16:27,152 --> 00:16:28,779
Nie mogliśmy w to uwierzyć.

234
00:16:28,862 --> 00:16:33,742
Gdy dowiedzieliśmy się więcej o MCAS,

235
00:16:33,826 --> 00:16:36,453
skupiliśmy się na nim.

236
00:16:39,832 --> 00:16:41,375
To był brak szacunku.

237
00:16:42,376 --> 00:16:44,253
Wpajałem pilotom,

238
00:16:44,336 --> 00:16:47,423
żeby jak najlepiej poznawali samoloty.

239
00:16:48,215 --> 00:16:51,593
W tej części omówimy różnice

240
00:16:51,677 --> 00:16:56,098
między Boeingami 737 NG i 737 MAX.

241
00:16:56,682 --> 00:17:01,020
737 MAX to następca serii 737 NG…

242
00:17:01,103 --> 00:17:03,647
Nie należy ukrywać faktów przed pilotami.

243
00:17:04,732 --> 00:17:10,821
Mąż dostał iPada z programem szkoleniowym,
który nie obejmował systemu MCAS.

244
00:17:12,906 --> 00:17:17,661
Nalegałam na śledczych,
by uziemili samoloty.

245
00:17:18,537 --> 00:17:21,457
Ale Boeing to znana marka.

246
00:17:23,709 --> 00:17:25,252
Boeing zaczął

247
00:17:25,794 --> 00:17:28,672
kontaktować się
ze związkami zawodowymi pilotów.

248
00:17:29,423 --> 00:17:32,134
Dowiedziałem się, że Boeing

249
00:17:32,217 --> 00:17:35,220
przedstawi nam system MCAS.

250
00:17:36,138 --> 00:17:37,431
Poważna sprawa.

251
00:17:37,514 --> 00:17:40,934
Pierwszy raz kierownictwo Boeinga przybyło

252
00:17:41,018 --> 00:17:42,394
do siedziby związku.

253
00:17:43,062 --> 00:17:47,483
Spotkaliśmy się 27 listopada.

254
00:17:49,068 --> 00:17:51,361
Wśród nich byli lobbyści.

255
00:17:51,945 --> 00:17:54,448
Lobbyści na spotkaniu o bezpieczeństwie?

256
00:17:57,201 --> 00:18:01,413
Nie obchodziły ich uprzejmości.

257
00:18:02,456 --> 00:18:04,666
Poszliśmy do sali konferencyjnej.

258
00:18:07,169 --> 00:18:08,253
Usiedliśmy.

259
00:18:09,213 --> 00:18:12,674
Założyłem, że to będzie prezentacja

260
00:18:12,758 --> 00:18:14,593
z wykresami i danymi.

261
00:18:15,636 --> 00:18:17,554
Nic nie przynieśli.

262
00:18:19,181 --> 00:18:20,682
Przyszli z niczym.

263
00:18:22,184 --> 00:18:24,269
Widziałem, że się martwili.

264
00:18:25,145 --> 00:18:26,563
Nagrałem spotkanie.

265
00:18:28,315 --> 00:18:30,818
Nawet nie wiedzieli o systemie.

266
00:18:30,901 --> 00:18:32,152
Nikt nie wiedział.

267
00:18:32,694 --> 00:18:36,240
Staramy się nie przeciążać
załóg niepotrzebnymi informacjami.

268
00:18:37,282 --> 00:18:40,786
Myślałem, że priorytetem
będzie wyjaśnienie systemów,

269
00:18:40,869 --> 00:18:42,079
które mogą zabić.

270
00:18:42,579 --> 00:18:44,540
Zgadzamy się. Naprawdę.

271
00:18:45,499 --> 00:18:49,128
Robicie coś,

272
00:18:49,211 --> 00:18:51,255
by to się nie powtórzyło?

273
00:18:51,880 --> 00:18:54,842
Rozważamy aktualizację oprogramowania,

274
00:18:54,925 --> 00:18:57,970
szybko ją wypuścimy.

275
00:18:58,053 --> 00:18:59,179
Za sześć tygodni.

276
00:19:00,639 --> 00:19:02,182
Powiedzieli nam,

277
00:19:02,266 --> 00:19:04,768
że za sześć tygodni wypuszczą poprawkę.

278
00:19:05,769 --> 00:19:07,938
Tak się nie stało.

279
00:19:09,606 --> 00:19:13,694
Spytaliśmy, czemu nie uziemili samolotów
w międzyczasie?

280
00:19:15,070 --> 00:19:17,906
Bo nikt nie stwierdził jednoznacznie,

281
00:19:18,407 --> 00:19:21,535
że jedyną przyczyną była awaria samolotu.

282
00:19:22,536 --> 00:19:24,705
Mogli uziemić samolot.

283
00:19:25,330 --> 00:19:31,170
Mieli tupet odrzec: „Doszło do tragedii.

284
00:19:31,253 --> 00:19:33,297
Pracujemy nad tym. Zaufajcie nam”.

285
00:19:33,881 --> 00:19:38,677
Jest z nami prezes i dyrektor generalny
Boeinga, Dennis Muilenburg.

286
00:19:38,760 --> 00:19:40,554
Dzień dobry.

287
00:19:40,637 --> 00:19:43,473
Dziękujemy za przybycie. Co usłyszeli

288
00:19:43,557 --> 00:19:46,518
piloci i linie lotnicze

289
00:19:46,602 --> 00:19:50,105
o nowym sprzęcie w tym 737?

290
00:19:50,189 --> 00:19:53,275
Piloci i przewoźnicy
otrzymali nowe informacje,

291
00:19:53,358 --> 00:19:56,820
które wyjaśniają procedury

292
00:19:56,904 --> 00:19:58,614
w takich przypadkach.

293
00:19:58,697 --> 00:20:02,159
Najważniejsze jest to,
że 737 MAX jest bezpieczny.

294
00:20:04,494 --> 00:20:06,914
10 MARCA 2019 ROKU

295
00:20:06,997 --> 00:20:10,751
19 TYGODNI PO KATASTROFIE LION AIR

296
00:20:12,336 --> 00:20:14,588
Lot Ethiopian Airlines

297
00:20:14,671 --> 00:20:17,716
rozbił się tuż po starcie z Addis Abeby.

298
00:20:17,799 --> 00:20:21,345
Zginęło 157 osób,

299
00:20:21,428 --> 00:20:22,763
w tym załoga.

300
00:20:22,846 --> 00:20:23,889
Linie lotnicze…

301
00:20:23,972 --> 00:20:29,478
Moja żona, Nadia, w nocy słuchała BBC.

302
00:20:29,561 --> 00:20:32,940
Powiedzieli, że doszło do…

303
00:20:34,441 --> 00:20:35,484
katastrofy

304
00:20:36,610 --> 00:20:40,489
samolotu, który wystartował
z Addis Abeby w Etiopii.

305
00:20:41,865 --> 00:20:46,495
Nasza córka, Samya, napisała do nas:

306
00:20:46,578 --> 00:20:51,333
„Wylądowałam w Addis.
Za kilka godzin lecę do Nairobi”.

307
00:20:53,627 --> 00:20:56,088
Samya pracowała w służbie zdrowia.

308
00:20:57,047 --> 00:21:00,384
Była już kilka razy w Afryce.

309
00:21:00,467 --> 00:21:02,427
To była kolejna wycieczka.

310
00:21:03,220 --> 00:21:07,599
Nadia obudziła mnie i powiedziała:

311
00:21:08,267 --> 00:21:11,144
„Samya leciała tym samolotem”.

312
00:21:13,188 --> 00:21:15,315
Pomyślałem, że to niemożliwe.

313
00:21:16,483 --> 00:21:17,609
Niemożliwe.

314
00:21:23,240 --> 00:21:25,117
To nie mógł być jej lot.

315
00:21:25,909 --> 00:21:31,164
A potem dowiedzieliśmy się,
że leciała lotem 302.

316
00:21:32,374 --> 00:21:33,500
To był jej samolot.

317
00:21:36,586 --> 00:21:41,675
Inni ojcowie pili alkohol,
palili papierosy.

318
00:21:42,384 --> 00:21:44,386
Mój był uzależniony od herbaty.

319
00:21:45,470 --> 00:21:47,973
Pił 20 filiżanek dziennie.

320
00:21:49,891 --> 00:21:51,935
Wracał do Kenii,

321
00:21:52,019 --> 00:21:55,814
bo chciał pomagać społeczności,
w której dorastał.

322
00:21:56,940 --> 00:21:59,985
Zadzwonił z lotniska i powiedział:

323
00:22:00,068 --> 00:22:03,572
„Hej, Zippy. Zaraz wchodzę na pokład”.

324
00:22:03,655 --> 00:22:05,699
Była 20,

325
00:22:05,782 --> 00:22:08,577
siedziałam na kanapie i odparłam:
„Okej, tato”.

326
00:22:09,244 --> 00:22:13,081
Powiedział: „Kocham cię”,
ja na to: „Ja ciebie też”.

327
00:22:19,296 --> 00:22:21,882
Rano zadzwonił telefon.

328
00:22:22,966 --> 00:22:24,634
Dzwonił mój brat.

329
00:22:25,510 --> 00:22:28,722
Powiedział: „Przygotuj się.

330
00:22:28,805 --> 00:22:32,893
W Etiopii rozbił się samolot

331
00:22:32,976 --> 00:22:35,687
i prawdopodobnie tata nim leciał”.

332
00:22:36,730 --> 00:22:40,067
Ja na to: „Tata nigdy
nie latał Ethiopian Airlines.

333
00:22:40,734 --> 00:22:45,447
Na pewno nie było go w tym samolocie”.
Brat: „Tym razem leciał”.

334
00:22:49,868 --> 00:22:52,037
Nadia chciała tam lecieć.

335
00:22:53,997 --> 00:22:55,957
Pojechaliśmy na lotnisko JFK

336
00:22:56,458 --> 00:22:57,667
i polecieliśmy.

337
00:23:02,839 --> 00:23:07,344
W Etiopii okazało się,
że na miejsce wypadku nie ma wstępu.

338
00:23:08,220 --> 00:23:10,430
Zostaliśmy w Addis Abebie.

339
00:23:11,556 --> 00:23:13,850
Jak wiele innych rodzin.

340
00:23:16,186 --> 00:23:20,565
Przez trzy dni potwierdzaliśmy,
że nie odzyskano…

341
00:23:22,984 --> 00:23:24,694
żadnych ciał.

342
00:23:26,113 --> 00:23:29,282
W końcu zabrali nas na miejsce katastrofy.

343
00:23:33,537 --> 00:23:35,664
Wokół było kilka części samolotu,

344
00:23:36,623 --> 00:23:39,167
wielu brakowało.

345
00:23:42,003 --> 00:23:45,924
Wszędzie leżały rzeczy osobiste.

346
00:23:47,217 --> 00:23:49,761
Wiatr targał ubraniami.

347
00:23:49,845 --> 00:23:51,555
I papierami.

348
00:23:55,016 --> 00:23:56,268
I była tam dziura.

349
00:23:57,519 --> 00:24:00,772
Samolot leciał 1000 km/h

350
00:24:00,856 --> 00:24:03,900
i wbił się w ziemię.

351
00:24:07,320 --> 00:24:10,991
Wokół krateru zebrali się ludzie.

352
00:24:12,951 --> 00:24:14,536
Niektórzy mieli kwiaty.

353
00:24:16,288 --> 00:24:21,042
Nadia przyniosła kwiaty.
Róże dla Samyi Rose i wrzuciła je

354
00:24:24,504 --> 00:24:25,505
w dół.

355
00:24:39,936 --> 00:24:43,231
Chodziło o to, że po pięciu miesiącach
taki sam samolot,

356
00:24:43,315 --> 00:24:47,903
kolejny samolot,
spadł w podobnych okolicznościach.

357
00:24:47,986 --> 00:24:52,616
Blisko lotniska,
niewielka wysokość i niezła pogoda.

358
00:24:52,699 --> 00:24:57,287
Oczywiste powody,
przez które samoloty się rozbijają.

359
00:24:57,370 --> 00:25:00,332
Boeing zmierzy się dziś
z wieloma pytaniami,

360
00:25:00,415 --> 00:25:04,044
bo to już druga katastrofa
ich flagowego samolotu

361
00:25:04,127 --> 00:25:06,338
w ciągu pięciu miesięcy.

362
00:25:06,421 --> 00:25:09,382
Amerykańskie linie
mają setki takich samolotów,

363
00:25:09,466 --> 00:25:12,260
tysiące kolejnych jest zamówionych.

364
00:25:12,344 --> 00:25:15,805
Pojawiły się opinie, że należy je uziemić.

365
00:25:17,015 --> 00:25:20,727
Dwie katastrofy w ciągu pięciu miesięcy.

366
00:25:21,228 --> 00:25:24,314
To się nie zdarza
we współczesnym lotnictwie.

367
00:25:25,315 --> 00:25:27,651
Ale Boeing nie chciał publicznie uznać,

368
00:25:27,734 --> 00:25:31,029
że coś było nie tak z projektem samolotu.

369
00:25:31,112 --> 00:25:33,949
Wielu pasażerów boi się MAXA.

370
00:25:34,032 --> 00:25:36,451
Dbamy o bezpieczeństwo.

371
00:25:36,535 --> 00:25:39,079
I żałujemy, że to miało wpływ…

372
00:25:39,746 --> 00:25:42,832
Bezpieczeństwo jest dla nas najważniejsze.

373
00:25:43,333 --> 00:25:46,545
I bezpieczne podróżowanie samolotami…

374
00:25:46,628 --> 00:25:50,006
Boeing oświadczył,
że bezpieczeństwo jest najważniejsze.

375
00:25:50,090 --> 00:25:53,051
„Wierzymy, że samoloty MAX są bezpieczne”.

376
00:25:53,134 --> 00:25:57,222
„Federalna Administracja Lotnictwa

377
00:25:57,305 --> 00:26:00,725
nie nakazuje dalszych działań”.

378
00:26:02,060 --> 00:26:02,978
FAA,

379
00:26:03,478 --> 00:26:05,480
Federalna Administracja Lotnictwa,

380
00:26:05,564 --> 00:26:08,692
która odpowiada
za bezpieczeństwo lotnicze w USA,

381
00:26:08,775 --> 00:26:11,403
mogła uziemić samoloty.

382
00:26:13,530 --> 00:26:15,740
FAA twierdziła, że czeka na dane,

383
00:26:16,324 --> 00:26:18,410
bez nich nie podejmie

384
00:26:18,994 --> 00:26:21,204
decyzji.

385
00:26:22,080 --> 00:26:24,874
Tak czy inaczej nie podjęto decyzji.

386
00:26:26,543 --> 00:26:28,169
Dzień po katastrofie

387
00:26:28,253 --> 00:26:31,756
Chińczycy zaskoczyli wszystkich,

388
00:26:31,840 --> 00:26:35,427
gdy sami uziemili samolot.

389
00:26:38,471 --> 00:26:42,601
To zapoczątkowało całą serię posunięć

390
00:26:42,684 --> 00:26:44,311
innych krajów.

391
00:26:44,394 --> 00:26:48,773
Australia, Nowa Zelandia, Malezja,
Singapur, Francja, Niemcy, Włochy,

392
00:26:48,857 --> 00:26:51,067
Irlandia, Holandia. I tak dalej.

393
00:26:51,568 --> 00:26:54,821
Wygląda to na naganę dla FAA.

394
00:26:56,448 --> 00:26:57,574
Jeśli problem…

395
00:26:58,450 --> 00:27:02,579
mający wpływ na bezpieczeństwo,
zostanie zidentyfikowany,

396
00:27:02,662 --> 00:27:07,125
FAA natychmiast

397
00:27:07,208 --> 00:27:10,962
podejmie stosowne działania.

398
00:27:11,546 --> 00:27:14,633
Dla nas, dla rodzin ofiar,

399
00:27:15,216 --> 00:27:18,720
zdumiewające było to,
że samolot wciąż latał.

400
00:27:19,220 --> 00:27:22,641
Zwłaszcza po dwóch katastrofach.

401
00:27:22,724 --> 00:27:25,977
Mamy nowe informacje
o katastrofie Ethiopian Airlines,

402
00:27:26,061 --> 00:27:27,562
choć nie znamy przyczyny.

403
00:27:27,646 --> 00:27:30,273
Czarne skrzynki są analizowane we Francji.

404
00:27:30,357 --> 00:27:33,610
Pojawiają się nowe szczegóły
ostatnich chwil lotu.

405
00:27:34,361 --> 00:27:36,988
Trasa lotu

406
00:27:37,072 --> 00:27:41,034
przypomina trasę lotu Lion Air.

407
00:27:43,453 --> 00:27:46,998
W Etiopii znaleziono śrubę rozpierającą.

408
00:27:48,291 --> 00:27:51,878
To długa śruba, o takiej grubości,

409
00:27:52,504 --> 00:27:54,714
która steruje trymerem.

410
00:27:57,926 --> 00:28:02,180
Śruba była w pozycji do dołu.

411
00:28:03,682 --> 00:28:05,350
Bez dwóch zdań zawinił MCAS.

412
00:28:06,601 --> 00:28:08,019
W ciągu 30 minut

413
00:28:08,103 --> 00:28:09,854
prezydent Trump

414
00:28:09,938 --> 00:28:11,314
uziemił samolot.

415
00:28:11,398 --> 00:28:14,693
Wydam zakaz lotów

416
00:28:14,776 --> 00:28:20,532
i uziemię wszystkie samoloty 737 MAX 8

417
00:28:20,615 --> 00:28:23,868
oraz 737 MAX 9.

418
00:28:23,952 --> 00:28:26,996
Samoloty w powietrzu dotrą do celu

419
00:28:27,080 --> 00:28:30,458
i zostaną uziemione do odwołania.

420
00:28:36,715 --> 00:28:41,928
To jedyny samolot uziemiony
przez prezydenta USA.

421
00:28:43,054 --> 00:28:46,057
Ale nawet po uziemieniu

422
00:28:46,141 --> 00:28:49,018
i wyłączeniu z floty

423
00:28:50,270 --> 00:28:53,648
piloci informowali nas,
że nie chcą nimi latać.

424
00:28:55,358 --> 00:28:59,195
Gdy piloci nie chcą latać
nowymi boeingami,

425
00:29:00,780 --> 00:29:01,781
mamy problem.

426
00:29:08,455 --> 00:29:11,458
WASZYNGTON, ROK 2019

427
00:29:20,717 --> 00:29:22,719
Dwa dni po drugiej katastrofie

428
00:29:23,219 --> 00:29:25,013
rozpocząłem śledztwo.

429
00:29:26,222 --> 00:29:31,227
Podejrzewaliśmy, że samolot

430
00:29:31,311 --> 00:29:32,729
miał jakąś wadę.

431
00:29:33,605 --> 00:29:35,398
Zatrudniłem śledczych

432
00:29:35,482 --> 00:29:38,318
i oznajmiłem im,
że zajmą się Boeingiem 737 MAX.

433
00:29:40,945 --> 00:29:44,240
Katastrofami zajął się Kongres,

434
00:29:44,741 --> 00:29:49,454
rodziny ofiar
potraktowały to jako sprawę osobistą.

435
00:29:51,206 --> 00:29:54,501
Należało im się wyjaśnienie,

436
00:29:54,584 --> 00:29:58,880
jak doszło do dwóch katastrof
w tak krótkim czasie.

437
00:30:01,382 --> 00:30:04,260
Rodziny zaczęły przyjeżdżać
do Waszyngtonu,

438
00:30:04,969 --> 00:30:09,766
by wywierać presję na Kongresie.

439
00:30:11,100 --> 00:30:13,853
Jesteśmy wdzięczni Peterowi DeFazio,

440
00:30:13,937 --> 00:30:16,272
bo przeprowadził największe śledztwo

441
00:30:16,356 --> 00:30:19,567
w historii Komisji ds.
Transportu i Infrastruktury.

442
00:30:20,568 --> 00:30:23,822
Paul Njoroge z Kenii stracił żonę,

443
00:30:23,905 --> 00:30:25,198
troje dzieci

444
00:30:25,990 --> 00:30:27,325
i teściową.

445
00:30:28,326 --> 00:30:30,411
Wraz z rodzinami ofiar

446
00:30:30,495 --> 00:30:33,915
rozmawiamy o tym, co zrobić,

447
00:30:34,415 --> 00:30:37,377
by wymierzyć sprawiedliwość.

448
00:30:40,755 --> 00:30:42,423
To ich straciliśmy.

449
00:30:44,801 --> 00:30:47,428
To cena za brak zmian.

450
00:30:49,556 --> 00:30:53,726
Przeglądałam listę pasażerów

451
00:30:54,561 --> 00:30:57,438
z wielu krajów.

452
00:30:57,522 --> 00:31:00,441
Te wydarzenia wpłynęły na ludzi

453
00:31:00,525 --> 00:31:01,985
na całym świecie.

454
00:31:14,414 --> 00:31:17,041
Chcemy, żeby to wyszło na jaw.

455
00:31:18,167 --> 00:31:22,255
By Boeing ujawnił wszystkie dokumenty.
Chcemy, by ujawniono fakty.

456
00:31:25,049 --> 00:31:27,552
Kiedy zaczęliśmy śledztwo,

457
00:31:27,635 --> 00:31:31,639
ludzie na całym świecie byli oburzeni tym,

458
00:31:31,723 --> 00:31:33,474
co zaszło.

459
00:31:34,017 --> 00:31:36,019
Pani historia do nich dociera?

460
00:31:37,186 --> 00:31:39,355
Teraz tak, dzięki przesłuchaniu.

461
00:31:39,439 --> 00:31:42,066
Obawiam się, że z czasem

462
00:31:42,150 --> 00:31:46,446
FAA pozwoli latać tym samolotom
bez żadnej kontroli.

463
00:31:46,529 --> 00:31:48,281
Mają takie prawo.

464
00:31:49,407 --> 00:31:51,326
W Stanach Zjednoczonych Kongres

465
00:31:51,409 --> 00:31:53,786
ma obowiązki nadzorcze.

466
00:31:53,870 --> 00:31:54,871
Po prostu.

467
00:31:55,580 --> 00:32:01,002
Czy Boeing wypuścił niebezpieczny samolot?

468
00:32:03,004 --> 00:32:04,255
Rozpoczynamy obrady.

469
00:32:04,756 --> 00:32:07,717
Jesteśmy tu dziś
w odpowiedzi na dwie katastrofy,

470
00:32:07,800 --> 00:32:12,055
w których zginęło 346 osób
w ciągu pięciu miesięcy.

471
00:32:12,555 --> 00:32:16,476
Rozpoczęliśmy śledztwo.

472
00:32:17,060 --> 00:32:21,064
Są z nami członkowie

473
00:32:21,147 --> 00:32:22,815
rodzin ofiar.

474
00:32:22,899 --> 00:32:25,818
Chcę zapewnić, że wasi bliscy

475
00:32:25,902 --> 00:32:28,905
nie zginęli daremnie.

476
00:32:29,906 --> 00:32:33,159
Wypowiedzą się piloci
i eksperci ds. bezpieczeństwa

477
00:32:33,242 --> 00:32:35,078
tych samolotów.

478
00:32:35,745 --> 00:32:38,414
Jakie były czynniki?

479
00:32:39,207 --> 00:32:43,753
Kongres chciał przedstawić
opinii publicznej

480
00:32:43,836 --> 00:32:45,713
przyczyny katastrof.

481
00:32:45,797 --> 00:32:48,883
I wprowadzić zmiany prawne,

482
00:32:48,967 --> 00:32:51,135
by zapobiec kolejnym katastrofom.

483
00:32:52,220 --> 00:32:54,806
Po drugiej katastrofie

484
00:32:54,889 --> 00:32:59,268
Boeing próbował skupić się
na etiopskich pilotach.

485
00:32:59,936 --> 00:33:03,231
Koncern uznał awarię systemu MCAS,

486
00:33:03,314 --> 00:33:06,359
ale twierdził, że załoga samolotu

487
00:33:06,442 --> 00:33:10,989
nie wykonała procedur należycie.

488
00:33:12,073 --> 00:33:15,493
Boeing argumentował tak
w przypadku Lion Air

489
00:33:16,411 --> 00:33:20,957
i prowadził kampanię medialną,

490
00:33:21,040 --> 00:33:23,001
by przekonać opinię publiczną.

491
00:33:24,043 --> 00:33:28,464
Lobbiści Boeinga
zatrudniali firmy w Waszyngtonie,

492
00:33:28,548 --> 00:33:33,720
by te obwiniały zagranicznych pilotów.

493
00:33:33,803 --> 00:33:37,223
Kapitanie Carey, pilot w prawym fotelu

494
00:33:37,306 --> 00:33:39,976
nie mógłby latać naszymi liniami.

495
00:33:40,059 --> 00:33:43,271
Musimy przyjrzeć się
ich kwalifikacjom i szkoleniom.

496
00:33:43,938 --> 00:33:48,151
Samoloty Ethiopian AIrlines
codziennie przylatują do Waszyngtonu

497
00:33:48,234 --> 00:33:50,445
z Addis Abeby, i to od lat.

498
00:33:50,528 --> 00:33:53,239
To szanowani piloci,

499
00:33:53,322 --> 00:33:56,117
proszę pamiętać,

500
00:33:56,200 --> 00:33:58,995
że mówimy o przerażającym wydarzeniu.

501
00:33:59,912 --> 00:34:02,957
Kapitanie Sullenberger,
czy można winić pilotów?

502
00:34:03,041 --> 00:34:06,586
Nie chcę iść na łatwiznę
i obwiniać pilotów.

503
00:34:07,086 --> 00:34:09,088
Nie powinniśmy obwiniać pilotów

504
00:34:09,172 --> 00:34:13,926
i oczekiwać, że będą nadrabiać
błędy konstrukcyjne samolotów.

505
00:34:14,552 --> 00:34:17,680
Te załogi walczyły o życie

506
00:34:17,764 --> 00:34:19,557
jak nigdy wcześniej.

507
00:34:33,488 --> 00:34:36,157
Po rozpoczęciu przesłuchań

508
00:34:36,240 --> 00:34:40,328
zdobyliśmy więcej informacji
na temat tego,

509
00:34:40,411 --> 00:34:43,498
co zaszło w kokpicie etiopskiego samolotu.

510
00:34:44,999 --> 00:34:47,752
FAA przekazała nam informacje

511
00:34:47,835 --> 00:34:52,090
od etiopskich śledczych.

512
00:34:54,217 --> 00:34:55,843
Było późno,

513
00:34:55,927 --> 00:34:59,847
staraliśmy się
zebrać jak najwięcej szczegółów.

514
00:35:03,434 --> 00:35:04,811
Jako pierwsi

515
00:35:04,894 --> 00:35:08,397
ujawniliśmy,

516
00:35:08,481 --> 00:35:13,194
że załoga zorientowała się,
że MCAS się włączył.

517
00:35:14,362 --> 00:35:17,365
Postępowali zgodnie z wytycznymi Boeinga.

518
00:35:23,955 --> 00:35:25,540
MCAS

519
00:35:26,749 --> 00:35:28,543
działa przez dziesięć sekund

520
00:35:29,043 --> 00:35:32,130
i spycha samolot mocno w dół.

521
00:35:34,882 --> 00:35:37,093
Potem wyłącza się na pięć sekund.

522
00:35:37,844 --> 00:35:40,429
Włącza się na dziesięć, wyłącza na pięć.

523
00:35:43,266 --> 00:35:46,811
W kabinie panuje harmider, drążki wibrują,

524
00:35:46,894 --> 00:35:50,231
zapalają się
kontrolki prędkości i wysokości.

525
00:35:50,815 --> 00:35:52,984
Włączyły się ostrzeżenia.

526
00:35:53,776 --> 00:35:58,739
Pilot próbuje zrozumieć sytuację.

527
00:36:01,033 --> 00:36:05,037
Pierwszy oficer ostrzega
o awarii statecznika.

528
00:36:05,121 --> 00:36:06,622
Chyba dwukrotnie.

529
00:36:07,248 --> 00:36:08,958
Trzymał się procedur Boeinga.

530
00:36:09,625 --> 00:36:11,502
Wyłączył system MCAS.

531
00:36:12,712 --> 00:36:15,840
Przeczytałem o tym i pomyślałem,
że postąpił słusznie.

532
00:36:16,841 --> 00:36:18,092
Nie pomylił się.

533
00:36:19,135 --> 00:36:23,181
Ale samolot leciał za szybko.

534
00:36:24,307 --> 00:36:27,185
Ze względu na siłę napierającą na ogon

535
00:36:28,019 --> 00:36:30,938
nie mogli ręcznie

536
00:36:31,022 --> 00:36:32,523
trymować samolotu.

537
00:36:42,325 --> 00:36:43,534
Ziemia.

538
00:36:43,618 --> 00:36:45,703
W górę.

539
00:37:14,482 --> 00:37:18,361
Piloci w pierwszym wypadku
się nie zorientowali.

540
00:37:19,612 --> 00:37:22,031
Ich samolot zachowywał się inaczej

541
00:37:22,114 --> 00:37:26,035
niż wcześniej,
a oni nie wiedzieli, co robić.

542
00:37:27,578 --> 00:37:29,121
W samolocie z Etiopii

543
00:37:29,205 --> 00:37:32,541
załoga została poinstruowana przez Boeinga

544
00:37:32,625 --> 00:37:34,835
na temat działania tego systemu.

545
00:37:35,378 --> 00:37:37,880
Zrobili to, co należało.

546
00:37:38,631 --> 00:37:40,258
Wyłączyli system.

547
00:37:41,634 --> 00:37:43,177
A i tak się rozbili.

548
00:37:44,595 --> 00:37:45,513
Dla Boeinga

549
00:37:45,596 --> 00:37:48,599
to był ogromny kłopot,

550
00:37:49,517 --> 00:37:52,395
ich reputacja ucierpiała.

551
00:37:53,646 --> 00:37:57,275
Pracowali na reputację od lat.

552
00:38:06,492 --> 00:38:09,495
SEATTLE, WASZYNGTON

553
00:38:30,725 --> 00:38:33,436
Mój ojciec był pilotem wojskowym

554
00:38:34,103 --> 00:38:36,022
i inżynierem Boeinga.

555
00:38:36,939 --> 00:38:39,483
Boeing miał siedzibę na Wybrzeżu Płn-Zach.

556
00:38:40,443 --> 00:38:43,487
Był największym pracodawcą w Seattle.

557
00:38:45,281 --> 00:38:46,824
Zarobki były dobre,

558
00:38:47,325 --> 00:38:51,370
tatę było stać na ładny dom,

559
00:38:51,454 --> 00:38:55,541
dołączył do klasy średniej.

560
00:38:57,418 --> 00:38:59,628
Boeing od zawsze był

561
00:38:59,712 --> 00:39:02,840
firmą inżynierską.

562
00:39:04,008 --> 00:39:07,219
Liczyła się jakość i nowatorstwo,

563
00:39:07,303 --> 00:39:11,223
Ameryka była dumna z produktów Boeinga.

564
00:39:12,350 --> 00:39:15,436
Koncern miał ogromny wpływ
na krajową gospodarkę.

565
00:39:17,938 --> 00:39:22,735
Logo Boeinga widnieje
na największych osiągnięciach technicznych

566
00:39:23,319 --> 00:39:24,737
dwudziestego wieku.

567
00:39:25,946 --> 00:39:29,450
Samoloty wojskowe, pojazdy bezzałogowe,

568
00:39:29,533 --> 00:39:32,620
statki kosmiczne,
a przede wszystkim samoloty

569
00:39:33,287 --> 00:39:36,791
począwszy od modelu 707 z lat 50.

570
00:39:38,542 --> 00:39:41,045
Po nim był 727,

571
00:39:41,629 --> 00:39:44,298
a następnie flagowy 737.

572
00:39:45,758 --> 00:39:49,553
W Seattle powstawały niesamowite maszyny.

573
00:39:50,679 --> 00:39:54,183
Bezpieczeństwo i jakość

574
00:39:54,266 --> 00:39:57,478
kojarzono z Boeingiem.

575
00:39:58,729 --> 00:40:01,524
Ludzie wiedzieli, że boeingi

576
00:40:01,607 --> 00:40:02,900
były bezpieczne.

577
00:40:04,819 --> 00:40:06,904
To był początek ery odrzutowców,

578
00:40:07,488 --> 00:40:09,156
a Boeing był w tym świetny.

579
00:40:10,741 --> 00:40:14,453
Koncern produkował nowe samoloty
jeden po drugim.

580
00:40:16,163 --> 00:40:20,793
Pod koniec lat 60.
Boeing podjął niewyobrażalne ryzyko.

581
00:40:20,876 --> 00:40:24,463
Wszystko, co najlepsze. Taki jest nowy

582
00:40:24,547 --> 00:40:26,424
odrzutowiec 747.

583
00:40:26,507 --> 00:40:31,846
747 zabierze na pokład 490 pasażerów.

584
00:40:31,929 --> 00:40:35,433
Ma dwukrotnie mocniejsze silniki.

585
00:40:35,516 --> 00:40:38,686
Boeing dostarczy pierwsze egzemplarze

586
00:40:38,769 --> 00:40:41,313
linii Pan American Airways w 1969 roku.

587
00:40:43,149 --> 00:40:46,485
Program 747 był wyjątkowo ambitny.

588
00:40:48,195 --> 00:40:51,657
Boeing chciał zbudować świetny samolot.

589
00:40:52,783 --> 00:40:56,579
Miał być najszybszy i najnowocześniejszy.

590
00:40:56,662 --> 00:40:58,247
Najlepszy.

591
00:41:00,332 --> 00:41:03,210
747 zrewolucjonizował podróże lotnicze.

592
00:41:04,128 --> 00:41:06,839
Po raz pierwszy ludzie mogli podróżować

593
00:41:06,922 --> 00:41:09,300
za granicę,

594
00:41:09,383 --> 00:41:11,510
co zbliżyło świat do siebie.

595
00:41:14,513 --> 00:41:16,265
Dzięki takim wyczynom

596
00:41:16,974 --> 00:41:18,976
Boeing wyrobił sobie renomę.

597
00:41:20,436 --> 00:41:24,315
Mówiono, że koncern zrobi to
za wszelką cenę.

598
00:41:27,234 --> 00:41:29,862
Pracowałem dla Boeinga przez 32 lata.

599
00:41:30,446 --> 00:41:32,990
Ufaliśmy sobie wzajemnie,

600
00:41:33,491 --> 00:41:37,077
razem budowaliśmy
wysokiej jakości produkt,

601
00:41:37,161 --> 00:41:38,579
z którego byliśmy dumni.

602
00:41:38,662 --> 00:41:40,748
- Wygląda dobrze.
- Dziękuję.

603
00:41:43,292 --> 00:41:47,296
Boeing dał nam stroje robocze

604
00:41:47,880 --> 00:41:49,757
z logo koncernu.

605
00:41:49,840 --> 00:41:53,052
Zastanawialiśmy się, po co nam one.

606
00:41:53,552 --> 00:41:58,307
Ale niesamowicie było wyjść na miasto
w firmowej koszulce.

607
00:41:58,974 --> 00:42:02,353
Ludzie wpadali w zachwyt.

608
00:42:02,436 --> 00:42:04,438
„Pracujesz dla Boeinga. Cudownie”.

609
00:42:04,522 --> 00:42:05,981
Jest dobrze, Don.

610
00:42:06,065 --> 00:42:08,150
Byliśmy z siebie dumni.

611
00:42:08,234 --> 00:42:09,068
Doskonale!

612
00:42:12,863 --> 00:42:14,323
Świetnie. Dobra robota!

613
00:42:14,406 --> 00:42:16,492
- Oto pierwszy.
- Pierwszy.

614
00:42:18,536 --> 00:42:21,872
Uwielbiałam tam pracować,
bo moje zdanie się liczyło.

615
00:42:22,373 --> 00:42:23,916
Gdy coś było nie tak,

616
00:42:23,999 --> 00:42:26,710
mogłam o tym mówić
bez obawy o utratę pracy.

617
00:42:28,212 --> 00:42:31,340
Kierownictwo wiedziało,
że bezpieczeństwo to podstawa,

618
00:42:31,423 --> 00:42:33,801
że przy sprzeciwie inżynierów

619
00:42:33,884 --> 00:42:35,010
samolot nie poleci.

620
00:42:37,763 --> 00:42:41,433
W tamtych czasach

621
00:42:41,517 --> 00:42:43,852
firma dbała o pracowników

622
00:42:43,936 --> 00:42:46,480
i vice versa.

623
00:42:46,564 --> 00:42:48,482
Powitajcie wiceprezesa

624
00:42:48,566 --> 00:42:51,569
i dyrektora generalnego oddziału 777,

625
00:42:51,652 --> 00:42:52,778
Alana Mulally’ego.

626
00:42:53,946 --> 00:42:55,614
Dzień dobry.

627
00:42:56,657 --> 00:42:59,910
Każdy miał swoje miejsce,
w firmie panowała

628
00:42:59,994 --> 00:43:02,079
rodzinna atmosfera.

629
00:43:03,080 --> 00:43:04,206
Byliśmy rodziną.

630
00:43:04,290 --> 00:43:06,166
Sporo razem przeszliśmy.

631
00:43:06,250 --> 00:43:08,669
To była świetna firma.

632
00:43:11,630 --> 00:43:14,174
A potem pojawili się

633
00:43:14,258 --> 00:43:18,679
nowi szefowie
i 30-letnie doświadczenie było

634
00:43:18,762 --> 00:43:19,722
nic niewarte.

635
00:43:19,805 --> 00:43:23,267
To wielomiliardowa umowa,

636
00:43:23,350 --> 00:43:26,103
która zatrzęsła przemysłem lotniczym.

637
00:43:26,186 --> 00:43:29,273
Fuzja koncernów Boeing
i McDonnell Douglas.

638
00:43:29,857 --> 00:43:33,527
Gdy tu wszedłem, pomyślałem: „Wow”.

639
00:43:33,611 --> 00:43:39,366
Będę prezesem
i dyrektorem generalnym firmy.

640
00:43:39,450 --> 00:43:42,578
Harry Stonecipher będzie prezydentem

641
00:43:42,661 --> 00:43:45,372
i dyrektorem operacyjnym firmy.

642
00:43:46,040 --> 00:43:50,294
Chcemy, aby wszyscy

643
00:43:50,377 --> 00:43:53,881
współpracowali ze sobą.
A teraz Harry Stonecipher.

644
00:43:53,964 --> 00:43:54,798
Harry.

645
00:43:56,133 --> 00:43:57,301
Dziękuję, Phil.

646
00:43:57,384 --> 00:43:58,636
Panie i panowie…

647
00:43:59,136 --> 00:44:03,557
Przejęcie McDonnell Douglasa
przez Boeinga było

648
00:44:03,641 --> 00:44:06,769
kwintesencją tego,
co działo się w całym kraju.

649
00:44:07,978 --> 00:44:10,689
Fuzje, wykupy, konsolidacje.

650
00:44:11,190 --> 00:44:15,402
Tak firmy definiowały konkurencyjność.

651
00:44:16,570 --> 00:44:20,783
Boeing miał wybitne miejsce
w przemyśle lotniczym.

652
00:44:20,866 --> 00:44:22,159
Ludzie podziwiali

653
00:44:22,242 --> 00:44:25,162
kunszt inżynierski koncernu.

654
00:44:26,121 --> 00:44:31,001
Po fuzji obu koncernów
sytuacja zaczęła się pogarszać.

655
00:44:32,753 --> 00:44:36,674
Harry Stonecipher
był prezesem McDonnell Douglasa

656
00:44:36,757 --> 00:44:40,511
i został prezesem Boeinga.

657
00:44:41,220 --> 00:44:43,055
McDonnel Douglas bardzo szybko

658
00:44:43,138 --> 00:44:46,350
przejął władzę na samym szczycie.

659
00:44:47,851 --> 00:44:51,605
W latach 80.

660
00:44:51,689 --> 00:44:53,691
na Wall Street królowała gotówka.

661
00:44:54,566 --> 00:44:56,193
Chciwość jest dobra.

662
00:44:59,613 --> 00:45:03,701
Gdy Harry Stonecipher przejął władzę,
uważał, że najważniejsze

663
00:45:03,784 --> 00:45:07,162
jest przejęcie firmy
i stworzenie wartości na giełdzie.

664
00:45:07,663 --> 00:45:09,790
„Robimy to, żeby zarabiać”.

665
00:45:10,290 --> 00:45:13,127
Skoro mówimy o marży,

666
00:45:13,210 --> 00:45:15,045
chcę usłyszeć, że to opłacalne.

667
00:45:16,755 --> 00:45:20,801
Kierownictwo McDonnell Douglasa
pokierowało Boeingiem w kierunku

668
00:45:20,884 --> 00:45:23,470
firmy opartej na finansach.

669
00:45:24,221 --> 00:45:26,348
Wall Street zażądała zysków.

670
00:45:26,432 --> 00:45:30,602
Chcieli, żeby Boeing zachowywał się
jak duża, zyskowna,

671
00:45:30,686 --> 00:45:32,396
firma przemysłowa.

672
00:45:34,523 --> 00:45:36,066
Niedługo po fuzji

673
00:45:36,567 --> 00:45:39,528
rozpoczęła się wielka kampania

674
00:45:39,611 --> 00:45:40,863
o nazwie ShareValue.

675
00:45:41,655 --> 00:45:46,034
Wszyscy mieli znać cenę akcji,

676
00:45:46,618 --> 00:45:50,414
by wspólnie pracować nad jej wzrostem.

677
00:45:52,416 --> 00:45:53,709
Spotkania inżynierów

678
00:45:53,792 --> 00:45:56,712
kręciły się wokół cen akcji Boeinga.

679
00:45:58,172 --> 00:46:01,383
Wielu pracownikom nie spodobał się

680
00:46:01,467 --> 00:46:05,429
biznesplan Boeinga
autorstwa szefów McDonnell Douglasa.

681
00:46:06,263 --> 00:46:08,766
Wiedzieliśmy, że był zły.

682
00:46:10,058 --> 00:46:14,354
Zarządzali firmą tak, jakby robiła pralki.

683
00:46:14,438 --> 00:46:15,564
Zmywarki.

684
00:46:16,231 --> 00:46:19,777
Wszystkie samoloty musiały być tańsze.

685
00:46:20,944 --> 00:46:23,489
Ograniczali liczbę pracowników, oczekując,

686
00:46:23,572 --> 00:46:25,949
że każdy zrobi więcej za mniej.

687
00:46:27,993 --> 00:46:31,121
Firma zmieniała się na naszych oczach.

688
00:46:33,624 --> 00:46:37,127
Pracowałam tam od dawna,

689
00:46:37,211 --> 00:46:40,339
a środowisko, z którym się połączyliśmy,

690
00:46:40,422 --> 00:46:41,715
było zupełnie inne.

691
00:46:42,299 --> 00:46:45,135
W McDonnell Douglas ręka rękę myła.

692
00:46:45,761 --> 00:46:49,264
Nie szanowano naszych procedur.

693
00:46:50,849 --> 00:46:55,437
Potem szefostwo ogłosiło,
że przenoszą siedzibę do Chicago.

694
00:46:55,521 --> 00:46:58,148
Boeing przenosi się

695
00:46:58,232 --> 00:47:00,442
do nowej siedziby w Chicago.

696
00:47:01,235 --> 00:47:04,863
Pracownicy, nawet ci z krótkim stażem,
nie dowierzali.

697
00:47:05,447 --> 00:47:10,327
Boeinga kojarzono ze Seattle i vice versa.

698
00:47:11,036 --> 00:47:12,162
To był tandem.

699
00:47:12,663 --> 00:47:14,540
Przejrzeliśmy dane.

700
00:47:14,623 --> 00:47:18,335
Wierzymy, że Chicago
to najlepszy wybór dla Boeinga.

701
00:47:21,421 --> 00:47:23,715
Jednym z argumentów za przeprowadzką

702
00:47:23,799 --> 00:47:28,262
była separacja od inżynierów w Seattle.

703
00:47:29,388 --> 00:47:32,474
Szefowie chcieli
podejmować decyzje finansowe

704
00:47:32,558 --> 00:47:36,520
bez sprzeciwu inżynierów.

705
00:47:38,146 --> 00:47:41,024
Przed fuzją nie szliśmy na skróty,

706
00:47:41,108 --> 00:47:43,402
nie o to chodziło w Boeingu.

707
00:47:43,485 --> 00:47:44,319
Zero skrótów.

708
00:47:45,320 --> 00:47:46,738
Jeśli zrobisz to dobrze,

709
00:47:46,822 --> 00:47:49,032
porządnie i bezpiecznie,

710
00:47:49,116 --> 00:47:50,409
zyski same przyjdą.

711
00:47:51,743 --> 00:47:53,495
Ale to się zmieniło,

712
00:47:53,996 --> 00:47:55,873
a zmiana była bolesna.

713
00:47:57,666 --> 00:48:00,878
Próbowaliśmy się uspokoić, twierdząc,

714
00:48:00,961 --> 00:48:03,255
że wściekamy się, bo nastąpiła zmiana.

715
00:48:04,923 --> 00:48:08,802
Ale instynkt nas nie zawiódł.

716
00:48:09,928 --> 00:48:14,850
Czuliśmy, że firma
zmieni się nie do poznania.

717
00:48:17,394 --> 00:48:18,812
Boeing miał kiepski rok.

718
00:48:18,896 --> 00:48:22,065
Airbus, europejski konkurent,
wprost przeciwnie.

719
00:48:22,149 --> 00:48:25,527
Boeing dostał 368 zamówień,

720
00:48:25,611 --> 00:48:28,196
Airbus 427.

721
00:48:28,822 --> 00:48:31,283
Gdy doszło do fuzji w 1997,

722
00:48:31,950 --> 00:48:35,495
konkurencja zaczynała
odbierać Boeingowi rynek,

723
00:48:36,163 --> 00:48:39,124
o który koncern walczył latami.

724
00:48:40,459 --> 00:48:45,088
Boeing znalazł się w nietypowej sytuacji.

725
00:48:46,340 --> 00:48:49,426
Konkurencja rosła w siłę,

726
00:48:49,509 --> 00:48:53,055
naciskali głównie Europejczycy.

727
00:48:53,972 --> 00:48:55,057
Czyli Airbus.

728
00:48:56,350 --> 00:49:01,313
Airbus i Boeing
napsuły sobie krwi przez lata.

729
00:49:02,439 --> 00:49:03,982
Ale Airbus

730
00:49:04,066 --> 00:49:06,193
nie stał się tytanem branży

731
00:49:06,276 --> 00:49:09,613
z dnia na dzień.

732
00:49:10,489 --> 00:49:12,824
Doszło do tego stopniowo.

733
00:49:13,575 --> 00:49:15,661
Powoli,

734
00:49:16,203 --> 00:49:17,496
krok po kroku,

735
00:49:18,246 --> 00:49:22,918
w 2003 roku Airbus
miał większy udział w rynku niż Boeing.

736
00:49:24,378 --> 00:49:25,712
Boeing został w tyle.

737
00:49:25,796 --> 00:49:27,422
Musiał nadrobić straty.

738
00:49:28,590 --> 00:49:32,886
Koncern naciskał
na szybszą produkcję samolotów.

739
00:49:33,553 --> 00:49:38,934
Z czasem typowe względy bezpieczeństwa

740
00:49:39,559 --> 00:49:40,769
zostały nadwerężone.

741
00:49:44,523 --> 00:49:47,901
W Boeingu byłam menedżerką jakości.

742
00:49:48,819 --> 00:49:52,739
Jeśli coś było nie tak,
trzeba było to naprawić.

743
00:49:53,490 --> 00:49:57,285
Aby zapewnić bezpieczeństwo,
należało szukać wad.

744
00:49:58,912 --> 00:50:02,457
Ale zamiast tego, liczyła się prędkość.

745
00:50:02,541 --> 00:50:06,920
Chodziło o wykonywanie zadań,
działamy, dalej.

746
00:50:07,004 --> 00:50:08,880
Nie można było zwolnić.

747
00:50:10,257 --> 00:50:14,177
Dawniej wystarczyło zgłosić problem,

748
00:50:14,261 --> 00:50:17,055
by móc go naprawić.

749
00:50:17,139 --> 00:50:21,268
Po fuzji i przy rosnącej konkurencji

750
00:50:21,768 --> 00:50:23,937
Boeing przestał słuchać pracowników.

751
00:50:24,604 --> 00:50:27,482
Gdy zgłaszałem problem,

752
00:50:27,566 --> 00:50:29,401
atakowali posłańca

753
00:50:29,901 --> 00:50:32,362
i ignorowali wiadomość.

754
00:50:33,572 --> 00:50:36,575
Historycznie w Boeingu
złe wieści nie były pomijane.

755
00:50:36,658 --> 00:50:39,578
Swobodnie omawiano problemy konstrukcyjne.

756
00:50:40,203 --> 00:50:43,957
A teraz szefowie
nie chcieli słyszeć o problemach.

757
00:50:44,916 --> 00:50:47,085
Prezesi byli dobrze opłacani,

758
00:50:47,586 --> 00:50:49,963
zależało im na windowaniu cen akcji,

759
00:50:50,797 --> 00:50:52,340
by zadowalać giełdę.

760
00:50:54,509 --> 00:50:58,555
Prezesi domagali się od menedżerów
osiągania wyników

761
00:50:58,638 --> 00:51:00,348
za wszelką cenę.

762
00:51:02,809 --> 00:51:04,978
By przyspieszyć produkcję

763
00:51:05,062 --> 00:51:09,066
pozbyli się inspektorów
i speców od jakości.

764
00:51:10,400 --> 00:51:12,444
Mechanik szybciej robił swoje,

765
00:51:13,028 --> 00:51:17,449
kolega potwierdzał wykonanie zadania

766
00:51:17,532 --> 00:51:19,284
i zabierali się za następne.

767
00:51:20,368 --> 00:51:21,495
Wczoraj

768
00:51:22,037 --> 00:51:24,456
nie założyli podkładek na podwozie.

769
00:51:24,539 --> 00:51:26,875
Na zaciskach. Nocna zmiana.

770
00:51:26,958 --> 00:51:28,168
O kurwa.

771
00:51:28,251 --> 00:51:29,628
Ponoć nie mieli czasu,

772
00:51:30,295 --> 00:51:31,588
by je założyć.

773
00:51:32,464 --> 00:51:37,344
Na każdą zmianę przypadał jeden inspektor.

774
00:51:38,220 --> 00:51:41,223
Kiedyś było ich 15.

775
00:51:42,891 --> 00:51:45,143
Skarżono się na walające się części.

776
00:51:46,061 --> 00:51:50,232
Codziennie znajdywaliśmy
w samolotach szajs.

777
00:51:50,732 --> 00:51:52,901
Rysunki, narzędzia,

778
00:51:53,693 --> 00:51:54,736
zatrzaski.

779
00:51:55,445 --> 00:51:57,280
Po próbnym locie

780
00:51:57,948 --> 00:51:59,699
pewnego modelu 787

781
00:51:59,783 --> 00:52:02,702
znaleziono drabinę
wewnątrz poziomego statecznika.

782
00:52:03,203 --> 00:52:06,998
Wystarczyłoby, że drabina
spadłaby na mechanizm,

783
00:52:07,082 --> 00:52:09,543
a samolot by runął.

784
00:52:12,838 --> 00:52:16,800
To zdjęcia wiórów metalu w wiązkach drutu.

785
00:52:17,676 --> 00:52:21,680
Te wióry mogą wywołać pożar lub zwarcie.

786
00:52:22,931 --> 00:52:24,850
Zwarcie mogłoby

787
00:52:25,433 --> 00:52:27,811
uszkodzić elektronikę

788
00:52:28,353 --> 00:52:30,814
i przyrządy samolotu,

789
00:52:30,897 --> 00:52:34,901
podwozie, cały system elektroniczny.

790
00:52:37,362 --> 00:52:39,156
Sygnaliści z Boeinga mówili…

791
00:52:39,239 --> 00:52:43,285
że każdy, kto zgłaszał problem
w fabryce w Karolinie Południowej

792
00:52:43,368 --> 00:52:44,452
tracił pracę

793
00:52:45,537 --> 00:52:47,539
albo odchodził z niej.

794
00:52:49,499 --> 00:52:53,170
Obcięli mi pensję
za zgłaszanie problemów na piśmie.

795
00:52:54,254 --> 00:52:57,966
Powiedzieli nam wprost, że nie chcą
niczego na papierze,

796
00:52:58,049 --> 00:53:00,677
żeby mogli się wyprzeć.

797
00:53:01,970 --> 00:53:04,014
Nie chcą niczego dokumentować.

798
00:53:07,267 --> 00:53:11,062
WSTĘP TYLKO DLA UPOWAŻNIONYCH

799
00:53:16,735 --> 00:53:19,779
Wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi.

800
00:53:19,863 --> 00:53:23,033
Boeing nadal nie dostarczył
ani jednego dokumentu.

801
00:53:23,116 --> 00:53:27,454
Liczę, że otrzymamy dokumenty

802
00:53:28,205 --> 00:53:30,248
wkrótce.

803
00:53:30,749 --> 00:53:32,667
Od początku śledztwa

804
00:53:33,210 --> 00:53:35,337
koncern utrudniał

805
00:53:35,420 --> 00:53:38,131
zdobywanie odpowiedzi i dokumentów.

806
00:53:39,549 --> 00:53:43,261
Zignorowali rodziny ofiar.

807
00:53:46,097 --> 00:53:49,226
Nie skontaktowali się z nami bezpośrednio.

808
00:53:50,685 --> 00:53:54,648
To pokazuje brak skrupułów
i brak poczucia odpowiedzialności.

809
00:53:55,440 --> 00:53:57,025
To irytujące.

810
00:53:59,611 --> 00:54:01,738
Dla nich nic się nie zmieniło.

811
00:54:02,614 --> 00:54:05,867
Ale to my staraliśmy się,

812
00:54:05,951 --> 00:54:09,120
by innych rodzin nie spotkał taki los.

813
00:54:11,039 --> 00:54:16,294
Spotkaliśmy się z 55
kongresmenami i senatorami.

814
00:54:17,671 --> 00:54:18,505
To trudne.

815
00:54:18,588 --> 00:54:23,093
Przeżywasz to 55 razy z rzędu

816
00:54:24,803 --> 00:54:26,888
i mówisz o śmierci córki.

817
00:54:30,350 --> 00:54:33,979
Powiedziano nam, że nie powinniśmy

818
00:54:34,062 --> 00:54:37,148
pokazywać zdjęć bliskich
podczas przesłuchań.

819
00:54:37,232 --> 00:54:39,192
Że to znaki protestu.

820
00:54:40,318 --> 00:54:42,737
Odparliśmy, że to nie znaki,

821
00:54:43,363 --> 00:54:44,864
tylko nasi bliscy.

822
00:54:47,826 --> 00:54:52,372
Byłem na siedmiu przesłuchaniach.

823
00:54:52,455 --> 00:54:55,875
Dzień dobry. Dziękuję za zaproszenie.

824
00:54:56,376 --> 00:54:58,044
Nazywam się Ed Pierson.

825
00:54:58,128 --> 00:55:01,089
Problemy produkcyjne w fabryce Renton

826
00:55:01,172 --> 00:55:04,175
przyczyniły się do tych
tragicznych wypadków.

827
00:55:04,884 --> 00:55:09,097
Wielokrotnie ostrzegałem kierownictwo
Boeinga na piśmie,

828
00:55:09,180 --> 00:55:14,227
raz przed katastrofą Lion Air
i przed katastrofą Ethiopian Airlines.

829
00:55:15,061 --> 00:55:16,896
Zignorowano ostrzeżenia.

830
00:55:18,398 --> 00:55:23,320
Wysłuchaliśmy wielu zeznań,

831
00:55:24,321 --> 00:55:27,699
ale komisja chciała otrzymać
dokumenty od Boeinga.

832
00:55:29,075 --> 00:55:31,745
Nie otrzymaliśmy żadnych dokumentów. Nic.

833
00:55:31,828 --> 00:55:34,331
Liczymy na obecność Boeinga

834
00:55:34,414 --> 00:55:36,333
na przyszłym przesłuchaniu,

835
00:55:36,416 --> 00:55:39,419
gdy zapoznamy się z dokumentacją,

836
00:55:39,502 --> 00:55:43,673
która pozwoli nam zadać istotne pytania.

837
00:55:44,299 --> 00:55:48,428
Byłem sfrustrowany.
Uważałem, że Boeing się ociąga.

838
00:55:50,430 --> 00:55:54,351
Kiedy porozmawiasz z Boeingiem?

839
00:55:54,434 --> 00:55:57,645
Chcę mieć dokumenty od Boeinga,

840
00:55:57,729 --> 00:56:01,900
zanim wezwę ich na świadka,
żebyśmy otrzymali istotne informacje,

841
00:56:01,983 --> 00:56:04,319
a nie stertę papierów.

842
00:56:05,528 --> 00:56:07,530
Kongres oczekiwał odpowiedzi.

843
00:56:08,114 --> 00:56:10,825
Rodziny ofiar oczekiwały odpowiedzi.

844
00:56:12,410 --> 00:56:14,662
Ale Boeing starał się nie ujawniać

845
00:56:14,746 --> 00:56:20,377
maili, dokumentów i notatek.

846
00:56:28,426 --> 00:56:32,472
Mówi się, że katastrofy to splot zdarzeń,

847
00:56:32,555 --> 00:56:34,474
które łączą się w jedną całość.

848
00:56:35,975 --> 00:56:36,976
W tym przypadku

849
00:56:37,060 --> 00:56:41,189
takie zdarzenie miało miejsce,
gdy Boeing przestał być konkurencyjny.

850
00:56:42,524 --> 00:56:45,151
Boeing zmaga się z turbulencjami

851
00:56:45,235 --> 00:56:46,945
wywołanymi nie przez pogodę,

852
00:56:47,028 --> 00:56:49,614
ale przez ambitnego konkurenta.

853
00:56:50,240 --> 00:56:54,077
Airbus jest światowym liderem
branży lotniczej

854
00:56:54,160 --> 00:56:58,123
na przekór Ameryce i Boeingowi.

855
00:56:59,124 --> 00:57:02,502
W latach 2000 Airbus był na fali.

856
00:57:03,211 --> 00:57:06,381
Przez kilka lat
sprzedali więcej samolotów niż Boeing.

857
00:57:07,215 --> 00:57:08,466
Ludzie się zdziwili.

858
00:57:08,967 --> 00:57:12,178
W 1999 roku
Boeing dostarczył 620 samolotów.

859
00:57:12,262 --> 00:57:14,013
W zeszłym roku 285.

860
00:57:15,265 --> 00:57:17,600
W 2010 roku

861
00:57:18,351 --> 00:57:21,354
Airbus wprowadził samolot A320neo.

862
00:57:24,357 --> 00:57:25,400
Dla przewoźników

863
00:57:25,900 --> 00:57:30,864
najważniejsza jest oszczędność paliwa.

864
00:57:31,823 --> 00:57:36,202
Dużą część wydatków linii lotniczej
jest paliwo.

865
00:57:37,745 --> 00:57:40,039
Ceny ropy osiągnęły rekordowy poziom.

866
00:57:40,123 --> 00:57:43,418
Linie lotnicze
domagały się oszczędności paliwa.

867
00:57:44,085 --> 00:57:45,462
Airbus ją osiągnął.

868
00:57:46,254 --> 00:57:47,839
Samolot 320neo.

869
00:57:48,381 --> 00:57:51,092
Wyprzedzając Boeinga,

870
00:57:51,176 --> 00:57:56,097
trafiliście w dziesiątkę.

871
00:57:56,181 --> 00:58:01,060
Żaden samolot w historii lotnictwa
nie sprzedał się tak szybko i tak dobrze.

872
00:58:02,854 --> 00:58:03,897
W Chicago

873
00:58:04,397 --> 00:58:07,692
zapanowała panika,

874
00:58:08,193 --> 00:58:10,653
bo nie Boeing nie miał gotowego samolotu.

875
00:58:11,696 --> 00:58:14,240
Koncern myślał o nowym samolocie,

876
00:58:14,324 --> 00:58:17,619
ale cena byłaby znaczna.

877
00:58:18,453 --> 00:58:21,039
Boeing nie mógł sobie pozwolić

878
00:58:21,122 --> 00:58:25,960
na rozpoczęcie prac nad nowym modelem.

879
00:58:28,922 --> 00:58:29,881
Zamiast tego

880
00:58:30,381 --> 00:58:33,551
postawiono na bardziej oszczędne silniki

881
00:58:33,635 --> 00:58:35,929
w obecnym modelu 737.

882
00:58:36,971 --> 00:58:39,057
Podjęliśmy decyzję,

883
00:58:39,140 --> 00:58:41,976
by zainwestować w rodzinę 737.

884
00:58:42,060 --> 00:58:44,437
Przedstawiamy samolot 737 MAX.

885
00:58:45,647 --> 00:58:49,651
Oddajemy w ręce linii lotniczych

886
00:58:49,734 --> 00:58:51,611
najwydajniejszy samolot

887
00:58:52,278 --> 00:58:53,947
w tym sektorze.

888
00:58:55,406 --> 00:58:56,658
Byliśmy rozczarowani.

889
00:58:57,158 --> 00:58:58,868
Chcieliśmy mieć nowy samolot.

890
00:58:59,452 --> 00:59:03,456
737 był już wysłużony,

891
00:59:03,540 --> 00:59:06,751
wycisnęliśmy z niego tyle, ile się dało.

892
00:59:07,252 --> 00:59:09,921
Projekt miał ponad 40 lat.

893
00:59:15,093 --> 00:59:19,556
Boeing 737 latał od ponad 40 lat

894
00:59:20,139 --> 00:59:23,226
i powstawały różne jego wersje.

895
00:59:24,102 --> 00:59:26,062
Z trochę lepszym silnikiem.

896
00:59:26,563 --> 00:59:27,897
Z cyfrowym kokpitem.

897
00:59:28,523 --> 00:59:29,732
Trochę dłuższy.

898
00:59:30,650 --> 00:59:36,030
737 MAX był nieco unowocześnioną,

899
00:59:36,114 --> 00:59:38,783
bardziej wydajną wersją
tego samego samolotu.

900
00:59:40,034 --> 00:59:41,536
Dla producenta

901
00:59:42,036 --> 00:59:43,955
zaletą tych derywatów,

902
00:59:44,038 --> 00:59:45,456
jak je nazywają,

903
00:59:45,540 --> 00:59:49,877
jest krótszy okres certyfikacji FAA.

904
00:59:52,046 --> 00:59:54,632
A linie lotnicze

905
00:59:54,716 --> 00:59:58,511
nie musiały doszkalać załóg.

906
00:59:59,220 --> 01:00:02,640
Szkolenie pilotów
to spory wydatek dla linii lotniczych.

907
01:00:03,224 --> 01:00:07,353
Koszt załogi przewyższa koszt samolotu.

908
01:00:07,437 --> 01:00:10,940
Lwią część stanowi koszt szkolenia.

909
01:00:12,483 --> 01:00:16,779
Gdyby MAX okazał się
zbyt różny od dotychczasowego 737,

910
01:00:17,447 --> 01:00:21,492
FAA biłaby na alarm.

911
01:00:22,493 --> 01:00:26,581
Piloci musieliby
przejść szkolenia na symulatorach.

912
01:00:28,750 --> 01:00:31,502
Mówimy o szkoleniu na symulatorze.

913
01:00:32,003 --> 01:00:34,130
W tym czasie piloci nie latają.

914
01:00:34,213 --> 01:00:36,049
Nie przewożą pasażerów.

915
01:00:36,674 --> 01:00:38,801
Są zamknięci w ośrodku szkoleniowym

916
01:00:38,885 --> 01:00:42,013
i spędzają dwa dni w symulatorze.

917
01:00:43,556 --> 01:00:46,017
Kiedy Boeing projektował MAXA,

918
01:00:46,517 --> 01:00:48,811
by pozostać konkurencyjnym,

919
01:00:48,895 --> 01:00:51,064
linie lotnicze zapewniano,

920
01:00:51,564 --> 01:00:54,275
że piloci obejdą się bez szkoleń.

921
01:00:55,693 --> 01:00:56,944
Plan wypalił.

922
01:00:57,737 --> 01:01:00,323
737 MAX sprzedawał się fenomenalnie.

923
01:01:01,240 --> 01:01:04,702
Boeing dostał
zamówienia na setki samolotów.

924
01:01:04,786 --> 01:01:08,581
To największe zamówienie, jakie dostaliśmy

925
01:01:09,123 --> 01:01:12,585
co do liczby samolotów i wartości umowy.

926
01:01:12,669 --> 01:01:15,254
To dla nas historyczny dzień.

927
01:01:17,131 --> 01:01:21,552
Boeing sądził,
że zrobią to szybko i tanio.

928
01:01:21,636 --> 01:01:23,638
Że to nie wymaga wiele wysiłku.

929
01:01:24,180 --> 01:01:26,474
Chcieli trochę podrasować konstrukcję,

930
01:01:26,557 --> 01:01:30,603
włożyć silnik, wydłużyć podwozie

931
01:01:30,687 --> 01:01:31,979
i po sprawie.

932
01:01:34,732 --> 01:01:38,069
A że w grę nie wchodziło
szkolenie pilotów,

933
01:01:38,778 --> 01:01:40,905
koncern starał się

934
01:01:40,988 --> 01:01:45,118
albo stworzyć projekt,
który nie różniłby się znacząco,

935
01:01:46,202 --> 01:01:49,455
albo zatuszować różnice.

936
01:02:00,800 --> 01:02:03,803
WASZYNGTON, 2019

937
01:02:10,435 --> 01:02:15,648
Długo negocjowaliśmy z Boeingiem,

938
01:02:15,732 --> 01:02:17,358
by otrzymać dokumenty.

939
01:02:18,025 --> 01:02:20,987
Zaangażowaliśmy prawników,

940
01:02:21,529 --> 01:02:23,698
w końcu zaczęliśmy otrzymywać

941
01:02:24,407 --> 01:02:28,953
pierwsze z tysięcy stron dokumentów.

942
01:02:33,458 --> 01:02:35,460
Moi śledczy

943
01:02:35,543 --> 01:02:37,211
zaczęli je sprawdzać.

944
01:02:41,716 --> 01:02:44,761
Wszystko było opatrzone
pieczęcią „Zastrzeżone”,

945
01:02:45,428 --> 01:02:48,097
uzyskanie zgody na ujawnienie dokumentów

946
01:02:48,181 --> 01:02:51,851
zajęło sporo czasu.

947
01:02:54,645 --> 01:03:00,276
Dokumenty już pozornie pogrążały Boeinga.

948
01:03:01,694 --> 01:03:03,988
Wśród dokumentów

949
01:03:04,572 --> 01:03:06,532
jeden był szczególnie wymowny.

950
01:03:08,534 --> 01:03:11,037
Grupa pracowników Boeinga

951
01:03:11,120 --> 01:03:15,666
omówiła system MCAS na spotkaniu.

952
01:03:17,084 --> 01:03:18,127
Notatka,

953
01:03:18,211 --> 01:03:21,047
a powstała ona na początku prac

954
01:03:21,130 --> 01:03:22,715
nad samolotem,

955
01:03:22,799 --> 01:03:27,303
ujawniła, że MCAS
był dla Boeinga problemem

956
01:03:27,386 --> 01:03:28,805
od samego początku.

957
01:03:30,181 --> 01:03:31,933
W 2013 roku,

958
01:03:32,558 --> 01:03:35,186
na początku prac nad MAXEM,

959
01:03:35,269 --> 01:03:38,731
montowali w 45-letnim płatowcu

960
01:03:38,815 --> 01:03:41,776
wielkie, oszczędne silniki.

961
01:03:42,485 --> 01:03:45,071
Ponieważ były większe,

962
01:03:45,154 --> 01:03:49,158
musiały być bardziej wysunięte
do przodu i wyżej na skrzydłach.

963
01:03:49,909 --> 01:03:53,204
Boeing obawiał się,

964
01:03:53,287 --> 01:03:56,999
że samolot będzie się za bardzo unosił

965
01:03:57,083 --> 01:03:59,252
i przeciągał.

966
01:04:00,503 --> 01:04:03,089
MCAS miał pomóc

967
01:04:03,172 --> 01:04:06,968
pilotom wyrównać samolot.

968
01:04:09,595 --> 01:04:13,558
Ale MCAS był znaczącym systemem,

969
01:04:13,641 --> 01:04:18,187
FAA zapewne zaleciłaby szkolenia pilotów.

970
01:04:19,021 --> 01:04:21,858
Jakie rozwiązanie zawiera notatka?

971
01:04:23,109 --> 01:04:26,821
„MCAS jako nowa funkcja może oznaczać

972
01:04:27,572 --> 01:04:30,867
konieczność przeprowadzenia szkoleń
i certyfikacji”.

973
01:04:32,034 --> 01:04:35,454
W Boeingu wiedzieli,
że szkolenia nie wchodzą w grę,

974
01:04:35,538 --> 01:04:38,082
bez względu na wszystko.

975
01:04:38,165 --> 01:04:42,295
Udawali, że samolot się nie zmienił.

976
01:04:44,255 --> 01:04:46,090
Zdecydowali,

977
01:04:46,173 --> 01:04:50,720
że publicznie określą system
jako wspomaganie systemu Speed Trim.

978
01:04:51,345 --> 01:04:56,142
Piloci zostali przeszkoleni
w działaniu tego systemu.

979
01:04:57,393 --> 01:05:01,022
„Wewnętrznie używamy akronimu MCAS”.

980
01:05:02,648 --> 01:05:08,195
Uznali, że publicznie ukryją istnienie

981
01:05:08,279 --> 01:05:09,614
systemu MCAS.

982
01:05:12,783 --> 01:05:14,952
Ujawnione dokumenty

983
01:05:15,536 --> 01:05:20,458
ukazały całą gamę problemów.

984
01:05:21,042 --> 01:05:25,171
I że w Boeingu
oszustwa to chleb powszedni.

985
01:05:26,547 --> 01:05:32,094
Kolejny dowód to jeden
z najważniejszych dokumentów

986
01:05:32,178 --> 01:05:35,765
dotyczących projektu samolotu i MCAS.

987
01:05:37,099 --> 01:05:41,312
Pokazuje, że MCAS ulegał zmianom.

988
01:05:42,438 --> 01:05:46,442
Ostateczny system był inny.

989
01:05:47,234 --> 01:05:49,987
Stał się potężniejszy.

990
01:05:51,948 --> 01:05:55,910
Dopiero podczas lotów próbnych

991
01:05:55,993 --> 01:05:59,497
zorientowano się, że MCAS wymaga zmian.

992
01:06:00,331 --> 01:06:04,877
Myśleli, że system będzie działał jedynie
przy dużych prędkościach.

993
01:06:06,337 --> 01:06:09,548
Ale stało się jasne, że MCAS

994
01:06:09,632 --> 01:06:12,718
musiał działać przy niskich prędkościach.

995
01:06:14,136 --> 01:06:16,722
Zmiana przy niskich prędkościach

996
01:06:16,806 --> 01:06:19,767
znacząco podniosła rangę systemu.

997
01:06:21,560 --> 01:06:24,397
MCAS stał się potężniejszy.

998
01:06:25,439 --> 01:06:27,942
System mógł wykonywać większe ruchy

999
01:06:28,025 --> 01:06:29,527
statecznika poziomego,

1000
01:06:30,027 --> 01:06:33,531
szybko dociskając dziób samolotu do dołu.

1001
01:06:38,327 --> 01:06:40,997
Dodatkowo doszło

1002
01:06:41,622 --> 01:06:45,459
do drugiej,
bardziej problematycznej zmiany.

1003
01:06:46,377 --> 01:06:51,007
MCAS miał jeden czujnik

1004
01:06:51,090 --> 01:06:52,258
zamiast dwóch.

1005
01:06:55,177 --> 01:06:58,472
Tym potężnym systemem

1006
01:06:58,556 --> 01:07:02,351
kontrolował jeden czujnik kąta natarcia.

1007
01:07:03,519 --> 01:07:06,689
MCAS to kluczowy system bezpieczeństwa.

1008
01:07:07,440 --> 01:07:08,649
A w samolotach

1009
01:07:08,733 --> 01:07:13,696
tak kluczowe systemy nie opierają się

1010
01:07:13,779 --> 01:07:15,614
na jednym przyrządzie.

1011
01:07:17,116 --> 01:07:18,743
Czujniki kąta natarcia

1012
01:07:19,243 --> 01:07:21,620
wystają z obu stron kadłuba,

1013
01:07:21,704 --> 01:07:22,788
blisko kokpitu.

1014
01:07:23,789 --> 01:07:27,960
Zwykły balonik może zakłócić

1015
01:07:28,044 --> 01:07:30,171
pracę czujnika.

1016
01:07:32,089 --> 01:07:34,925
Uderzaliśmy w balony, ptaki,

1017
01:07:35,885 --> 01:07:39,722
wszystko to zdarza się często.

1018
01:07:41,599 --> 01:07:44,727
Uszkodzony bądź wadliwy czujnik

1019
01:07:45,311 --> 01:07:48,439
wysyła błędną wiadomość do systemu MCAS,

1020
01:07:48,522 --> 01:07:51,776
który próbuje przejąć kontrolę.

1021
01:07:53,736 --> 01:07:58,199
Nikt z Boeinga nie powiadomił o tym

1022
01:07:58,282 --> 01:08:03,370
inżyniera FAA, który nadzorował projekt,

1023
01:08:03,954 --> 01:08:05,748
niestety.

1024
01:08:06,499 --> 01:08:08,459
FAA była nieświadoma.

1025
01:08:09,418 --> 01:08:15,341
Zazwyczaj strony negocjują

1026
01:08:15,424 --> 01:08:17,843
zmiany w samolotach.

1027
01:08:19,553 --> 01:08:21,430
Ale Boeing

1028
01:08:21,514 --> 01:08:23,641
starał się ukrywać zmiany,

1029
01:08:24,183 --> 01:08:28,312
celowo zatajać system MCAS.

1030
01:08:29,772 --> 01:08:32,274
Dowody były coraz liczniejsze.

1031
01:08:36,529 --> 01:08:39,073
Na takich formularzach

1032
01:08:39,156 --> 01:08:41,867
archiwizuje się informacje.

1033
01:08:41,951 --> 01:08:43,744
FORMULARZ KOORDYNACYJNY

1034
01:08:43,828 --> 01:08:48,833
To zapis zmian w MCAS.

1035
01:08:50,459 --> 01:08:55,005
Chodzi o kwestie bezpieczeństwa
wynikające z analiz Boeinga.

1036
01:08:55,714 --> 01:08:58,759
Najważniejsza część opisuje,

1037
01:08:58,843 --> 01:09:03,347
jak szybko piloci mają reagować
w przypadku awarii systemu.

1038
01:09:05,891 --> 01:09:08,811
Nie widziałem tego dokumentu.

1039
01:09:14,150 --> 01:09:17,111
Przeszkolony pilot

1040
01:09:17,194 --> 01:09:20,739
musiałby zareagować w niecałe 10 sekund,

1041
01:09:20,823 --> 01:09:23,033
by nie doszło do katastrofy.

1042
01:09:24,577 --> 01:09:26,078
Jeśli nie zareagujesz

1043
01:09:26,662 --> 01:09:30,541
w takim czasie,

1044
01:09:31,250 --> 01:09:32,418
będzie za późno.

1045
01:09:33,127 --> 01:09:34,295
Dziesięć sekund

1046
01:09:35,212 --> 01:09:37,965
to jakiś absurd.

1047
01:09:40,342 --> 01:09:43,304
Problemem nie jest tylko czas reakcji.

1048
01:09:43,846 --> 01:09:46,515
Problemem jest zwrot „szkolenie pilotów”.

1049
01:09:47,850 --> 01:09:51,896
„Przeszkoleni piloci”,

1050
01:09:52,730 --> 01:09:55,858
czyli tacy, którzy muszą

1051
01:09:55,941 --> 01:09:58,485
przejść szkolenie.

1052
01:09:59,320 --> 01:10:03,657
Tu leży pies pogrzebany.

1053
01:10:04,867 --> 01:10:10,039
Pilotów trzeba przeszkolić,
by uniknąć katastrofy.

1054
01:10:11,624 --> 01:10:14,168
Boeing o tym wiedział.

1055
01:10:15,711 --> 01:10:17,963
Ale szkolenia się nie odbyły.

1056
01:10:22,968 --> 01:10:27,640
Wyniki śledztwa i ujawnione dokumenty

1057
01:10:27,723 --> 01:10:31,352
ukazały ciemne oblicze koncernu.

1058
01:10:32,519 --> 01:10:37,650
W mailu z 28 marca 2017 roku

1059
01:10:38,150 --> 01:10:42,488
główny oblatywacz 737 MAXA pisze:

1060
01:10:42,571 --> 01:10:45,407
„Chcę podkreślić,

1061
01:10:45,491 --> 01:10:49,745
że szkolenia na symulatorze
nie będą wymagane.

1062
01:10:50,829 --> 01:10:53,624
Boeing na to nie pozwoli.

1063
01:10:54,375 --> 01:10:56,752
Zmierzymy się z każdym organem nadzoru,

1064
01:10:56,835 --> 01:10:59,088
który tego zażąda”.

1065
01:11:00,339 --> 01:11:01,799
Na nieszczęście

1066
01:11:01,882 --> 01:11:05,552
niektóre z tych maili
były wysłane do Lion Air.

1067
01:11:06,595 --> 01:11:10,266
W mailu z 6 czerwca 2017 roku,

1068
01:11:10,349 --> 01:11:12,977
rok przed katastrofą,

1069
01:11:13,060 --> 01:11:16,689
Lion Air pytał, czy nie byłoby lepiej

1070
01:11:16,772 --> 01:11:19,900
i bezpieczniej się doszkolić?

1071
01:11:20,401 --> 01:11:23,487
Wasze zalecenia to za mało.

1072
01:11:24,822 --> 01:11:28,701
Boeing odpisał, że latanie MAXEM

1073
01:11:28,784 --> 01:11:31,787
nie wymaga szkolenia na symulatorze.

1074
01:11:33,622 --> 01:11:37,293
Gdyby wyjawili, czym jest MCAS,

1075
01:11:38,043 --> 01:11:42,881
piloci musieli przejść szkolenia.

1076
01:11:44,091 --> 01:11:47,219
Boeing dosłownie wyśmiał Lion Air

1077
01:11:47,720 --> 01:11:50,681
za chęć przeprowadzenia szkoleń.

1078
01:11:52,725 --> 01:11:55,602
Boeing ich zganił.

1079
01:11:56,103 --> 01:11:59,398
Nie będziecie latać na symulatorze.

1080
01:11:59,898 --> 01:12:02,026
Nie. To kosztuje, stracimy na tym.

1081
01:12:03,527 --> 01:12:04,862
Chcieli przechytrzyć

1082
01:12:04,945 --> 01:12:08,741
organy nadzorcze,

1083
01:12:09,491 --> 01:12:14,705
by te nie wprowadziły
obowiązku szkolenia na symulatorze.

1084
01:12:15,664 --> 01:12:19,835
Mamy zareagować w niecałe dziesięć sekund

1085
01:12:19,918 --> 01:12:24,131
na zupełnie nowy system.

1086
01:12:25,174 --> 01:12:30,137
Boeing wiedział,
że dla pilotów system MCAS

1087
01:12:30,220 --> 01:12:31,430
okaże się potworny,

1088
01:12:32,264 --> 01:12:35,768
ale knuli, by nie doszło do szkoleń.

1089
01:12:37,311 --> 01:12:38,187
To…

1090
01:12:39,229 --> 01:12:40,606
jest skandal.

1091
01:12:41,357 --> 01:12:42,816
To…

1092
01:12:43,901 --> 01:12:44,735
szaleństwo.

1093
01:12:49,114 --> 01:12:51,450
Boeing dopiął swego.

1094
01:12:52,409 --> 01:12:55,329
Gdy samolot trafił do linii lotniczych,

1095
01:12:55,412 --> 01:12:59,166
nie zauważono,

1096
01:12:59,249 --> 01:13:02,461
by z samolotem było coś nie tak.

1097
01:13:04,046 --> 01:13:07,049
Sprzedawali go na całym świecie.

1098
01:13:09,468 --> 01:13:11,220
ZAMÓWIONO 175 NOWYCH BOEINGÓW

1099
01:13:11,303 --> 01:13:14,431
Boeing sprzedał ponad 5000 sztuk.

1100
01:13:15,057 --> 01:13:16,517
To niewiarygodna liczba.

1101
01:13:17,643 --> 01:13:21,355
To ten samolot
wywindował Boeinga finansowo

1102
01:13:21,438 --> 01:13:24,358
na giełdzie jak nigdy wcześniej.

1103
01:13:25,317 --> 01:13:27,319
Zyski Boeinga poszybowały w górę.

1104
01:13:28,112 --> 01:13:30,697
Wartość akcji poszła w górę.

1105
01:13:31,573 --> 01:13:33,242
I o to chodziło.

1106
01:13:33,826 --> 01:13:37,162
Wyniki były oceniane
na podstawie kwartalnych zysków,

1107
01:13:37,913 --> 01:13:39,248
MAX się spisał.

1108
01:13:40,666 --> 01:13:46,380
Na MAXIE Boeing miał się obłowić
w ciągu kolejnych dekad.

1109
01:13:46,463 --> 01:13:49,258
Pięćset to rozsądna liczba.

1110
01:13:49,341 --> 01:13:52,261
Brano to za pewnik.

1111
01:13:57,891 --> 01:14:00,561
Klienci zyskają jak nigdy

1112
01:14:00,644 --> 01:14:03,647
w kwestii oszczędności paliwa, trwałości

1113
01:14:03,730 --> 01:14:05,315
i łatwości obsługi.

1114
01:14:05,399 --> 01:14:07,860
Stworzyliśmy samolot,

1115
01:14:07,943 --> 01:14:11,738
który przerośnie wszelkie oczekiwania.

1116
01:14:13,699 --> 01:14:16,785
Wszyscy myśleli, że hossa się nie skończy.

1117
01:14:20,205 --> 01:14:23,167
Skończyła się w październiku 2018 roku.

1118
01:14:32,217 --> 01:14:36,305
Piloci Lion Air nie tylko nie wiedzieli,
jak działa ten system,

1119
01:14:36,388 --> 01:14:38,765
ale też nie znali jego nazwy.

1120
01:14:39,266 --> 01:14:43,979
Nie wiedzieli nawet, że samolot miał MCAS.

1121
01:14:47,107 --> 01:14:50,444
Samolot wzbił się w powietrze i nagle

1122
01:14:50,527 --> 01:14:53,655
zawyły alarmy, drążki zaczęły wibrować.

1123
01:14:53,739 --> 01:14:54,656
Niska prędkość.

1124
01:14:55,491 --> 01:14:59,536
Wadliwy albo uszkodzony
czujnik kąta natarcia

1125
01:14:59,620 --> 01:15:02,456
wysyłał złe dane do kokpitu.

1126
01:15:02,539 --> 01:15:04,917
Piloci musieliby ustalić przyczynę

1127
01:15:05,000 --> 01:15:07,920
w kilka sekund.

1128
01:15:09,213 --> 01:15:12,257
Gdy tylko klapy zostały schowane,

1129
01:15:13,675 --> 01:15:15,928
włączył się MCAS.

1130
01:15:19,348 --> 01:15:20,933
Mierzysz czas?

1131
01:15:21,016 --> 01:15:23,101
Jedna sekunda, druga sekunda,

1132
01:15:23,185 --> 01:15:24,269
trzecia sekunda…

1133
01:15:27,272 --> 01:15:31,485
MCAS dociskał dziób samolotu do dołu

1134
01:15:31,568 --> 01:15:32,903
jak opętany.

1135
01:15:32,986 --> 01:15:35,656
Piloci nigdy nie zrozumieli,

1136
01:15:35,739 --> 01:15:37,866
że system próbował ich zabić.

1137
01:15:39,159 --> 01:15:41,995
Ziemia. W górę.

1138
01:15:44,998 --> 01:15:46,375
Masz dziesięć sekund,

1139
01:15:48,085 --> 01:15:49,920
to niemożliwe.

1140
01:15:51,880 --> 01:15:54,800
Dziesięć sekund i jesteś martwy.

1141
01:15:58,178 --> 01:15:59,429
Ziemia.

1142
01:15:59,513 --> 01:16:01,390
W górę.

1143
01:16:20,325 --> 01:16:23,579
Wiedzieliśmy, że parę dni po katastrofie

1144
01:16:23,662 --> 01:16:25,622
w Boeingu znali przyczynę.

1145
01:16:27,291 --> 01:16:28,875
Wiedzieli, z czym walczył

1146
01:16:28,959 --> 01:16:31,503
mój mąż podczas lotu.

1147
01:16:33,672 --> 01:16:36,300
Wiedzieli, że chodziło o MCAS.

1148
01:16:37,217 --> 01:16:39,428
Nie chodzi o to, że byli nieświadomi.

1149
01:16:41,179 --> 01:16:43,682
Powinni czuć się odpowiedzialni.

1150
01:16:46,435 --> 01:16:47,769
W Stanach

1151
01:16:47,853 --> 01:16:51,064
nigdy nie rozważano uziemienia samolotu.

1152
01:16:52,232 --> 01:16:54,234
Po pierwszej katastrofie

1153
01:16:54,735 --> 01:16:56,445
Boeing zastanawiał się,

1154
01:16:56,528 --> 01:17:00,240
jak usprawiedliwić utrzymanie
samolotów w powietrzu.

1155
01:17:02,618 --> 01:17:06,788
Nie wiedzieliśmy wtedy,
że po katastrofie Lion Air

1156
01:17:06,872 --> 01:17:10,500
FAA przeprowadziła
bardzo szczegółową analizę

1157
01:17:10,584 --> 01:17:11,585
TARAM.

1158
01:17:12,961 --> 01:17:14,504
TARAM.

1159
01:17:14,588 --> 01:17:18,050
Metodologia oceny
ryzyka statku powietrznego.

1160
01:17:19,259 --> 01:17:22,512
Przewidywali, że bez naprawy może

1161
01:17:22,596 --> 01:17:24,681
dojść do 15 kolejnych katastrof

1162
01:17:25,641 --> 01:17:27,267
tego samolotu.

1163
01:17:29,811 --> 01:17:34,441
Przewidywali, że co dwa lata może dojść

1164
01:17:34,524 --> 01:17:37,027
do śmiertelnego wypadku.

1165
01:17:38,278 --> 01:17:41,114
Czyni to MAXA
najniebezpieczniejszym odrzutowcem

1166
01:17:41,198 --> 01:17:42,115
w historii.

1167
01:17:46,328 --> 01:17:48,872
Nikt nie słyszał o tym raporcie.

1168
01:17:50,165 --> 01:17:51,500
Nie upubliczniono go.

1169
01:17:53,043 --> 01:17:57,297
Sprawdziliśmy, że Boeing
wiedział o wynikach

1170
01:17:57,381 --> 01:18:00,300
w tym samym czasie co FAA.

1171
01:18:02,177 --> 01:18:07,140
Boeing twierdził,
że nie da się przewidzieć, kiedy dojdzie

1172
01:18:07,224 --> 01:18:08,600
do kolejnej katastrofy.

1173
01:18:09,101 --> 01:18:12,396
I że szybko opracują

1174
01:18:12,479 --> 01:18:16,274
i zaimplementują poprawkę oprogramowania.

1175
01:18:18,026 --> 01:18:21,405
FAA wyraziła zgodę.

1176
01:18:23,657 --> 01:18:27,119
Kilka osób w Boeingu biło na alarm,

1177
01:18:27,202 --> 01:18:28,537
ale były ignorowane.

1178
01:18:29,705 --> 01:18:31,581
Kierownictwo

1179
01:18:31,665 --> 01:18:35,085
śledziło ceny akcji
i obliczało swoje premie.

1180
01:18:37,045 --> 01:18:39,673
Sześć tygodni po katastrofie Lion Air

1181
01:18:39,756 --> 01:18:43,051
zarząd Boeinga postanowił
zwiększyć wykup akcji

1182
01:18:43,135 --> 01:18:44,386
i stopy dywidend.

1183
01:18:45,262 --> 01:18:47,264
Zlekceważyli sytuację.

1184
01:18:47,347 --> 01:18:52,477
Nasze samoloty latają na całym świecie.

1185
01:18:52,561 --> 01:18:55,564
Jesteśmy pewni,
że samolot MAX jest bezpieczny

1186
01:18:58,108 --> 01:19:00,360
To przez ich korporacyjność.

1187
01:19:00,444 --> 01:19:01,778
I chciwość.

1188
01:19:03,488 --> 01:19:06,450
Zyski są ważniejsze od ludzkiego życia?

1189
01:19:23,341 --> 01:19:25,761
Po raporcie TARAM

1190
01:19:26,428 --> 01:19:28,847
Boeing powinien był uziemić MAXA.

1191
01:19:30,223 --> 01:19:31,433
Nie zrobił tego.

1192
01:19:33,560 --> 01:19:35,645
To było po katastrofie Lion Air,

1193
01:19:35,729 --> 01:19:37,147
zanim zmarła moja córka.

1194
01:19:38,648 --> 01:19:40,358
Samoloty latały dalej.

1195
01:19:43,403 --> 01:19:47,157
To najbardziej niepokojąca
i odkrywcza część

1196
01:19:47,240 --> 01:19:48,366
całej historii.

1197
01:19:49,743 --> 01:19:54,206
Boeing poszedł na łatwiznę.

1198
01:19:54,790 --> 01:19:58,001
Wykonał absolutne minimum.

1199
01:19:59,586 --> 01:20:04,716
Koncern założył, że problem nie wystąpi

1200
01:20:04,800 --> 01:20:07,511
do wprowadzenia trwałej poprawki.

1201
01:20:09,304 --> 01:20:12,307
Okazało się to fatalnym błędem.

1202
01:20:15,936 --> 01:20:18,480
To okropna historia.

1203
01:20:27,447 --> 01:20:30,909
WASZYNGTON, 2019

1204
01:20:34,079 --> 01:20:39,334
Boeing nie zrobił wszystkiego,
by zapobiec drugiej katastrofie,

1205
01:20:39,417 --> 01:20:41,044
przez co ucierpieliśmy.

1206
01:20:42,462 --> 01:20:44,798
Tu nie chodzi tylko o Samyę,

1207
01:20:44,881 --> 01:20:47,676
ale o wszystkich, którzy zginęli.

1208
01:20:49,719 --> 01:20:52,764
W październiku 2019 roku,

1209
01:20:52,848 --> 01:20:55,308
kiedy Muilenburg miał zeznawać

1210
01:20:55,392 --> 01:20:56,726
w Senacie,

1211
01:20:57,561 --> 01:21:00,188
chcieliśmy tam być.

1212
01:21:05,986 --> 01:21:08,071
Gdy Muilenburg wszedł,

1213
01:21:08,154 --> 01:21:09,197
zerknął

1214
01:21:09,990 --> 01:21:12,117
na nas, na rodziny,

1215
01:21:14,035 --> 01:21:16,329
ale na patrzył na nas.

1216
01:21:24,045 --> 01:21:26,089
W zeznaniach poruszono

1217
01:21:26,840 --> 01:21:30,218
kwestie wewnętrznej komunikacji w Boeingu.

1218
01:21:31,511 --> 01:21:33,889
Jako prezes ponosi pan odpowiedzialność.

1219
01:21:33,972 --> 01:21:35,599
Czytał pan ten dokument?

1220
01:21:36,266 --> 01:21:40,979
I dlaczego pańska ekipa

1221
01:21:41,646 --> 01:21:43,940
nie podniosła alarmu?

1222
01:21:44,441 --> 01:21:48,820
Senatorze, gdy dowiedziałem się
o istnieniu takiego dokumentu,

1223
01:21:48,904 --> 01:21:52,157
powierzyłem przekazanie go
odpowiednim władzom.

1224
01:21:52,991 --> 01:21:54,576
Czemu nie kazał pan

1225
01:21:54,659 --> 01:21:57,078
zbadać sprawy,

1226
01:21:57,662 --> 01:22:00,373
nie po przesłuchaniach,
pod wpływem presji,

1227
01:22:00,457 --> 01:22:03,543
ale dlatego, żeby uniknąć kolejnych ofiar?

1228
01:22:03,627 --> 01:22:05,337
Jak pan wspomniał,

1229
01:22:06,963 --> 01:22:10,342
dopiero od niedawna znam szczegóły.

1230
01:22:10,926 --> 01:22:14,387
Boeing nadal się do nas nie odezwał.

1231
01:22:15,680 --> 01:22:18,308
Słyszeliśmy, jak Muilenburg

1232
01:22:19,142 --> 01:22:21,728
przeprasza przed kamerami,

1233
01:22:23,355 --> 01:22:24,689
ale nie nas.

1234
01:22:24,773 --> 01:22:27,943
Wtedy zaczęliśmy
opracowywać aktualizację MCAS.

1235
01:22:28,652 --> 01:22:31,571
Senator Blumenthal

1236
01:22:31,655 --> 01:22:35,241
poprosił, by rodziny powstały

1237
01:22:35,325 --> 01:22:37,702
i uniosły zdjęcia bliskich.

1238
01:22:37,786 --> 01:22:41,748
Proszę krewnych ofiar

1239
01:22:41,831 --> 01:22:44,000
o powstanie.

1240
01:22:44,668 --> 01:22:49,589
Wtedy Dennis Muilenburg
musiał się odwrócić

1241
01:22:50,090 --> 01:22:51,174
i na nas spojrzeć.

1242
01:23:31,881 --> 01:23:33,800
Do Katastrof

1243
01:23:34,426 --> 01:23:38,013
dwóch samolotów w ciągu kilku miesięcy

1244
01:23:38,096 --> 01:23:39,723
i śmierci tylu ludzi,

1245
01:23:40,223 --> 01:23:42,934
nie powinno w ogóle dojść w XXI wieku.

1246
01:23:44,978 --> 01:23:47,355
Boeing nie dopełnił obowiązków.

1247
01:23:48,606 --> 01:23:52,110
Koncern zniszczyły
naciski ze strony giełdy.

1248
01:23:52,193 --> 01:23:53,194
Po prostu.

1249
01:23:54,070 --> 01:23:55,613
Panie Muilenburg,

1250
01:23:55,697 --> 01:23:58,283
widzieliśmy, że Wall Street

1251
01:23:58,366 --> 01:24:02,370
wpływa na decyzje najlepszych firm
w najgorszy sposób.

1252
01:24:03,329 --> 01:24:04,998
Zagraża ludziom,

1253
01:24:05,081 --> 01:24:09,586
naraża na szwank niezliczonych pracowników

1254
01:24:09,669 --> 01:24:10,920
w fabrykach.

1255
01:24:11,629 --> 01:24:14,966
Mam nadzieję,
że nie tak skończy się historia

1256
01:24:15,050 --> 01:24:18,011
poważanej firmy.

1257
01:24:20,305 --> 01:24:24,392
Dennis Muilenburg podał się do dymisji
na prośbę zarządu Boeinga.

1258
01:24:24,476 --> 01:24:27,812
Otrzymał odprawę
w wysokości 62 milionów dolarów.

1259
01:24:34,194 --> 01:24:35,862
Dużo myślałem o tej historii

1260
01:24:36,362 --> 01:24:39,157
pod kątem jej znaczenia.

1261
01:24:40,825 --> 01:24:44,162
Niektóre błędy Boeinga
były nie do naprawienia.

1262
01:24:46,206 --> 01:24:49,876
Ci, którzy zginęli,
ich rodziny i przyjaciele,

1263
01:24:49,959 --> 01:24:52,504
ich życia zakończone tragicznie.

1264
01:24:53,004 --> 01:24:54,798
Tego nie da się naprawić.

1265
01:25:03,014 --> 01:25:06,559
Ile razy słyszeliśmy,
że jakaś firma dąży do perfekcji?

1266
01:25:06,643 --> 01:25:10,188
„Dbamy o bezpieczeństwo.
Jesteśmy oddani naszym klientom”.

1267
01:25:11,481 --> 01:25:14,651
Nie powinniśmy ufać nawet największym,

1268
01:25:14,734 --> 01:25:18,696
najbardziej renomowanym firmom

1269
01:25:19,364 --> 01:25:20,740
takim jak Boeing.

1270
01:25:23,159 --> 01:25:24,953
Powinniśmy być sceptyczni.

1271
01:25:29,707 --> 01:25:33,920
737 MAX był uziemiony 20 miesięcy.
W tym czasie usprawniono system MCAS.

1272
01:25:34,003 --> 01:25:37,507
W listopadzie 2020 roku
FAA zezwoliła na dalsze loty.

1273
01:25:37,590 --> 01:25:41,094
Boeing twierdzi, że MAX jest bezpieczny.

1274
01:25:41,177 --> 01:25:44,597
Boeing 737 MAX znów wzbił się w powietrze.

1275
01:25:44,681 --> 01:25:46,808
Pierwszy raz od dwóch lat

1276
01:25:46,891 --> 01:25:48,268
po uziemieniu

1277
01:25:48,351 --> 01:25:51,521
po dwóch katastrofach,
w których zginęły setki ludzi.

1278
01:25:51,604 --> 01:25:56,484
Rozmawialiśmy z Dave’em Calhounem,
prezesem i dyrektorem generalnym Boeinga.

1279
01:25:57,068 --> 01:26:00,655
Nie chcemy niczego ukrywać,
bo jesteśmy dumni z naszej pracy.

1280
01:26:00,738 --> 01:26:04,200
Nasze produkty są dobre dla ludzkości.

1281
01:26:04,284 --> 01:26:07,579
Jestem dumny z naszego zespołu
i z tego samolotu.

1282
01:26:07,662 --> 01:26:12,292
To niezwykła, bezpieczna maszyna.

1283
01:26:27,724 --> 01:26:29,601
Po wstępnej odmowie udziału,

1284
01:26:29,684 --> 01:26:31,895
Boeing odpisał na nasze pytania.

1285
01:26:31,978 --> 01:26:34,105
W kwestii przedmiotów w samolotach,

1286
01:26:34,189 --> 01:26:36,816
Boeing utrzymuje,
że bezpieczeństwo i jakość

1287
01:26:36,900 --> 01:26:37,942
są najważniejsze.

1288
01:26:38,026 --> 01:26:40,028
Staramy się produkować

1289
01:26:40,111 --> 01:26:41,779
niezawodne samoloty.

1290
01:26:41,863 --> 01:26:45,325
Boeing zapewnia, że wdrożono
procedury ochrony pracowników,

1291
01:26:45,408 --> 01:26:47,785
a John Barnett chce oczernić koncern.

1292
01:26:47,869 --> 01:26:50,788
Boeing przytacza śledztwo
Dep. Pracy, wg którego

1293
01:26:50,872 --> 01:26:53,374
Barnett nie był potraktowany niewłaściwie.

1294
01:26:53,458 --> 01:26:56,085
Boeing twierdzi, że żadna kontrola rządowa

1295
01:26:56,169 --> 01:26:59,422
nie wykazała powiązań warunków pracy

1296
01:26:59,505 --> 01:27:00,423
z wypadkami.

1297
01:27:01,799 --> 01:27:03,301
Po 18 miesiącach śledztwa

1298
01:27:03,384 --> 01:27:06,262
Kongres uchwalił ustawę

1299
01:27:06,346 --> 01:27:07,847
wzmacniającą nadzór FAA.

1300
01:27:08,389 --> 01:27:10,892
W styczniu 2021 roku Dep. Sprawiedliwości

1301
01:27:10,975 --> 01:27:13,519
oskarżył Boeinga o spisek przeciw FAA.

1302
01:27:13,603 --> 01:27:17,523
Boeing wypłaci 2,5 miliarda
dolarów grzywny i odszkodowania.

1303
01:27:17,607 --> 01:27:22,070
Dzięki umowie
koncern uniknął postępowania karnego.

1304
01:28:39,897 --> 01:28:44,068
Napisy: Łukasz Bialk