1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:06,000 --> 00:00:10,120
{\an8}NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
4
00:00:33,040 --> 00:00:36,360
Wciąż pamiętam,
jak myślałam o tym w łóżku,
5
00:00:36,440 --> 00:00:38,560
przy włączonej nocnej lampce,
6
00:00:38,640 --> 00:00:39,880
i płakałam.
7
00:00:39,960 --> 00:00:43,160
Ta historia po prostu mnie przytłoczyła.
8
00:00:46,640 --> 00:00:50,560
{\an8}Misha Defonseca
miała wszystkie cechy osoby,
9
00:00:50,640 --> 00:00:54,760
której szukaliśmy do programu
o wyjątkowych kobietach.
10
00:00:57,480 --> 00:00:59,480
Zaczekam chwilę i włączam.
11
00:00:59,560 --> 00:01:00,640
Jasne.
12
00:01:01,200 --> 00:01:02,360
Proszę czekać.
13
00:01:04,680 --> 00:01:09,600
Ta historia wydarzyła się w Belgii,
ale ona mieszkała w Millis,
14
00:01:09,680 --> 00:01:12,440
30 kilometrów od stacji radiowej.
15
00:01:13,600 --> 00:01:15,040
Zrobisz odliczanie?
16
00:01:15,560 --> 00:01:18,080
Trzy, dwa, jeden…
17
00:01:19,280 --> 00:01:20,280
NA ŻYWO
18
00:01:20,360 --> 00:01:23,080
Magic 106,7…
19
00:01:25,000 --> 00:01:29,280
Czasem historia jest tak niezwykła,
że wydaje się niewiarygodna.
20
00:01:30,400 --> 00:01:35,240
Czasem smutek jednej osoby
jest tak ogromny, że przytłacza.
21
00:01:37,200 --> 00:01:40,760
Czasem odwaga jest tak ogromna,
że uczy pokory.
22
00:01:43,880 --> 00:01:49,240
Pod koniec lat 80.
mieszkaliśmy w Millis od 37 lat.
23
00:01:49,800 --> 00:01:51,680
Wszyscy się tu znali.
24
00:01:52,240 --> 00:01:54,280
I pojawili się nowi sąsiedzi.
25
00:01:54,800 --> 00:01:58,200
Małżeństwo z Belgii, Maurice i Misha.
26
00:02:00,440 --> 00:02:02,000
W Millis mawiamy:
27
00:02:02,480 --> 00:02:04,400
„Małe miasto, duża rodzina”.
28
00:02:06,080 --> 00:02:08,800
Przyjęliśmy ich do naszej społeczności.
29
00:02:10,160 --> 00:02:11,720
Chcesz buziaka?
30
00:02:12,200 --> 00:02:14,520
Misha była bardzo miła.
31
00:02:14,600 --> 00:02:17,320
Przyjacielska i troskliwa.
32
00:02:18,280 --> 00:02:23,600
Nigdy nie widziałam,
by ktoś miał taką więź ze zwierzętami.
33
00:02:24,640 --> 00:02:27,440
Miała wiele kotów.
34
00:02:29,240 --> 00:02:31,720
Była z niej trochę ekscentryczka.
35
00:02:33,160 --> 00:02:35,160
Pewnego dnia piłyśmy herbatę.
36
00:02:35,240 --> 00:02:39,640
Opowiedziała mi o swoim życiu
w czasie wojny i tuż po niej.
37
00:02:39,720 --> 00:02:41,080
W szczegółach.
38
00:02:42,480 --> 00:02:45,720
Pozwólcie, że opowiem o życiu małej Mishy.
39
00:02:46,200 --> 00:02:49,440
Pewnego dnia czekała na tatę pod szkołą.
40
00:02:49,520 --> 00:02:50,960
Ale on nie przyszedł.
41
00:02:52,520 --> 00:02:54,880
Zbierałam szczękę z podłogi.
42
00:02:55,840 --> 00:02:59,680
Ale jakaś kobieta powiedziała jej:
„Chodź ze mną”.
43
00:03:00,960 --> 00:03:04,640
Dziewczynkę zabrano do domu rodziny,
której nie znała.
44
00:03:05,960 --> 00:03:09,160
Otrzymała nowe imię i ubrania.
45
00:03:12,880 --> 00:03:15,280
Gdy miała siedem lat,
46
00:03:15,360 --> 00:03:17,120
spędziła wiele lat,
47
00:03:17,200 --> 00:03:22,120
maszerując tysiące kilometrów
przez okupowane przez nazistów kraje
48
00:03:22,760 --> 00:03:25,240
w poszukiwaniu wysiedlonych rodziców.
49
00:03:29,800 --> 00:03:32,760
Misha jest dziś dorosłą Żydówką.
50
00:03:33,320 --> 00:03:34,920
Mieszka w Bostonie.
51
00:03:35,000 --> 00:03:36,840
Przeżyła Holokaust.
52
00:03:37,680 --> 00:03:40,480
Dziś opowie nam swą niezwykłą historię
53
00:03:40,560 --> 00:03:42,800
o odwadze i przetrwaniu.
54
00:03:45,320 --> 00:03:47,800
Codziennie myślę o rodzicach.
55
00:03:50,520 --> 00:03:53,400
Moja matka miała na imię Gerusha,
56
00:03:54,040 --> 00:03:56,120
a mój ojciec Robert.
57
00:03:57,000 --> 00:03:58,400
Po hebrajsku Reuven.
58
00:03:59,480 --> 00:04:00,880
Ale nasze nazwisko…
59
00:04:02,160 --> 00:04:03,840
Chyba go nie znałam.
60
00:04:07,440 --> 00:04:10,080
Nigdy nie poznałam losu rodziców.
61
00:04:11,160 --> 00:04:14,160
Tego, dokąd trafili, ani jak zginęli.
62
00:04:14,880 --> 00:04:16,760
Do dziś tego nie wiem.
63
00:04:30,760 --> 00:04:32,440
Wszyscy na miejsca.
64
00:04:35,520 --> 00:04:40,120
Kiedy po raz pierwszy
opowiedziała pani tę historię?
65
00:04:42,400 --> 00:04:43,680
Pewnego dnia…
66
00:04:45,240 --> 00:04:46,560
w synagodze…
67
00:04:49,560 --> 00:04:53,400
z okazji święta Jom ha-Szoa,
Dnia Pamięci Holokaustu…
68
00:04:55,200 --> 00:04:58,680
poproszono mnie
o podzielenie się doświadczeniami.
69
00:04:58,760 --> 00:05:00,160
SYNAGOGA BETH TORAH
70
00:05:00,240 --> 00:05:02,600
Przekonał mnie do tego mąż.
71
00:05:03,280 --> 00:05:05,600
Powiedział, że to mnie wyzwoli.
72
00:05:07,240 --> 00:05:09,960
Gdy weszłam na bimę…
73
00:05:10,960 --> 00:05:16,160
{\an8}nagle zdałam sobie sprawę,
że pierwszy raz komuś o tym opowiem.
74
00:05:19,800 --> 00:05:21,520
Rozpłakałam się.
75
00:05:22,600 --> 00:05:25,680
Ale powoli, kawałek po kawałku…
76
00:05:26,200 --> 00:05:27,920
zaczęłam mówić.
77
00:05:29,080 --> 00:05:32,280
Było mi zimno, ale musiałam iść dalej.
78
00:05:32,360 --> 00:05:34,040
Krok po kroku.
79
00:05:35,360 --> 00:05:37,200
Na tym polega przetrwanie.
80
00:05:38,120 --> 00:05:40,040
Trzeba iść naprzód.
81
00:05:40,120 --> 00:05:41,480
Krok po kroku.
82
00:05:42,720 --> 00:05:45,800
Byłam zafascynowana jej historią.
83
00:05:46,160 --> 00:05:49,800
PRZYJACIÓŁKA
84
00:05:49,880 --> 00:05:53,600
Ludzie nie wiedzieli,
że przeżyła Holokaust.
85
00:05:54,280 --> 00:05:56,600
Miałam łzy w oczach.
86
00:05:56,680 --> 00:06:01,080
{\an8}Była głodna, zziębnięta i samotna.
Chciała odnaleźć rodziców.
87
00:06:03,400 --> 00:06:06,400
Jak udało jej się przeżyć?
88
00:06:08,160 --> 00:06:09,680
Powiedziałam sobie:
89
00:06:09,760 --> 00:06:11,280
„Oni myślą, że żyję”.
90
00:06:11,840 --> 00:06:15,080
„A więc nie mogę ich zawieść”.
91
00:06:16,160 --> 00:06:18,040
„Muszę iść dalej”.
92
00:06:19,560 --> 00:06:21,080
Zapadła głucha cisza.
93
00:06:21,920 --> 00:06:24,680
Wszyscy byli oczarowani jej historią.
94
00:06:28,800 --> 00:06:31,400
Nie spodziewałam się czegoś takiego.
95
00:06:32,360 --> 00:06:37,160
Gdy Misha miała siedem lat,
naziści aresztowali jej rodziców.
96
00:06:37,240 --> 00:06:39,920
Powiedziano jej, że zostali deportowani.
97
00:06:41,280 --> 00:06:45,920
Trafiła pod opiekę katolickiej rodziny
o nazwisku de Wael.
98
00:06:46,000 --> 00:06:47,840
Była tam bezpieczna.
99
00:06:47,920 --> 00:06:51,200
Otrzymała nową tożsamość, Monique de Wael.
100
00:06:52,640 --> 00:06:54,240
Dzięki temu przetrwała.
101
00:06:55,400 --> 00:06:57,320
Ale czuła się tam obco.
102
00:07:00,200 --> 00:07:02,840
Byłam u ludzi, którzy mnie nie kochali.
103
00:07:02,920 --> 00:07:04,800
To za mało powiedziane.
104
00:07:05,440 --> 00:07:06,880
Nienawidzili mnie.
105
00:07:06,960 --> 00:07:08,960
Nazywali bezwartościową.
106
00:07:11,560 --> 00:07:15,800
W rodzinie zastępczej był dziadek,
który dobrze ją traktował.
107
00:07:17,080 --> 00:07:20,400
Powiedział, że moi rodzice są w Niemczech.
108
00:07:21,600 --> 00:07:25,000
Wziął kompas i pokazał mi,
że to na wschodzie.
109
00:07:25,480 --> 00:07:28,040
Niemcy nie wydawały się tak daleko.
110
00:07:33,480 --> 00:07:36,840
W tamtej chwili
Misha podjęła ogromną decyzję.
111
00:07:37,520 --> 00:07:39,800
Decyzję, która zmieniła jej życie.
112
00:07:41,960 --> 00:07:44,120
W wieku siedmiu lat postanowiła,
113
00:07:44,920 --> 00:07:48,680
że pójdzie do Niemiec
i odnajdzie rodziców.
114
00:07:50,840 --> 00:07:53,600
Wzięła kompas i trochę zapasów,
115
00:07:53,680 --> 00:07:55,320
i ruszyła na wschód.
116
00:07:58,200 --> 00:08:00,080
Wiedziałam, co zabrać.
117
00:08:01,720 --> 00:08:03,200
Podstawowe rzeczy.
118
00:08:04,400 --> 00:08:07,280
Potrzebowałam jedzenia, picia,
119
00:08:07,760 --> 00:08:09,560
noża do obrony.
120
00:08:16,760 --> 00:08:19,840
Pierwszej nocy spałam pod mostem.
121
00:08:19,920 --> 00:08:21,880
To było niedaleko od domu.
122
00:08:25,720 --> 00:08:28,800
Dziś wydaje mi się to strasznie naiwne.
123
00:08:30,520 --> 00:08:36,640
Na mapie Belgia wydawała się mała,
a Niemcy były tak blisko.
124
00:08:38,760 --> 00:08:41,040
Co by było, gdybym zawróciła?
125
00:08:42,840 --> 00:08:45,320
Nic tam na mnie nie czekało.
126
00:08:47,680 --> 00:08:50,600
Postanowiłam, że znajdę rodziców.
127
00:08:51,360 --> 00:08:53,520
I musiałam to zrobić.
128
00:09:00,080 --> 00:09:03,360
Gdy zbliżałam się do ludzi,
widziałam zniszczenia.
129
00:09:06,920 --> 00:09:09,080
Jej doświadczenia z dzieciństwa,
130
00:09:09,880 --> 00:09:11,680
ucieczka przed nazistami,
131
00:09:12,520 --> 00:09:14,600
samotność w lesie,
132
00:09:16,600 --> 00:09:18,320
zdobywanie jedzenia,
133
00:09:18,880 --> 00:09:20,760
mróz…
134
00:09:20,840 --> 00:09:22,880
Miała koszmarne dzieciństwo.
135
00:09:24,600 --> 00:09:26,520
To odcisnęło swoje piętno.
136
00:09:31,680 --> 00:09:33,240
Zabijanie…
137
00:09:35,520 --> 00:09:37,040
Widziałam zabijanie.
138
00:09:39,400 --> 00:09:40,600
Martwych ludzi.
139
00:09:41,880 --> 00:09:44,680
To były rozpaczliwe czasy.
140
00:09:49,800 --> 00:09:52,320
Marzyłam o spotkaniu z rodzicami.
141
00:09:55,080 --> 00:09:58,760
Więc ukrywałam się w lesie,
z daleka od wojny.
142
00:10:00,880 --> 00:10:06,360
W lesie była z dala od transportów
do obozów koncentracyjnych.
143
00:10:07,320 --> 00:10:09,480
Z dala od potworności,
144
00:10:10,760 --> 00:10:12,960
które działy się w miastach.
145
00:10:21,120 --> 00:10:23,400
Była wśród ptaków i kwiatów.
146
00:10:24,080 --> 00:10:25,400
To ją uratowało.
147
00:10:28,480 --> 00:10:31,400
Zupełnie poddałam się dzikiej przyrodzie.
148
00:10:33,480 --> 00:10:36,320
Widziałam ten cudowny świat zwierząt…
149
00:10:38,720 --> 00:10:40,000
w pokoju…
150
00:10:40,680 --> 00:10:42,400
One żyły normalnie,
151
00:10:43,120 --> 00:10:44,600
jedząc według potrzeb.
152
00:10:44,680 --> 00:10:47,280
Nie zabijały więcej, niż musiały.
153
00:10:48,560 --> 00:10:50,120
Ta równowaga była…
154
00:10:50,800 --> 00:10:51,920
idealna.
155
00:10:55,720 --> 00:10:58,480
Wśród zwierząt nie potrzebowałam słów.
156
00:11:00,480 --> 00:11:02,680
Byliśmy blisko siebie,
157
00:11:02,760 --> 00:11:04,120
w ciszy,
158
00:11:04,600 --> 00:11:06,840
i rozumieliśmy się bez słów.
159
00:11:08,000 --> 00:11:10,800
Pomyślałam, że to byłaby świetna książka.
160
00:11:12,320 --> 00:11:15,200
WYDAWCA
161
00:11:15,280 --> 00:11:16,720
To były lata 90.
162
00:11:16,800 --> 00:11:19,400
{\an8}Miałam małą firmę wydawniczą.
163
00:11:19,480 --> 00:11:20,960
{\an8}Naprawdę maleńką.
164
00:11:21,760 --> 00:11:24,280
Rozglądałam się za nowym projektem.
165
00:11:24,880 --> 00:11:26,920
To ja pierwsza powiedziałam:
166
00:11:27,000 --> 00:11:31,000
„A może by tak pójść za ciosem
i nagłośnić całą sprawę?”
167
00:11:31,840 --> 00:11:34,200
„Mogę zrobić z tego coś wielkiego”.
168
00:11:35,920 --> 00:11:37,760
„Ta historia się sprzeda”.
169
00:11:38,240 --> 00:11:41,040
Bo miała niesamowity zwrot akcji.
170
00:11:42,960 --> 00:11:49,320
Zostałam przyłapana przez rolnika.
Widział, że kradnę jedzenie z jego pola.
171
00:11:51,360 --> 00:11:53,480
Ze strachu zaczęłam uciekać.
172
00:11:54,120 --> 00:11:55,800
On pobiegł za mną.
173
00:11:56,360 --> 00:11:59,480
Gdy chodzi o życie,
biegniesz z całych sił.
174
00:12:03,400 --> 00:12:04,600
Nagle…
175
00:12:05,720 --> 00:12:09,320
odniosłam wrażenie,
że ktoś mnie obserwuje.
176
00:12:13,040 --> 00:12:14,600
Odwróciłam się…
177
00:12:16,120 --> 00:12:19,360
i zobaczyłam to wspaniałe zwierzę.
178
00:12:20,840 --> 00:12:23,440
Dla mnie wyglądało jak wielki pies.
179
00:12:25,920 --> 00:12:29,600
Wilk wydawał się samotny,
a ja potrzebowałam towarzysza.
180
00:12:32,640 --> 00:12:36,080
To była piękna, szara wilczyca.
181
00:12:37,840 --> 00:12:42,280
Otworzyłam torbę z jedzeniem
i dałam kawałek wilczycy.
182
00:12:42,360 --> 00:12:43,840
Ale nie chciała.
183
00:12:47,760 --> 00:12:49,400
Zajęło to trochę czasu,
184
00:12:49,480 --> 00:12:52,480
ale w końcu zaczęłyśmy chodzić razem.
185
00:12:55,560 --> 00:12:58,920
Byłam w stanie dostrzec jej hojność.
186
00:13:02,040 --> 00:13:04,760
Doceniałam jej siłę.
187
00:13:07,680 --> 00:13:09,880
Żyłam razem z nią.
188
00:13:11,040 --> 00:13:12,880
Była dla mnie jak matka.
189
00:13:14,680 --> 00:13:17,880
Później wędrowałam z całym stadem wilków.
190
00:13:21,040 --> 00:13:23,400
Nie wiem, jak długo z nimi byłam.
191
00:13:25,000 --> 00:13:27,680
Przyjęły mnie do stada i ochraniały.
192
00:13:29,720 --> 00:13:32,320
To był niesamowity zwrot akcji.
193
00:13:32,400 --> 00:13:34,560
Kto słyszał o czymś takim?
194
00:13:35,280 --> 00:13:37,360
To dopiero historia.
195
00:13:39,120 --> 00:13:43,320
EKSPERTKA OD WILKÓW
196
00:13:47,240 --> 00:13:51,920
Misha bardzo się różniła
od większości moich znajomych.
197
00:13:53,280 --> 00:13:55,320
W pierwszej chwili pomyślałam:
198
00:13:55,400 --> 00:13:59,040
{\an8}„Ona powinna była
urodzić się zwierzęciem”.
199
00:13:59,120 --> 00:14:00,920
{\an8}Lub „Ma zwierzęcą duszę”.
200
00:14:02,880 --> 00:14:09,640
Mówiła, że wilki przyjęły ją do stada
i traktowały jak niskiego rangą członka.
201
00:14:10,320 --> 00:14:14,880
Musiała wykazywać uległość
i zachowywać się jak wilk,
202
00:14:15,360 --> 00:14:16,720
żeby móc…
203
00:14:17,280 --> 00:14:18,640
z nimi być.
204
00:14:23,240 --> 00:14:27,720
Misha mówiła,
że samiec alfa jadł jako pierwszy.
205
00:14:28,200 --> 00:14:31,240
Reszta leżała wokół
i czekała na swą kolej.
206
00:14:33,800 --> 00:14:35,720
Zostawiały jej resztki.
207
00:14:36,560 --> 00:14:41,560
Podrzucały je niedaleko niej,
gdy same skończyły jeść.
208
00:14:47,040 --> 00:14:50,480
Wilki jedzą na raz
dziesięć kilogramów mięsa.
209
00:14:51,520 --> 00:14:54,560
Resztki w zupełności mi wystarczały.
210
00:14:54,640 --> 00:14:55,720
Weź to.
211
00:14:56,440 --> 00:14:58,840
To twoja kolacja. Proszę.
212
00:14:59,480 --> 00:15:01,640
Zaprzyjaźniłyśmy się.
213
00:15:02,120 --> 00:15:03,240
Właśnie tak.
214
00:15:03,320 --> 00:15:05,200
Odwiedzała nas wiele razy.
215
00:15:06,280 --> 00:15:08,560
Karmiła wilki kawałkami mięsa.
216
00:15:11,240 --> 00:15:16,480
Chyba wyczuły,
że Misha jest przyjacielem, a nie wrogiem.
217
00:15:18,440 --> 00:15:22,520
Miała z nimi taką niezwykłą więź,
218
00:15:23,440 --> 00:15:26,200
jakby naprawdę była jedną z nich.
219
00:15:37,080 --> 00:15:40,760
Nie zatrzymywałam się.
Każdego dnia szłam dalej.
220
00:15:42,920 --> 00:15:45,720
Dzień po dniu, miesiąc po miesiącu.
221
00:15:50,200 --> 00:15:53,200
Wciąż miałam nadzieję, że znajdę rodziców.
222
00:15:54,200 --> 00:15:55,840
Myślałam sobie:
223
00:15:55,920 --> 00:16:00,720
„Skoro udało mi się przetrwać do tej pory,
chociaż jestem dzieckiem,
224
00:16:00,800 --> 00:16:03,160
to rodzicie też musieli przeżyć”.
225
00:16:05,560 --> 00:16:08,000
To przekonanie pchało mnie naprzód.
226
00:16:10,800 --> 00:16:13,760
Pomyślałam, że to opowieść o moralności.
227
00:16:14,680 --> 00:16:18,360
Walka dobra ze złem,
niewinnego dziecka z nazistami.
228
00:16:18,920 --> 00:16:20,520
I dziecko przeżyło.
229
00:16:21,920 --> 00:16:24,120
Miała pewne mityczne cechy.
230
00:16:26,040 --> 00:16:29,160
I mogłaby wynieść moje wydawnictwo
231
00:16:29,240 --> 00:16:33,760
z małej lokalnej inicjatywy
do biznesu na światową skalę.
232
00:16:34,720 --> 00:16:39,000
Zapytałam Mishę, czy nie chciałaby
opublikować swej historii.
233
00:16:39,800 --> 00:16:42,000
Podeszłam do tego dość ostrożnie.
234
00:16:45,560 --> 00:16:47,400
Po wszystkim, co przeszłam…
235
00:16:48,400 --> 00:16:50,680
nauczyłam się nie ufać ludziom.
236
00:16:52,320 --> 00:16:54,920
Chyba nie była zachwycona propozycją.
237
00:16:55,000 --> 00:16:57,080
I nie bez powodu.
238
00:16:57,160 --> 00:17:00,120
Wcześniej wydawałam książki o finansach.
239
00:17:00,200 --> 00:17:01,880
Nie historie jej kalibru.
240
00:17:03,880 --> 00:17:06,120
Odmawiałam przez ponad dwa lata,
241
00:17:06,600 --> 00:17:11,560
ale znajomi i przyjaciele powtarzali mi:
„Zrób to, Misha”.
242
00:17:12,520 --> 00:17:14,280
„Dla przyszłych pokoleń”.
243
00:17:14,360 --> 00:17:18,520
WSTĘP
GDY DZIŚ MYŚLĘ O PRZESZŁOŚCI…
244
00:17:19,760 --> 00:17:21,600
Wróciłam do piekła.
245
00:17:33,000 --> 00:17:37,560
To był bolesny proces, ale czuła,
że musi opowiedzieć tę historię.
246
00:17:38,040 --> 00:17:40,080
To było jakby oczyszczenie.
247
00:17:43,240 --> 00:17:44,720
Ludzie się na to rzucili.
248
00:17:44,800 --> 00:17:48,120
Wszyscy zagraniczni wydawcy,
jeden po drugim.
249
00:17:48,200 --> 00:17:51,280
Sprzedaliśmy prawa do tłumaczeń
na całym świecie.
250
00:17:55,040 --> 00:17:59,200
Mój agent wrócił z Kalifornii
i powiedział: „Disney chce to mieć”.
251
00:17:59,280 --> 00:18:01,480
Kropka. „Chcą to mieć”.
252
00:18:06,240 --> 00:18:08,600
To był naprawdę gorący towar.
253
00:18:15,480 --> 00:18:18,840
Gdy książka została wydana
w kwietniu 1997 roku,
254
00:18:20,160 --> 00:18:22,800
powiedziałam: „Napiszmy do Oprah”.
255
00:18:22,880 --> 00:18:26,640
To jeden z moich ulubionych momentów
na antenie…
256
00:18:27,200 --> 00:18:28,840
Prowadziła klub książki.
257
00:18:28,920 --> 00:18:33,520
Polecane przez nią tytuły
sprzedawały się w milionach egzemplarzy.
258
00:18:33,600 --> 00:18:35,760
To było jak szóstka w totka.
259
00:18:35,840 --> 00:18:38,080
Spotkamy się tu za miesiąc…
260
00:18:38,160 --> 00:18:39,920
I byli zainteresowani.
261
00:18:40,000 --> 00:18:40,960
Bosko!
262
00:18:41,040 --> 00:18:43,160
To była poważna sprawa.
263
00:18:43,840 --> 00:18:49,000
Zaczęliśmy snuć nadzieje,
że to będzie prawdziwy bestseller.
264
00:18:51,120 --> 00:18:56,640
Jane Daniel mówiła,
że Oprah chce zrobić materiał o Mishy
265
00:18:56,720 --> 00:19:02,400
i że mogą wysłać ekipę telewizyjną,
by sfilmować Mishę z wilkami.
266
00:19:03,200 --> 00:19:05,040
Zgodziłam się.
267
00:19:05,120 --> 00:19:07,480
NAGRANIA DO PROGRAMU OPRAH
268
00:19:13,680 --> 00:19:17,760
Przed zagrodą ostrzegłam Mishę,
że jest tam dorosły wilk.
269
00:19:17,840 --> 00:19:19,880
Bardzo duży samiec.
270
00:19:19,960 --> 00:19:21,480
Miał na imię Petro.
271
00:19:26,400 --> 00:19:27,680
Weszła tylko Misha.
272
00:19:27,760 --> 00:19:30,880
Dźwiękowiec trzymał mikrofon przez płot.
273
00:19:35,880 --> 00:19:39,360
Misha przykucnęła i karmiła wilka serem.
274
00:19:39,440 --> 00:19:41,600
Wilk był bardzo przyjacielski.
275
00:19:44,640 --> 00:19:46,080
Wszystko szło dobrze.
276
00:19:46,160 --> 00:19:49,960
A potem wilk postanowił
położyć jej łapy na ramionach.
277
00:19:52,480 --> 00:19:54,520
Petro wskoczył jej na ramiona.
278
00:19:54,600 --> 00:19:57,120
Był o wiele wyższy od niej.
279
00:19:57,880 --> 00:20:01,600
A potem nagle,
w mgnieniu oka, otworzył pysk…
280
00:20:05,120 --> 00:20:08,200
I objął szczękami całą jej głowę.
281
00:20:08,840 --> 00:20:10,040
Bardzo delikatnie.
282
00:20:11,160 --> 00:20:12,680
Z kłami na skroniach.
283
00:20:14,160 --> 00:20:16,000
Nie czułam strachu.
284
00:20:17,040 --> 00:20:20,360
Nikt nie straszył mnie bajką o złym wilku.
285
00:20:20,920 --> 00:20:24,760
Wilk trzymał ją tak jakiś czas.
Wstrzymaliśmy oddech.
286
00:20:25,320 --> 00:20:28,240
Producentka Oprah patrzyła z przerażeniem.
287
00:20:30,080 --> 00:20:33,720
I nagle, tak jak to się zaczęło,
było po wszystkim.
288
00:20:35,000 --> 00:20:38,080
Misha wycofała się, wyjąc głośno.
289
00:20:40,000 --> 00:20:41,720
Aż mam gęsią skórkę.
290
00:20:42,440 --> 00:20:45,760
I z daleka, z tylnej części zagrody…
291
00:20:46,640 --> 00:20:47,640
usłyszeliśmy…
292
00:20:50,200 --> 00:20:52,200
wilki wyjące w odpowiedzi.
293
00:20:54,080 --> 00:20:56,360
Odpowiedziały na jej wycie.
294
00:21:00,680 --> 00:21:02,720
Zobaczyliśmy to jak na dłoni.
295
00:21:02,800 --> 00:21:05,960
Więź pomiędzy człowiekiem i wilkiem.
296
00:21:10,000 --> 00:21:13,520
Widziałam to na własne oczy.
Coś niesamowitego.
297
00:21:15,600 --> 00:21:18,400
Nagrali ciekawy materiał z wilkami.
298
00:21:18,480 --> 00:21:20,600
Program zapowiadał się nieźle.
299
00:21:21,160 --> 00:21:25,400
Teraz mieliśmy pojechać do Chicago
na nagranie w studiu.
300
00:21:26,480 --> 00:21:29,080
Wszystko szło świetnie.
301
00:21:30,280 --> 00:21:32,680
A potem zaczęłam dostrzegać napięcie
302
00:21:33,240 --> 00:21:34,720
pomiędzy Mishą i Jane.
303
00:21:37,160 --> 00:21:40,080
Z czasem zrobiło się nieprzyjemnie.
304
00:21:41,400 --> 00:21:43,240
Książka się nie sprzedała,
305
00:21:43,320 --> 00:21:47,520
więc Misha i jej mąż Maurice
mieli problemy finansowe.
306
00:21:48,440 --> 00:21:51,440
SĄSIADKA
307
00:21:51,520 --> 00:21:55,280
{\an8}Więc zaczęła sprzedawać rzeczy z domu.
308
00:21:55,360 --> 00:21:56,480
{\an8}No i…
309
00:21:57,280 --> 00:21:59,400
{\an8}Było mi ich szkoda.
310
00:22:01,360 --> 00:22:05,200
Powtarzała: „Nie mam pieniędzy.
Nic mi nie zostało”.
311
00:22:05,280 --> 00:22:07,480
„Jane Daniel jest do niczego”.
312
00:22:09,640 --> 00:22:10,920
Było mi przykro.
313
00:22:11,000 --> 00:22:14,880
Ale pewnej nocy
Misha była u mnie i powiedziała mi,
314
00:22:16,040 --> 00:22:18,400
że nie chce iść do Oprah.
315
00:22:20,160 --> 00:22:23,440
Powiedziałam jej:
„Zupełnie cię nie rozumiem”
316
00:22:24,480 --> 00:22:27,400
Nagle Misha przestała współpracować.
317
00:22:27,960 --> 00:22:32,520
Nie odbierała telefonów,
wciąż miała jakieś pretensje.
318
00:22:32,600 --> 00:22:34,920
Nie chce jechać, to kłopotliwe,
319
00:22:35,000 --> 00:22:37,640
ktoś musiałby się zająć zwierzętami.
320
00:22:40,400 --> 00:22:44,480
Jane mnie rozzłościła.
Odebrała mi pewność siebie.
321
00:22:45,280 --> 00:22:48,560
Mój mąż wiele razy jej powtarzał:
322
00:22:49,040 --> 00:22:52,440
„Tak się nie traktuje
ocalałej z Holokaustu”.
323
00:22:56,520 --> 00:22:58,560
Przecież to Oprah.
324
00:22:58,640 --> 00:23:01,160
Znajdź opiekunkę do zwierząt.
325
00:23:01,240 --> 00:23:02,960
Znajdź dla niej czas.
326
00:23:03,040 --> 00:23:03,880
„Nie”.
327
00:23:07,480 --> 00:23:10,800
Wróciły do mnie złe wspomnienia.
328
00:23:11,520 --> 00:23:13,960
Miałam koszmary, byłam niespokojna.
329
00:23:16,320 --> 00:23:17,720
Robiłam, co mogłam.
330
00:23:17,800 --> 00:23:21,040
Przekonywałam:
„Sprzedamy milion egzemplarzy”.
331
00:23:21,640 --> 00:23:23,080
„Nie, nie, nie”.
332
00:23:25,280 --> 00:23:26,920
Pomyślałam: „To obłęd”.
333
00:23:27,000 --> 00:23:31,160
„Każdy inny pisarz
oddałby wszystko za taką szansę”.
334
00:23:34,040 --> 00:23:35,360
Nie pojechała.
335
00:23:39,200 --> 00:23:40,680
Rok po wydaniu książki
336
00:23:40,760 --> 00:23:44,000
ktoś zapukał do drzwi
i wręczył mi wielką paczkę.
337
00:23:45,480 --> 00:23:48,200
Misha złożyła wobec mnie pozew.
338
00:23:49,040 --> 00:23:50,640
Pomyślałam: „Mój Boże”.
339
00:23:50,720 --> 00:23:54,480
Wszystko przepadło.
Nikt już nie chciał praw do książki.
340
00:23:56,000 --> 00:23:58,680
Projekt był obciążony pozwem.
341
00:24:03,520 --> 00:24:05,200
Gdy poznałam Mishę,
342
00:24:05,280 --> 00:24:09,200
byłam bardzo poruszona
okolicznościami tej sprawy.
343
00:24:10,960 --> 00:24:15,200
PRAWNICZKA
344
00:24:15,280 --> 00:24:16,680
{\an8}Było dla mnie jasne,
345
00:24:16,760 --> 00:24:23,160
{\an8}że doszło tutaj do kilku niewłaściwych,
nielegalnych i nieuczciwych działań.
346
00:24:23,920 --> 00:24:27,880
Misha domagała się zwrotu praw autorskich
347
00:24:27,960 --> 00:24:33,160
i wypłacenia wszystkich tantiem
należnych z tytułu sprzedaży książek.
348
00:24:34,440 --> 00:24:37,440
Jane Daniel zobaczyła we mnie żyłę złota
349
00:24:37,520 --> 00:24:39,480
i podle to wykorzystała.
350
00:24:40,560 --> 00:24:46,600
Gdy zaangażowałam się w tę sprawę,
było pomiędzy nimi wiele żalu i złości.
351
00:24:47,440 --> 00:24:50,320
Nie było miejsca na negocjacje.
352
00:24:51,800 --> 00:24:55,360
Było jasne,
że sprawa musi się rozstrzygnąć w sądzie.
353
00:24:56,440 --> 00:25:01,160
SĄD POWSZECHNY W MIDDLESEX
SIERPIEŃ 2001 ROKU
354
00:25:01,880 --> 00:25:05,400
Na sali sądowej
awantura wisiała w powietrzu.
355
00:25:06,120 --> 00:25:08,040
Atmosfera była napięta.
356
00:25:12,600 --> 00:25:14,400
Wyszła sprawa pieniędzy.
357
00:25:17,240 --> 00:25:22,160
Okazało się, że Jane Daniel
założyła firmę na Turks i Caicos,
358
00:25:23,040 --> 00:25:27,760
więc tantiemy z zagranicy
trafiały bezpośrednio na jej konto.
359
00:25:27,840 --> 00:25:30,120
Nigdy ich nie wypłaciła.
360
00:25:34,560 --> 00:25:36,320
Mieliśmy dokumentację.
361
00:25:36,400 --> 00:25:38,960
Udowodniliśmy, że dostała pieniądze.
362
00:25:39,040 --> 00:25:42,360
Mieliśmy anulowane czeki,
które to potwierdzały.
363
00:25:42,440 --> 00:25:46,680
Mieliśmy dość dowodów,
by podważyć wszystkie jej zarzuty.
364
00:25:47,320 --> 00:25:49,160
Ale ona była święta.
365
00:25:49,640 --> 00:25:53,240
Domagała się pieniędzy,
a przysięgli jej współczuli.
366
00:25:57,440 --> 00:25:59,280
Przysięgli byli przejęci.
367
00:25:59,760 --> 00:26:05,080
Mieli przed sobą kogoś,
kto opisał, jak przetrwał Holokaust.
368
00:26:05,160 --> 00:26:10,960
Byli zaaferowani
i absolutnie poruszeni tą historią.
369
00:26:12,840 --> 00:26:14,640
Misha była dobrym świadkiem.
370
00:26:16,200 --> 00:26:18,680
Opisałam wszystko, co przeżyłam.
371
00:26:19,160 --> 00:26:20,560
To moje życie.
372
00:26:24,720 --> 00:26:26,840
Zrobili ze mnie potwora.
373
00:26:28,000 --> 00:26:29,600
Pomyślałam: „Jest źle”.
374
00:26:33,080 --> 00:26:36,560
Jane zawsze walczyła.
Wymuszała to, czego chciała.
375
00:26:38,480 --> 00:26:41,600
To był wyczerpujący
dziesięciodniowy proces.
376
00:26:42,240 --> 00:26:45,480
Sędzia zapytał przysięgłych o werdykt.
377
00:26:49,320 --> 00:26:52,760
Ława jednogłośnie orzekła
na korzyść Mishy.
378
00:26:53,320 --> 00:26:56,520
Ostatecznie przyznali jej
ogromne odszkodowanie.
379
00:26:57,360 --> 00:27:00,480
Kwota była wręcz oszałamiająca.
380
00:27:00,560 --> 00:27:04,040
Dwadzieścia dwa i pół miliona.
Ogromne pieniądze.
381
00:27:09,520 --> 00:27:13,200
Jestem optymistką,
ale to zwaliło mnie z nóg.
382
00:27:13,680 --> 00:27:15,440
Byłam w szoku.
383
00:27:16,600 --> 00:27:18,400
Pomyślałam, że to żart.
384
00:27:23,600 --> 00:27:29,280
Kwota odszkodowania została ustalona
na podstawie zeznania Jane Daniel.
385
00:27:30,240 --> 00:27:33,880
Mieli wystąpić u Oprah
i zawrzeć kontrakt z Disneyem.
386
00:27:33,960 --> 00:27:39,160
W zeznaniu Jane Daniel
były rzeczy, które sprawiły,
387
00:27:39,240 --> 00:27:41,440
że kwota odszkodowania
388
00:27:42,160 --> 00:27:46,600
była o wiele większa,
niż wydawałoby się uzasadnione.
389
00:27:47,880 --> 00:27:49,760
Wszyscy śledzili tę sprawę.
390
00:27:50,320 --> 00:27:52,080
Ludzie kochają duże kwoty.
391
00:27:54,600 --> 00:27:56,840
Disney i Oprah przepadli.
392
00:27:56,920 --> 00:27:58,600
Nie było milionów.
393
00:28:00,040 --> 00:28:02,120
Byłam na straconej pozycji.
394
00:28:03,200 --> 00:28:05,880
Okrutna wyzyskiwaczka ofiary Holokaustu.
395
00:28:07,360 --> 00:28:10,040
Mój świat legł w gruzach.
396
00:28:22,640 --> 00:28:26,640
Czas po procesie
był najgorszym okresem w moim życiu.
397
00:28:28,000 --> 00:28:31,640
Zdiagnozowano u mnie
zespół stresu pourazowego.
398
00:28:32,600 --> 00:28:34,480
Cierpiałam na bezsenność.
399
00:28:35,080 --> 00:28:37,160
Ledwo się trzymałam.
400
00:28:37,760 --> 00:28:41,520
Moje wydawnictwo upadło.
Odebrano mi prawa autorskie.
401
00:28:42,880 --> 00:28:44,960
Byłam skończona.
402
00:28:46,400 --> 00:28:49,000
Spisałam podsumowanie tych wydarzeń,
403
00:28:49,080 --> 00:28:51,480
kawałek po kawałku.
404
00:28:51,560 --> 00:28:55,680
Byłam w biurze prawnika.
Przeglądałam stare akta i dokumenty.
405
00:28:55,760 --> 00:28:58,560
Nie miałam pojęcia, co tam znajdę.
406
00:28:59,440 --> 00:29:02,800
Natknęłam się
na dokumentację bankową Mishy.
407
00:29:02,880 --> 00:29:05,360
To była jej karta podpisu.
408
00:29:07,400 --> 00:29:09,080
I były tam też…
409
00:29:10,640 --> 00:29:14,040
wpisane przez nią data i miejsce urodzenia
410
00:29:14,120 --> 00:29:15,640
i nazwisko jej matki.
411
00:29:17,960 --> 00:29:21,120
Nagle mnie olśniło.
412
00:29:25,520 --> 00:29:26,880
Ona wie, kim jest.
413
00:29:27,360 --> 00:29:28,960
Wie, gdzie się urodziła.
414
00:29:30,560 --> 00:29:32,160
Wie, kim była jej matka.
415
00:29:32,880 --> 00:29:36,160
A przecież miała stracić tożsamość
w czasie wojny.
416
00:29:37,680 --> 00:29:39,160
Coś tu nie gra.
417
00:29:41,440 --> 00:29:45,800
Było jasne, że wiedziała o sobie więcej,
niż mi powiedziała.
418
00:29:47,120 --> 00:29:48,920
Co jeszcze było kłamstwem?
419
00:29:50,440 --> 00:29:52,440
Zostałam upodlona przez sąd.
420
00:29:54,480 --> 00:29:58,080
Moje życie stanęło na głowie.
Chciałam je odzyskać.
421
00:30:00,600 --> 00:30:04,040
Jeśli udowodnię, że nie jest tym,
za kogo się podaje,
422
00:30:04,120 --> 00:30:05,720
mogę uchylić ten wyrok.
423
00:30:13,200 --> 00:30:16,120
Był środek zimy. Dni były krótkie.
424
00:30:16,680 --> 00:30:19,120
Stałam w kuchni
425
00:30:19,760 --> 00:30:22,600
i pomyślałam, że muszę coś zrobić.
426
00:30:26,000 --> 00:30:28,920
Zaczęłam przypominać sobie fakty.
427
00:30:29,000 --> 00:30:31,960
Jak ją poznałam, co się wtedy stało…
428
00:30:32,040 --> 00:30:33,680
Jak doszło do pozwu?
429
00:30:34,400 --> 00:30:35,520
I pomyślałam:
430
00:30:35,600 --> 00:30:38,800
„Napiszę o tej sprawie
książkę w formie bloga”.
431
00:30:39,520 --> 00:30:42,040
Pisałam pamiętnik o jej pamiętniku.
432
00:30:43,680 --> 00:30:46,200
Liczyłam, że ktoś go przeczyta.
433
00:30:46,280 --> 00:30:47,920
To był strzał w ciemno.
434
00:30:50,760 --> 00:30:55,320
Następnego dnia wstałam,
włączyłam komputer i zobaczyłam maila.
435
00:30:55,920 --> 00:30:57,240
Ktoś napisał:
436
00:30:58,680 --> 00:31:03,200
„Myślę, że będę w stanie
pomóc pani odkryć prawdę”.
437
00:31:03,880 --> 00:31:07,400
GENEALOŻKA
438
00:31:08,480 --> 00:31:13,200
Zrobiłam oś czasu Mishy z różnych zdjęć.
439
00:31:14,760 --> 00:31:16,160
Najpierw z książki,
440
00:31:16,240 --> 00:31:20,200
a potem z innych zdjęć
znalezionych w Internecie.
441
00:31:21,280 --> 00:31:23,880
Chciałam poznać jej życie.
442
00:31:24,840 --> 00:31:26,680
Chciałam wiedzieć, kim jest.
443
00:31:27,840 --> 00:31:31,680
{\an8}Kim jest osoba, która zrujnowała mi życie?
444
00:31:32,800 --> 00:31:34,920
{\an8}Analizowałam każde zdjęcie
445
00:31:35,000 --> 00:31:39,760
{\an8}i zastanawiałam się,
jakie informacje mogę z nich wyciągnąć.
446
00:31:41,680 --> 00:31:46,360
{\an8}Pierwszą wskazówką był fakt,
że Misha miała mieć siedem lat,
447
00:31:46,440 --> 00:31:48,760
gdy trafiła do rodziny zastępczej.
448
00:31:49,840 --> 00:31:55,760
W amerykańskiej edycji książki
zamieszczono serię zdjęć portretowych.
449
00:31:56,360 --> 00:32:00,080
Miały pochodzić właśnie z tamtego okresu.
450
00:32:06,000 --> 00:32:08,040
Obejrzałam je i powiedziałam:
451
00:32:08,680 --> 00:32:11,360
„Nie wygląda na siedmiolatkę”.
452
00:32:12,040 --> 00:32:14,840
{\an8}„Raczej na trzy, cztery lata”.
453
00:32:14,920 --> 00:32:16,840
{\an8}Wielka kokarda we włosach,
454
00:32:16,920 --> 00:32:19,280
{\an8}falbanki i pyzate policzki.
455
00:32:20,000 --> 00:32:21,200
Coś tu nie gra.
456
00:32:22,840 --> 00:32:25,240
ERNEST I MARTHE
457
00:32:25,800 --> 00:32:28,800
Kolejne zdjęcie, któremu się przyjrzałam,
458
00:32:28,880 --> 00:32:33,000
miało przedstawiać
przybranych dziadków Mishy.
459
00:32:33,560 --> 00:32:37,320
Według opowieści
dziadek był prostym rolnikiem.
460
00:32:38,960 --> 00:32:44,400
Zrobiłam zbliżenie na dłonie dziadka.
Były wypielęgnowane.
461
00:32:44,480 --> 00:32:48,000
{\an8}Nie wyglądały na dłonie kogoś,
kto pracuje na roli.
462
00:32:48,080 --> 00:32:51,040
{\an8}I miał pierścień na jednym palcu.
463
00:32:51,720 --> 00:32:54,360
Rolnik raczej by takiego nie nosił.
464
00:32:55,600 --> 00:32:58,680
No i babcia ma na kolanach pieska.
465
00:32:58,760 --> 00:33:01,480
{\an8}To raczej pies domowy, nie podwórkowy.
466
00:33:02,040 --> 00:33:04,080
Uznałam, że to dziwne.
467
00:33:05,640 --> 00:33:09,880
{\an8}Zaczęłam porównywać
francuską i amerykańską wersję książki.
468
00:33:10,400 --> 00:33:14,160
Sprawdzałam nazwiska, miejsca i daty.
469
00:33:14,800 --> 00:33:16,360
To był mój trop.
470
00:33:18,040 --> 00:33:19,600
Zadzwoniła i zapytała:
471
00:33:19,680 --> 00:33:23,960
„Zauważyłaś, że nazwisko Mishy
we francuskiej wersji
472
00:33:24,040 --> 00:33:26,600
jest inne niż w amerykańskiej?”
473
00:33:27,720 --> 00:33:29,440
W amerykańskiej książce
474
00:33:29,520 --> 00:33:33,840
rodzina zastępcza Mishy
nosi nazwisko „de Wael”.
475
00:33:35,840 --> 00:33:37,640
Sharon od razu zauważyła,
476
00:33:37,720 --> 00:33:42,520
że we francuskiej wersji
rodzina nadała jej nazwisko „Valle”.
477
00:33:42,600 --> 00:33:44,120
MOJE NOWE NAZWISKO
478
00:33:44,200 --> 00:33:45,840
Czemu zmieniła nazwisko?
479
00:33:47,800 --> 00:33:49,480
Jest wiele nieścisłości.
480
00:33:49,560 --> 00:33:53,120
Różne nazwiska, zdjęcia i tak dalej.
481
00:33:56,640 --> 00:33:57,920
Podejrzane.
482
00:33:58,400 --> 00:33:59,880
Bardzo podejrzane.
483
00:34:01,360 --> 00:34:05,440
Może się pani napić i odetchnąć.
Wiem, że to stresujące.
484
00:34:05,520 --> 00:34:06,720
WYWIAD Z MISHĄ
485
00:34:07,720 --> 00:34:11,160
Jeśli mówiła prawdę,
a ja w nią wątpiłam…
486
00:34:11,240 --> 00:34:13,720
To byłoby coś wyjątkowo…
487
00:34:14,720 --> 00:34:16,920
podłego…
488
00:34:18,000 --> 00:34:22,720
gdybym zarzucała jej kłamstwo
na temat jej prawdziwych doświadczeń.
489
00:34:22,800 --> 00:34:26,200
Bezdusznie byłoby powiedzieć:
„Nie wierzę ci”.
490
00:34:26,280 --> 00:34:29,120
To mogłoby wyrządzić ogromną krzywdę.
491
00:34:29,200 --> 00:34:30,560
Miałam to na uwadze.
492
00:34:31,320 --> 00:34:35,680
Z drugiej strony powtarzałam sobie:
„Jest tyle nieścisłości”.
493
00:34:37,360 --> 00:34:39,160
Po co ktoś miałby kłamać?
494
00:34:39,920 --> 00:34:41,680
Chyba że jest szalony.
495
00:34:41,760 --> 00:34:46,160
Może przeżyła taką traumę,
że straciła kontakt z rzeczywistością?
496
00:34:47,080 --> 00:34:49,400
Ile by to wyjaśniło? Nie wiem.
497
00:34:50,480 --> 00:34:52,520
Miałam wiele pytań.
498
00:34:53,760 --> 00:34:56,160
Potrzebowałam pomocnika w Belgii.
499
00:34:58,760 --> 00:35:01,480
{\an8}BRUKSELA, BELGIA
500
00:35:01,960 --> 00:35:05,640
Sharon miała kontakt
z belgijską genealożką,
501
00:35:05,720 --> 00:35:08,720
która sama ocalała z Holokaustu.
502
00:35:10,160 --> 00:35:14,280
Dorastała w okolicy,
w której miała mieszkać Misha.
503
00:35:23,520 --> 00:35:27,960
W czasie wojny
sama byłam „Ukrytym Dzieckiem”.
504
00:35:28,600 --> 00:35:32,520
OCALONA Z HOLOKAUSTU
505
00:35:35,280 --> 00:35:38,280
Chodziłam do katolickiej szkoły
506
00:35:38,360 --> 00:35:43,080
i stałam się małą belgijską katoliczką.
507
00:35:45,080 --> 00:35:49,760
Nie pamiętam,
by ktoś kiedykolwiek mi powiedział,
508
00:35:50,360 --> 00:35:52,160
co się stało z rodzicami.
509
00:35:53,800 --> 00:35:56,400
Nie pamiętam zupełnie nic.
510
00:36:02,920 --> 00:36:08,840
Gdy miałam około 40 lat,
przeszłam poważne załamanie nerwowe…
511
00:36:11,640 --> 00:36:16,880
To ono doprowadziło mnie do odkrycia,
co tak naprawdę spotkało mnie,
512
00:36:17,360 --> 00:36:19,960
{\an8}moich rodziców i rodzinę.
513
00:36:20,040 --> 00:36:22,800
{\an8}Zaczęłam prowadzić badania.
514
00:36:25,880 --> 00:36:27,360
Dowiedziałam się,
515
00:36:27,440 --> 00:36:32,680
że mój ojciec został wysłany do Oświęcimia
we wrześniu 1942 roku.
516
00:36:37,600 --> 00:36:42,080
Matkę aresztowano
w Brukseli w październiku
517
00:36:43,200 --> 00:36:45,600
i też wysłano do Oświęcimia.
518
00:36:49,800 --> 00:36:52,200
Już stamtąd nie wrócili.
519
00:37:05,280 --> 00:37:08,440
Pojechałam autem do Oświęcimia.
520
00:37:13,440 --> 00:37:16,240
Zobaczyłam obóz…
521
00:37:17,680 --> 00:37:21,440
Nie było tam żywej duszy.
522
00:37:28,080 --> 00:37:31,480
Komory gazowe zostały wysadzone.
523
00:37:35,160 --> 00:37:39,720
Znalazłam kilka świeczek,
tak zwanych yahrzeit,
524
00:37:41,360 --> 00:37:47,080
które wciąż płonęły
pośród gruzów komór gazowych.
525
00:37:50,560 --> 00:37:52,160
Przed odjazdem…
526
00:37:52,240 --> 00:37:57,840
Miałam ze sobą gwiazdę Dawida
wykonaną z suszonych kwiatów.
527
00:38:00,080 --> 00:38:02,760
Ale nie wiedziałam…
528
00:38:04,560 --> 00:38:05,960
gdzie ją położyć.
529
00:38:08,040 --> 00:38:10,920
Nie mogłam zostawić jej pod pomnikiem.
530
00:38:13,720 --> 00:38:16,440
W końcu zdecydowałam się…
531
00:38:17,240 --> 00:38:18,600
na mały staw.
532
00:38:19,800 --> 00:38:21,080
Pływała tam.
533
00:38:24,760 --> 00:38:27,240
I chyba właśnie w tym momencie…
534
00:38:32,000 --> 00:38:33,120
Przepraszam.
535
00:38:34,040 --> 00:38:35,120
Przepraszam.
536
00:38:44,520 --> 00:38:47,120
To było moje pożegnanie z rodzicami.
537
00:38:48,080 --> 00:38:50,960
Rodzicami, dziadkami, kuzynką.
538
00:39:08,120 --> 00:39:13,200
Evelyne sama przeżyła Holokaust,
a jej historia była podobna do Mishy.
539
00:39:13,280 --> 00:39:17,120
Była idealną osobą,
by sprawdzić, co jest na rzeczy.
540
00:39:21,000 --> 00:39:25,160
We francuskiej książce
rodzina zastępcza nazywała się „Valle”.
541
00:39:25,720 --> 00:39:30,520
A w wersji amerykańskiej
nosili nazwisko „de Wael”.
542
00:39:31,920 --> 00:39:35,520
BIBLIOTEKA KRÓLEWSKA BELGII
543
00:39:35,600 --> 00:39:38,240
By rozstrzygnąć sprawę zmiany nazwiska,
544
00:39:38,320 --> 00:39:41,480
Evelyne przeszukała spisy mieszkańców
545
00:39:42,040 --> 00:39:44,760
z lat 30. i 40. dwudziestego wieku.
546
00:39:48,000 --> 00:39:53,600
Spędziłam przynajmniej trzy dni,
szukając de Waelów i Valle’ów.
547
00:39:59,840 --> 00:40:03,200
Nazwiska Valle
nie było w książkach telefonicznych.
548
00:40:03,880 --> 00:40:05,600
Nie istniało.
549
00:40:12,280 --> 00:40:13,840
{\an8}Ale de Wael tak.
550
00:40:15,040 --> 00:40:17,360
{\an8}Było wielu de Waelów.
551
00:40:17,440 --> 00:40:19,080
{\an8}Bardzo wielu.
552
00:40:22,120 --> 00:40:26,200
Francuska wersja książki
trafiła też do Belgii.
553
00:40:26,760 --> 00:40:28,920
{\an8}Jeśli Misha mijała się z prawdą,
554
00:40:29,680 --> 00:40:34,160
zależałoby jej na tym,
by ukryć swe prawdziwe nazwisko.
555
00:40:35,440 --> 00:40:39,360
Inaczej ktoś mógłby powiedzieć:
„Znałem de Waelów”.
556
00:40:41,320 --> 00:40:45,400
„Wiem, czy tu mieszkała,
czy zaginęła w czasie wojny”.
557
00:40:46,760 --> 00:40:51,240
Fakt, że zmieniła nazwisko
we Francji i Belgii
558
00:40:51,320 --> 00:40:53,680
z de Wael na Valle,
559
00:40:53,760 --> 00:40:56,600
sugeruje, że próbowała coś ukryć.
560
00:40:58,680 --> 00:41:03,760
Spojrzałyśmy na to z Sharon
i uznałyśmy, że coś tu nie gra.
561
00:41:09,280 --> 00:41:13,120
Książka została przejęta
przez francuskiego wydawcę,
562
00:41:13,680 --> 00:41:16,360
który wydał ją w 20 wersjach językowych.
563
00:41:17,160 --> 00:41:19,680
To był bestseller w całej Europie.
564
00:41:19,760 --> 00:41:23,840
Przemawiała do uczniów
z całego francuskojęzycznego świata.
565
00:41:25,520 --> 00:41:26,680
W 2005 roku…
566
00:41:27,720 --> 00:41:30,680
postanowiłam stworzyć,
567
00:41:31,600 --> 00:41:33,280
jako profesor psychologii,
568
00:41:34,120 --> 00:41:37,840
projekt oparty na historii dziewczynki,
569
00:41:37,920 --> 00:41:41,640
która przeżyła te wszystkie przygody.
570
00:41:42,240 --> 00:41:45,520
NAUCZYCIELKA
571
00:41:46,560 --> 00:41:49,640
Projekt zaowocował wspaniałą,
572
00:41:49,720 --> 00:41:51,800
ogromną wystawą.
573
00:41:53,680 --> 00:41:58,320
{\an8}Potem wpadliśmy na pomysł,
by zaprosić ją do Belgii.
574
00:42:01,400 --> 00:42:04,480
Patrzyliśmy, jak wysiada z pociągu.
575
00:42:05,040 --> 00:42:08,800
To był fascynujący widok.
576
00:42:11,920 --> 00:42:13,800
Była ubrana na niebiesko…
577
00:42:16,240 --> 00:42:18,520
jak lśniący kanarek.
578
00:42:18,600 --> 00:42:20,920
Była taka kolorowa.
579
00:42:24,640 --> 00:42:26,480
I miała dwie…
580
00:42:26,560 --> 00:42:28,960
Nie, trzy duże walizki!
581
00:42:30,280 --> 00:42:36,680
Podeszła do mnie, cała w skowronkach.
Aż promieniała radością.
582
00:42:36,760 --> 00:42:43,400
Od razu pokazała się jako osoba
o bardzo dynamicznym charakterze.
583
00:42:43,480 --> 00:42:46,000
Bardzo otwarta i wielkoduszna.
584
00:42:48,720 --> 00:42:53,000
Gdy Misha zobaczyła naszą wystawę,
585
00:42:53,080 --> 00:42:54,600
zemdlała.
586
00:42:56,960 --> 00:42:59,200
Nikt mnie przed tym nie ostrzegł,
587
00:42:59,280 --> 00:43:02,200
więc gdy weszłam na wystawę,
588
00:43:02,280 --> 00:43:06,480
rozpłakałam się,
bo bardzo mnie to wzruszyło.
589
00:43:09,240 --> 00:43:12,480
Była zachwycona, że może tam być.
590
00:43:12,960 --> 00:43:15,200
Ale z drugiej strony…
591
00:43:15,280 --> 00:43:18,400
widzieliśmy też,
że wylewa się z niej smutek
592
00:43:18,480 --> 00:43:21,240
i całe morze łez.
593
00:43:23,040 --> 00:43:25,120
Było wiele emocji.
594
00:43:26,040 --> 00:43:29,480
Wszyscy byliśmy poruszeni jej historią
595
00:43:29,560 --> 00:43:34,520
i chcieliśmy sprawić jej odrobinę radości,
596
00:43:35,240 --> 00:43:37,760
pokazując naszą kreatywność
597
00:43:37,840 --> 00:43:39,920
i odwagę,
598
00:43:40,520 --> 00:43:42,480
by oddać to, co czujemy.
599
00:43:43,120 --> 00:43:48,440
Misha napisała, że jej rodzice
zostali razem aresztowani i deportowani.
600
00:43:49,680 --> 00:43:54,520
Nie znała ich nazwiska,
ale mieli na imię Reuven i Gerusha.
601
00:43:55,160 --> 00:43:57,200
Wtedy Sharon powiedziała:
602
00:43:57,280 --> 00:44:00,680
„Mam dostęp
do nazistowskiego rejestru deportacji”.
603
00:44:00,760 --> 00:44:07,320
„Sprawdzę, czy jednocześnie deportowano
dwie osoby o takich samych imionach”.
604
00:44:13,400 --> 00:44:16,600
Gdy sprawdziliśmy listy deportacji,
605
00:44:17,560 --> 00:44:20,680
nie znaleźliśmy małżeństwa
o tych imionach.
606
00:44:21,560 --> 00:44:24,000
Strasznie tęskniłam za rodzicami.
607
00:44:26,240 --> 00:44:29,000
Moja twarz była cała w błocie.
608
00:44:30,960 --> 00:44:33,720
W niektóre noce krzyczałam z zimna.
609
00:44:34,720 --> 00:44:35,720
Później…
610
00:44:36,200 --> 00:44:37,920
dostałam drugą szansę.
611
00:44:38,840 --> 00:44:41,560
Przetrwałam, bo nie ufałam nikomu.
612
00:44:42,960 --> 00:44:44,400
Bo unikałam…
613
00:44:45,120 --> 00:44:46,600
kontaktu z ludźmi.
614
00:44:49,560 --> 00:44:53,160
ARCHIWUM OFIAR WOJNY
BRUKSELA
615
00:44:58,840 --> 00:45:01,880
W czasie wojny Żydowski Komitet Obrony
616
00:45:01,960 --> 00:45:05,760
sporządził listy
ukrytych Żydowskich dzieci
617
00:45:06,600 --> 00:45:10,800
z nazwiskami rodziców oraz osób,
które je ukrywały.
618
00:45:12,160 --> 00:45:16,440
Te listy znajdują się obecnie
w archiwach Ofiar Wojny.
619
00:45:17,680 --> 00:45:20,160
Istniało realne niebezpieczeństwo,
620
00:45:21,640 --> 00:45:25,920
że listy zostaną przejęte przez nazistów.
621
00:45:26,400 --> 00:45:28,400
Dzieci zostałyby znalezione
622
00:45:28,960 --> 00:45:31,280
i zamordowane.
623
00:45:32,680 --> 00:45:35,040
Ale zastosowano zmyślną sztuczkę.
624
00:45:35,720 --> 00:45:38,400
Były cztery różne broszury.
625
00:45:39,560 --> 00:45:43,400
Potrzeba było wszystkich czterech,
by odnaleźć dziecko.
626
00:45:44,120 --> 00:45:48,080
Ale każda z nich była w innym miejscu.
627
00:45:49,960 --> 00:45:53,720
Gdyby naziści znaleźli
tylko jedną broszurę,
628
00:45:54,480 --> 00:45:56,920
nie udałoby im się odszukać dziecka.
629
00:45:57,480 --> 00:45:59,120
Ale pod koniec wojny,
630
00:45:59,200 --> 00:46:01,960
przy pomocy czterech różnych broszur,
631
00:46:02,040 --> 00:46:06,760
można było dowiedzieć się,
czyje było dane dziecko.
632
00:46:07,880 --> 00:46:11,440
Spróbowałam odszukać tam rodziców Mishy.
633
00:46:19,760 --> 00:46:21,520
Nie było tam ich imion.
634
00:46:22,720 --> 00:46:25,880
Więc już wiedziałam, że coś jest nie tak.
635
00:46:26,920 --> 00:46:29,960
Na liście z nazwiskami „Ukrytych Dzieci”
636
00:46:30,440 --> 00:46:33,920
nie było żadnej Mishy ani de Waelów.
637
00:46:34,000 --> 00:46:35,920
Z całą pewnością.
638
00:46:36,920 --> 00:46:39,680
Nie było o niej mowy.
639
00:46:47,560 --> 00:46:50,640
Historia Mishy miała efekt kuli śnieżnej.
640
00:46:51,400 --> 00:46:56,240
Książka sprzedała się już
w milionach egzemplarzy.
641
00:46:57,720 --> 00:47:03,480
Przygotowywaliśmy konferencje prasowe
i woziliśmy ją na spotkania.
642
00:47:06,080 --> 00:47:08,880
Cały czas byłyśmy razem.
643
00:47:11,040 --> 00:47:15,600
W tamtym okresie
często bywała u nas w domu.
644
00:47:16,600 --> 00:47:20,600
Jadła z nami. Była jak członek rodziny.
645
00:47:25,920 --> 00:47:28,800
W sumie było około 10 spotkań.
646
00:47:30,200 --> 00:47:33,800
Oczywiście jeździliśmy razem z nią.
647
00:47:35,600 --> 00:47:40,920
Organizatorzy zawsze przyjmowali ją
z otwartymi ramionami.
648
00:47:41,480 --> 00:47:45,720
Wszyscy witali ją
z wielką życzliwością i sympatią.
649
00:47:46,360 --> 00:47:49,200
Uczestnicy opuszczali konferencje…
650
00:47:51,160 --> 00:47:53,320
oczarowani jej osobowością.
651
00:48:04,680 --> 00:48:06,680
Utknęłam w martwym punkcie.
652
00:48:07,840 --> 00:48:11,440
Niczego nie znalazłam,
ale nie miałam dowodów.
653
00:48:12,640 --> 00:48:13,960
Żadnych dowodów.
654
00:48:16,680 --> 00:48:22,120
Więc w tym momencie uznałam,
że mogła być nieudokumentowana.
655
00:48:22,960 --> 00:48:29,080
Niektóre dzieci były ukrywane,
ale niekoniecznie przez organizację.
656
00:48:30,320 --> 00:48:33,400
Jej historia była nieprawdopodobna,
657
00:48:33,480 --> 00:48:35,640
ale musiałam pamiętać,
658
00:48:35,720 --> 00:48:40,160
że faktycznie mogła być
Żydowskim „Ukrytym Dzieckiem”.
659
00:48:43,480 --> 00:48:46,960
Dziś porozmawiamy
o tej dziwnej i cudownej historii.
660
00:48:47,040 --> 00:48:48,920
Jest z nami Misha Defonceca.
661
00:48:49,000 --> 00:48:50,000
Dzień dobry.
662
00:48:50,080 --> 00:48:52,960
Dziękujemy, że przyjęła pani zaproszenie.
663
00:48:54,040 --> 00:48:56,560
Stawka wzrosła. Zaczęłam się martwić.
664
00:48:56,640 --> 00:48:59,640
Jeśli mówiła prawdę, czułabym się winna,
665
00:48:59,720 --> 00:49:02,320
że grzebałam w jej przeszłości.
666
00:49:03,120 --> 00:49:04,760
A jeśli to prawda?
667
00:49:05,440 --> 00:49:07,800
Misha Defonseca przeżyła Holokaust.
668
00:49:07,880 --> 00:49:08,920
Dzień dobry.
669
00:49:09,760 --> 00:49:12,360
Jak mogłabym wątpić w jej słowa?
670
00:49:13,360 --> 00:49:16,640
A nawet gdyby tylko część była prawdą,
671
00:49:16,720 --> 00:49:20,320
niesprawiedliwie byłoby
lekceważyć jej przeżycia.
672
00:49:21,520 --> 00:49:24,360
Musiałam na nowo przeżyć ten smutek
673
00:49:24,920 --> 00:49:26,720
i grozę wojny.
674
00:49:26,800 --> 00:49:27,840
To bolesne.
675
00:49:27,920 --> 00:49:32,160
Czułam się, jakbym grała rolę,
o którą nie prosiłam.
676
00:49:32,240 --> 00:49:34,800
Nie chciałam brać w tym udziału.
677
00:49:35,440 --> 00:49:37,000
Poznałam nienawiść
678
00:49:37,600 --> 00:49:40,360
i żądzę zabijania.
679
00:49:40,440 --> 00:49:43,160
Tylko jedno z nas mogło przeżyć.
680
00:49:43,240 --> 00:49:44,760
Byłam przytłoczona.
681
00:49:45,520 --> 00:49:49,000
Osobiście przeżywam to każdego dnia.
682
00:49:49,080 --> 00:49:50,840
To było jak obsesja.
683
00:49:52,120 --> 00:49:56,760
Codziennie myślę o rodzicach.
Każdy dzień to Holokaust.
684
00:49:56,840 --> 00:49:58,240
Pamięć pozostaje.
685
00:49:59,600 --> 00:50:03,000
Ale nad moją głową wciąż wisiał ten wyrok.
686
00:50:03,080 --> 00:50:04,800
Przegrałam apelację.
687
00:50:04,880 --> 00:50:08,280
Zawisła nade mną groźba
całkowitego zniszczenia.
688
00:50:11,000 --> 00:50:13,840
Zaczynało mi być z tym niezręcznie,
689
00:50:13,920 --> 00:50:15,880
ale musiałam poznać prawdę.
690
00:50:17,320 --> 00:50:20,520
Skoro w Żydowskich źródłach
nie było dowodów,
691
00:50:20,600 --> 00:50:23,520
pomyślałam, że może nie jest Żydówką.
692
00:50:25,040 --> 00:50:27,040
A jeśli nie jest Żydówką,
693
00:50:27,120 --> 00:50:31,520
to najprawdopodobniej musi być katoliczką.
694
00:50:32,080 --> 00:50:34,360
Więc może została ochrzczona.
695
00:50:36,920 --> 00:50:40,320
Według wyciągów bankowych
z akt procesowych
696
00:50:40,880 --> 00:50:44,480
Misha urodziła się
w 1937 roku w Etterbeek,
697
00:50:44,560 --> 00:50:47,960
a nazwisko panieńskie
jej matki to Donville.
698
00:50:49,800 --> 00:50:53,400
Etterbeek
to podmiejska dzielnica Brukseli.
699
00:50:54,000 --> 00:50:59,680
Więc zaczęłam sprawdzać
różne kościoły w Etterbeek.
700
00:51:01,000 --> 00:51:04,440
Evelyne poszła do pierwszego.
Nie mieli rejestrów.
701
00:51:04,520 --> 00:51:06,320
Poszłam do kolejnego…
702
00:51:07,440 --> 00:51:10,400
Nie było danych,
które pasowałyby do Mishy.
703
00:51:11,520 --> 00:51:13,920
Poszłam do trzeciego w okolicy…
704
00:51:15,160 --> 00:51:18,120
Okazało się, że kościół spłonął na popiół.
705
00:51:18,200 --> 00:51:20,560
Gdy o tym usłyszałam, pomyślałam…
706
00:51:22,240 --> 00:51:25,960
„Jesteśmy ugotowane,
dokumenty też pewnie spłonęły”.
707
00:51:28,480 --> 00:51:32,240
{\an8}Ale biura kościelne, czyli presbytère,
708
00:51:32,320 --> 00:51:35,000
{\an8}znajdowały się na sąsiedniej ulicy.
709
00:51:35,920 --> 00:51:37,480
Zachowały się.
710
00:51:48,600 --> 00:51:53,800
Evelyne sprawdziła
wszystkie dzieci z parafii, data po dacie.
711
00:51:58,520 --> 00:51:59,840
Znałam tylko…
712
00:52:00,960 --> 00:52:02,760
jej datę urodzenia,
713
00:52:02,840 --> 00:52:05,400
12 maja 1937 roku…
714
00:52:07,640 --> 00:52:11,280
i nazwisko jej matki, czyli Donville.
715
00:52:23,720 --> 00:52:26,120
Znalazłam ją w tej księdze.
716
00:52:28,080 --> 00:52:33,320
{\an8}„Monica Ernestina Josephine de Wael…
717
00:52:35,360 --> 00:52:42,120
córka Roberta Henryka Ernesta de Waela
718
00:52:42,800 --> 00:52:48,400
i Josephiny Germany Barbary Donvil”.
719
00:52:52,200 --> 00:52:57,080
Największym odkryciem był fakt,
że ojciec Mishy nazywał się de Wael.
720
00:52:57,160 --> 00:53:02,200
Wyglądało na to, że jej prawdziwe nazwisko
to Monique de Wael.
721
00:53:02,280 --> 00:53:06,520
Nie nadała go jej rodzina zastępcza,
u której się ukrywała.
722
00:53:07,200 --> 00:53:09,840
Urodziła się jako Monique de Wael.
723
00:53:10,840 --> 00:53:13,520
Była katoliczką. Została ochrzczona.
724
00:53:13,600 --> 00:53:15,080
Jej ojcem był de Wael.
725
00:53:16,080 --> 00:53:18,400
Ale to nie był ostateczny dowód.
726
00:53:21,560 --> 00:53:25,240
Bo w tamtych czasach
ukrywano żydowskie dzieci,
727
00:53:25,720 --> 00:53:28,840
nadając im imiona
zmarłych dzieci katolików.
728
00:53:31,520 --> 00:53:35,400
Możliwe, że de Waelowie
przygarnęli „Ukryte Dziecko”,
729
00:53:35,480 --> 00:53:37,680
gdy ich własne dziecko zmarło.
730
00:53:37,760 --> 00:53:39,800
Potrzebowałam więcej dowodów.
731
00:53:39,880 --> 00:53:41,360
I co pani zrobiła?
732
00:53:44,360 --> 00:53:46,800
Tak na marginesie, to dobre pytanie.
733
00:53:46,880 --> 00:53:48,840
Co dalej?
734
00:53:53,240 --> 00:53:57,880
Evelyne zaczęła się zastanawiać,
gdzie znaleźć kolejne dowody.
735
00:53:59,840 --> 00:54:01,760
Musiała chodzić do szkoły.
736
00:54:03,160 --> 00:54:07,000
Próbowałam znaleźć szkołę
wzdłuż linii tramwajowej,
737
00:54:07,080 --> 00:54:09,440
o której wspominała w książce.
738
00:54:21,680 --> 00:54:24,880
I gdy tak szłam, trafiłam na szkołę.
739
00:54:29,280 --> 00:54:30,720
Drzwi były otwarte.
740
00:54:30,800 --> 00:54:33,200
Weszłam i zapytałam,
741
00:54:33,280 --> 00:54:36,120
czy mają jakąkolwiek dokumentację
742
00:54:36,200 --> 00:54:39,400
na temat osoby nazwiskiem Monique de Wael.
743
00:54:45,280 --> 00:54:50,680
Obgryzałyśmy paznokcie do krwi,
czekając na tę informację.
744
00:54:52,720 --> 00:54:54,840
Albo mamy dowody, albo nie.
745
00:55:08,080 --> 00:55:10,520
W dzienniku było jej nazwisko.
746
00:55:12,600 --> 00:55:15,520
„De Wael, Monique”.
747
00:55:16,120 --> 00:55:19,720
Można powiedzieć,
że to był ostateczny dowód.
748
00:55:19,800 --> 00:55:22,560
Miałyśmy i świadectwo chrztu,
749
00:55:22,640 --> 00:55:26,480
i dowód na to,
że uczęszczała do szkoły w Brukseli.
750
00:55:29,360 --> 00:55:32,280
Odebrałam telefon. To była Sharon.
751
00:55:32,360 --> 00:55:35,000
Ledwo panowała nad emocjami.
752
00:55:35,080 --> 00:55:39,560
Praktycznie krzyczała do telefonu:
„Znalazłyśmy dokumenty!”.
753
00:55:46,000 --> 00:55:47,680
To był niezbity dowód.
754
00:55:50,520 --> 00:55:52,440
Przyłapałam ją na kłamstwie.
755
00:55:56,040 --> 00:55:57,920
Moje życie zostało skażone…
756
00:55:58,000 --> 00:55:59,320
Kończymy.
757
00:55:59,400 --> 00:56:02,160
…całą siecią kłamstw.
758
00:56:02,240 --> 00:56:04,280
Zrobimy 15 minut przerwy.
759
00:56:06,520 --> 00:56:08,640
Miałam dowód, że to oszustwo.
760
00:56:09,200 --> 00:56:12,280
Możesz mi podać butelkę wody?
761
00:56:14,880 --> 00:56:15,880
Dziękuję.
762
00:56:15,960 --> 00:56:21,080
To poddało w wątpliwość całą historię,
którą opisała w książce.
763
00:56:36,720 --> 00:56:40,440
Wiedziałam już, że nie jest tym,
za kogo się podaje.
764
00:56:46,360 --> 00:56:51,520
Nie tylko nie była Żydówką,
która ukrywała się przed nazistami…
765
00:56:52,280 --> 00:56:56,120
była katoliczką,
która normalnie chodziła do szkoły.
766
00:56:57,120 --> 00:56:59,160
Nie żyła wśród wilków.
767
00:57:03,160 --> 00:57:06,760
Grała przed publicznością.
Dobrze wiedziała, co robi.
768
00:57:09,000 --> 00:57:13,360
Teraz widzimy,
że to nie było tylko niewinne kłamstwo.
769
00:57:13,440 --> 00:57:17,760
To był dwudziestoletni spisek
na ogromną skalę,
770
00:57:19,000 --> 00:57:23,440
który miał na celu
promowanie kompletnego kłamstwa.
771
00:57:25,160 --> 00:57:27,480
To nie była prawdziwa Misha.
772
00:57:36,600 --> 00:57:38,360
Miałam wiele uczuć.
773
00:57:42,880 --> 00:57:46,360
Byłam zła i zdegustowana.
774
00:57:52,000 --> 00:57:56,600
Jej zmyślona historia i fałszywa tożsamość
775
00:57:57,320 --> 00:58:02,080
wyglądały mi na próbę
wyciągnięcia pieniędzy z Holokaustu.
776
00:58:06,920 --> 00:58:11,400
Ktoś ukradł
bardzo bolesną część mojego życia.
777
00:58:14,960 --> 00:58:18,240
Czułam złość z osobistych powodów,
778
00:58:18,840 --> 00:58:21,680
ale też w imieniu innych „Ukrytych Dzieci”
779
00:58:21,760 --> 00:58:26,600
i wszystkich dzieci
zamordowanych w Holokauście.
780
00:58:31,680 --> 00:58:34,960
W imieniu ich rodziców, moich rodziców
781
00:58:35,960 --> 00:58:38,840
i całej Żydowskiej społeczności.
782
00:58:39,760 --> 00:58:41,280
PRAWDZIWA HISTORIA
783
00:58:41,360 --> 00:58:44,680
{\an8}PRZEŻYĆ Z WILKAMI, 2007
REŻ. VERA BELMONT
784
00:58:47,000 --> 00:58:51,760
{\an8}Gdy zdobyłyśmy te dokumenty,
książka była już bestsellerem w Europie.
785
00:58:52,360 --> 00:58:54,280
Właśnie wyszedł film.
786
00:58:54,880 --> 00:58:58,600
Nazywał się Przeżyć z wilkami.
787
00:59:03,560 --> 00:59:06,480
PRZEŻYĆ Z WILKAMI
788
00:59:26,960 --> 00:59:30,880
Właśnie obejrzeliśmy
zwiastun filmu Véry Belmont.
789
00:59:31,520 --> 00:59:35,800
Wspaniale widzieć małą Mathilde
obok prawdziwej bohaterki.
790
00:59:35,880 --> 00:59:37,640
Chyba się pani wzruszyła.
791
00:59:37,720 --> 00:59:41,600
Czy podczas oglądania
przeżywa pani tę historię na nowo?
792
00:59:41,680 --> 00:59:43,040
Dokładnie tak.
793
00:59:43,520 --> 00:59:45,360
To dla mnie trudne.
794
00:59:45,440 --> 00:59:51,480
Czy rozpoznaje pani siebie
w aktorstwie małej Mathilde?
795
00:59:51,560 --> 00:59:53,880
Zdecydowanie tak.
796
00:59:54,800 --> 00:59:57,920
Wspaniale to oddała. To świetna aktorka.
797
00:59:58,000 --> 01:00:00,600
Dobrze przekazuje emocje.
798
01:00:01,520 --> 01:00:05,360
To myśl o matce
utrzymywała mnie przy życiu.
799
01:00:05,440 --> 01:00:09,920
W filmie jest scena,
która zrobiła na mnie duże wrażenie.
800
01:00:10,840 --> 01:00:13,520
Ta, w której wypada z pociągu…
801
01:00:26,200 --> 01:00:29,760
…piękny film
inspirowany prawdziwą historią.
802
01:00:30,680 --> 01:00:31,960
Jesteś świetna.
803
01:00:32,040 --> 01:00:33,400
Wielka aktorka.
804
01:00:34,320 --> 01:00:37,000
To poruszająca historia.
805
01:00:37,080 --> 01:00:40,800
Niesamowita historia, a jednak prawdziwa.
806
01:00:44,720 --> 01:00:46,320
Cięcie! Doskonale.
807
01:00:46,880 --> 01:00:48,840
Premiera odbyła się w Paryżu.
808
01:00:48,920 --> 01:00:50,440
„Prawdziwa historia”.
809
01:00:50,520 --> 01:00:53,240
A my miałyśmy w rękach te dokumenty.
810
01:00:54,920 --> 01:00:56,680
Pomyślałyśmy: „Zróbmy to”.
811
01:00:57,240 --> 01:01:01,480
„Wrzućmy to na bloga
i dajmy cynk komuś z Belgii”.
812
01:01:04,480 --> 01:01:08,440
Następnego ranka
temat trafił na pierwsze strony gazet.
813
01:01:12,160 --> 01:01:15,680
Była książka, potem film,
rzekomo oparte na faktach.
814
01:01:15,760 --> 01:01:17,400
Ale to kłamstwo.
815
01:01:17,480 --> 01:01:21,400
To miała być niesamowita historia
ocalałej z Holokaustu.
816
01:01:21,480 --> 01:01:24,240
Bomba prawdy trafiła w cel.
817
01:01:24,320 --> 01:01:28,960
Bestseller Przeżyć z wilkami,
który niedawno zainspirował film…
818
01:01:29,680 --> 01:01:31,880
Kłamstwo wyszło na jaw.
819
01:01:31,960 --> 01:01:33,880
…to nie prawdziwa historia.
820
01:01:33,960 --> 01:01:35,560
To wszystko fałsz.
821
01:01:35,640 --> 01:01:37,120
Ogromne oszustwo.
822
01:01:46,680 --> 01:01:47,880
Światła.
823
01:01:49,840 --> 01:01:52,880
Wróciłam do domu i włączyłam komputer.
824
01:01:52,960 --> 01:01:55,720
Wpisałam jej nazwisko i proszę.
825
01:01:56,720 --> 01:01:59,200
Ale ta piękna historia była fałszywa.
826
01:01:59,280 --> 01:02:01,200
W Belgii, z której pochodzi,
827
01:02:01,280 --> 01:02:05,880
historycy odkryli,
że Misha Defonseca to Monique de Wael.
828
01:02:07,200 --> 01:02:11,040
{\an8}Czułam się, jakby cała krew
odpłynęła mi z ciała.
829
01:02:11,520 --> 01:02:12,480
{\an8}Jak…
830
01:02:12,960 --> 01:02:14,560
{\an8}Jak to możliwe?
831
01:02:16,280 --> 01:02:20,400
Byłam zła, smutna i urażona.
832
01:02:20,920 --> 01:02:22,520
Czułam się zdradzona.
833
01:02:22,600 --> 01:02:24,040
Wykorzystana.
834
01:02:25,280 --> 01:02:28,080
Była dla mnie tak bliską przyjaciółką,
835
01:02:28,720 --> 01:02:32,440
że nawet nazwałam
jednego z wilków jej imieniem.
836
01:02:34,800 --> 01:02:36,920
To było druzgocące przeżycie.
837
01:02:38,200 --> 01:02:39,720
Po prostu okropne.
838
01:02:40,720 --> 01:02:41,880
Cześć, maleńka.
839
01:02:43,120 --> 01:02:46,400
Zostaliśmy oszukani, tak samo jak wy.
840
01:02:50,720 --> 01:02:56,280
Fakt, że nas okłamała
i tylko udawała ofiarę Holokaustu,
841
01:02:57,040 --> 01:02:58,680
doprowadził mnie do łez.
842
01:02:59,400 --> 01:03:02,520
Misha wykorzystała ludzkie współczucie.
843
01:03:02,600 --> 01:03:05,520
{\an8}To ono przyciągnęło do niej słuchaczy.
844
01:03:05,600 --> 01:03:06,640
{\an8}Współczucie.
845
01:03:07,120 --> 01:03:10,440
To ono sprawiło,
że ludzie dali się oszukać.
846
01:03:10,520 --> 01:03:11,720
Współczucie.
847
01:03:16,440 --> 01:03:17,760
Rozpłakałam się.
848
01:03:19,480 --> 01:03:23,800
Czułam się wykorzystana i okłamana.
I to wszystko…
849
01:03:24,840 --> 01:03:27,320
{\an8}Kłamstwa i gorycz wyszły na wierzch.
850
01:03:28,640 --> 01:03:32,240
Niektórzy sąsiedzi
przekazali jej duże sumy pieniędzy.
851
01:03:32,320 --> 01:03:36,600
Zebrali około 30 tysięcy dolarów,
by ratować jej dom.
852
01:03:38,240 --> 01:03:43,040
Chodziła do rabinów
i prosiła o datki ze świątyni.
853
01:03:44,600 --> 01:03:46,240
Cała społeczność…
854
01:03:48,320 --> 01:03:52,120
wszyscy, którzy ją znali,
przestali się do niej odzywać.
855
01:03:56,120 --> 01:03:57,680
Czuliśmy się zdradzeni.
856
01:03:59,680 --> 01:04:00,680
Tak.
857
01:04:07,680 --> 01:04:11,080
Pojawił się we mnie pewien gniew,
858
01:04:11,160 --> 01:04:15,160
{\an8}który nigdy mnie nie opuścił.
859
01:04:17,360 --> 01:04:20,760
Uczniowie,
którzy wzięli udział w projekcie…
860
01:04:23,040 --> 01:04:26,920
Tamtego dnia, gdy weszłam do klasy,
861
01:04:28,280 --> 01:04:30,200
uczniowie podnieśli bunt.
862
01:04:31,120 --> 01:04:34,200
Wyobraźcie sobie
gromadę wściekłych dzieciaków.
863
01:04:35,640 --> 01:04:38,520
Były pretensje, płacz i krzyki.
864
01:04:40,240 --> 01:04:42,760
Wchodzili na ławki.
865
01:04:42,840 --> 01:04:45,080
Straciłam kontrolę nad sytuacją,
866
01:04:45,160 --> 01:04:48,800
a zwykle dobrze panowałam nad klasą.
867
01:04:50,440 --> 01:04:52,920
Od razu zadzwoniłam do Mishy.
868
01:04:53,720 --> 01:04:56,960
Chciałam być z nią szczera.
869
01:04:57,520 --> 01:05:02,400
Ale powiedziała mi: „Nie martw się.
Zawsze robią mi takie numery”.
870
01:05:03,280 --> 01:05:08,240
„To pewnie sprawka
amerykańskiego wydawcy”.
871
01:05:16,280 --> 01:05:19,200
A potem nastąpił kolejny zwrot akcji.
872
01:05:20,040 --> 01:05:22,840
Już chyba nie mogło być dziwniej.
873
01:05:24,160 --> 01:05:27,080
Sama nigdy bym tego nie wymyśliła.
874
01:05:27,160 --> 01:05:31,200
Ktoś by powiedział:
„To niedorzeczne. To się nie zdarza”.
875
01:05:33,400 --> 01:05:36,960
Każdy dziennikarz marzy o wielkiej aferze.
876
01:05:38,520 --> 01:05:43,560
DZIENNIKARZ
877
01:05:43,640 --> 01:05:45,560
{\an8}Mnie zastanawiało co innego.
878
01:05:45,640 --> 01:05:49,080
{\an8}Skoro jej historia jest fałszywa,
879
01:05:49,160 --> 01:05:51,520
to jaka jest prawdziwa historia?
880
01:05:53,320 --> 01:05:55,720
Zrobiłem bardzo prostą rzecz.
881
01:05:55,800 --> 01:05:59,920
Przejrzałem brukselską
książkę telefoniczną,
882
01:06:00,000 --> 01:06:03,680
w której było około 400 de Waelów.
883
01:06:04,240 --> 01:06:08,960
Obdzwoniłem wszystkich, jednego po drugim.
884
01:06:10,600 --> 01:06:13,240
I za 44-tym czy 43-cim razem
885
01:06:13,720 --> 01:06:17,080
natknąłem się na kobietę
nazwiskiem Emma de Wael.
886
01:06:21,000 --> 01:06:25,720
Moje spotkanie z Emmą, czyli ciotką Mishy,
887
01:06:26,280 --> 01:06:28,560
było niezwykłe.
888
01:06:29,640 --> 01:06:32,480
Więc nie szukała rodziców
po całej Europie?
889
01:06:32,560 --> 01:06:34,200
Dobry Boże, nie.
890
01:06:35,120 --> 01:06:38,960
{\an8}Mieszkała z dziadkiem i babcią.
891
01:06:39,040 --> 01:06:42,360
Podczas rozmowy Emma wyznała,
892
01:06:43,160 --> 01:06:46,360
że jej siostrzenica zawsze miała urojenia.
893
01:06:46,440 --> 01:06:51,280
Że wciąż tworzyła sobie wymyślone światy.
894
01:06:51,360 --> 01:06:55,160
Często jeździłam, aby ją odebrać.
895
01:06:56,080 --> 01:06:59,560
Wsiadałam w tramwaj nr 56 do Anderlecht
896
01:06:59,640 --> 01:07:02,920
i przywoziłam ją do Schaerbeek.
897
01:07:03,000 --> 01:07:07,520
A wieczorami zawoziłam ją
z powrotem do wujka Ernesta.
898
01:07:13,040 --> 01:07:17,440
Emma de Wael powiedziała mi prawdę o tym,
899
01:07:18,040 --> 01:07:20,960
co wydarzyło się podczas wojny.
900
01:07:21,680 --> 01:07:25,560
Co się stało z Robertem de Waelem,
ojcem Mishy Defonseki.
901
01:07:34,320 --> 01:07:37,720
Robert de Wael
pracował w ratuszu w Schaerbeek.
902
01:07:38,200 --> 01:07:41,960
HISTORYK WOJSKOWOŚCI
903
01:07:42,040 --> 01:07:46,760
{\an8}Był wielkim patriotą.
Pełnił funkcję oficera rezerwy.
904
01:07:46,840 --> 01:07:50,400
Jean-Philippe Tondeur i ja
poznaliśmy się przypadkiem,
905
01:07:51,600 --> 01:07:55,880
ale tak się złożyło,
że miał sporo dokumentów
906
01:07:55,960 --> 01:07:58,800
na temat ojca Mishy Defonseki.
907
01:08:00,440 --> 01:08:05,400
Poszedłem porozmawiać z nim
o aktach Roberta de Waela.
908
01:08:12,640 --> 01:08:16,440
Dziesiątego maja 1940 roku
Niemcy najechali Belgię.
909
01:08:20,160 --> 01:08:24,520
W czasie 18-dniowej kampanii
rozgromili belgijską armię.
910
01:08:31,040 --> 01:08:32,480
Król…
911
01:08:33,800 --> 01:08:35,120
skapitulował.
912
01:08:35,200 --> 01:08:36,760
Zaczęła się okupacja.
913
01:08:39,120 --> 01:08:43,040
Robert de Wael dołączył do ruchu oporu
914
01:08:43,120 --> 01:08:46,200
i zaczął rekrutować nowych bojowników.
915
01:08:53,040 --> 01:08:54,520
W ruchu oporu
916
01:08:55,680 --> 01:09:00,840
Robert de Wael brał udział
w operacjach zdobywania broni…
917
01:09:03,600 --> 01:09:06,000
organizacji sieci wywiadowczych
918
01:09:07,760 --> 01:09:11,760
i przekazywaniu informacji
belgijskiemu rządowi,
919
01:09:11,840 --> 01:09:13,560
który zbiegł do Londynu.
920
01:09:14,960 --> 01:09:19,720
Niestety de Wael nie ukrywał
swoich działań na rzecz ruchu oporu.
921
01:09:19,800 --> 01:09:21,400
SCHAERBEEK
DOM RODZINNY?
922
01:09:24,360 --> 01:09:25,880
Miał długi język.
923
01:09:27,840 --> 01:09:30,040
Był dumny z tego, co robił.
924
01:09:31,000 --> 01:09:34,720
Wiedziałam, że ma jakieś tajne dokumenty.
925
01:09:34,800 --> 01:09:37,560
Pokazywał nam je nawet w domu.
926
01:09:38,600 --> 01:09:41,680
Ojciec poradził mu, żeby uważał.
927
01:09:42,280 --> 01:09:43,960
„Jesteś nieostrożny”.
928
01:09:44,560 --> 01:09:46,400
Ryzykował aresztowanie.
929
01:09:48,320 --> 01:09:53,960
Został zadenuncjowany
przez nazistowskiego kolaboranta
930
01:09:55,040 --> 01:09:57,960
i wkrótce go aresztowano.
931
01:09:59,640 --> 01:10:05,320
Robert de Wael, jego żona
i 41 innych bojowników ruchu oporu
932
01:10:06,040 --> 01:10:08,200
zostali deportowani do Niemiec…
933
01:10:12,680 --> 01:10:16,760
i osadzeni
w więzieniu Brauweiler w Kolonii.
934
01:10:18,280 --> 01:10:22,920
W kolońskim więzieniu panował ostry rygor.
935
01:10:27,600 --> 01:10:30,440
Był przesłuchiwany przez Gestapo.
936
01:10:33,520 --> 01:10:34,800
Zaczął krzyczeć.
937
01:10:38,080 --> 01:10:39,840
W końcu się złamał.
938
01:10:46,360 --> 01:10:52,040
Robert de Wael
poszedł na układ w kolońskim więzieniu.
939
01:10:52,520 --> 01:10:54,080
Zgodnie z umową
940
01:10:54,560 --> 01:10:59,320
miał przekazać nazistom
nazwiska kolegów z ruchu oporu
941
01:10:59,400 --> 01:11:00,680
w zamian…
942
01:11:01,440 --> 01:11:03,720
za ochronę dla żony
943
01:11:03,800 --> 01:11:07,000
i ostatnie spotkanie z córką,
Mishą Defonsecą.
944
01:11:11,680 --> 01:11:14,120
W sierpniu 1942 roku,
945
01:11:14,200 --> 01:11:17,720
gdy już wydał swoich kolegów Niemcom,
946
01:11:18,840 --> 01:11:22,480
de Wael dostał ostatnią szansę,
by zobaczyć córkę.
947
01:11:26,360 --> 01:11:27,560
I to był…
948
01:11:28,840 --> 01:11:30,120
koniec…
949
01:11:30,920 --> 01:11:35,840
Roberta de Waela,
który został później deportowany.
950
01:11:41,360 --> 01:11:44,600
Robert i jego żona Germaine
zginęli w obozie.
951
01:11:49,560 --> 01:11:51,920
Nazwaliśmy ją „córką zdrajcy”.
952
01:11:54,240 --> 01:11:56,880
Chodziły słuchy, że jej ojciec
953
01:11:57,680 --> 01:12:00,040
poszedł na układ z Niemcami.
954
01:12:09,000 --> 01:12:13,360
W mieście Schaerbeek
wyryto pamiątkową tablicę
955
01:12:13,880 --> 01:12:18,360
z nazwiskami bojowników ruchu oporu,
którzy zginęli podczas wojny.
956
01:12:24,440 --> 01:12:27,920
Nazwisko Roberta de Waela,
ostatnie na liście…
957
01:12:31,280 --> 01:12:33,120
zostało później usunięte.
958
01:12:37,840 --> 01:12:43,680
Dwudziestego drugiego lutego 2008 roku,
gdy wszystko było już jasne,
959
01:12:44,720 --> 01:12:48,720
opublikowaliśmy całą historię
Roberta de Waela,
960
01:12:48,800 --> 01:12:50,160
jego zdradę,
961
01:12:50,240 --> 01:12:54,120
i ujawniliśmy cały fałsz
relacji Mishy Defonseki.
962
01:12:54,880 --> 01:12:56,600
Po kilku godzinach
963
01:12:57,160 --> 01:12:59,200
wydano oświadczenie.
964
01:13:00,160 --> 01:13:02,880
Oto oświadczenie Mishy Defonseki.
965
01:13:10,280 --> 01:13:13,080
„Nazywali mnie »córką zdrajcy«.
966
01:13:14,920 --> 01:13:18,880
Podejrzewano, że mój ojciec
złamał się podczas tortur”.
967
01:13:24,640 --> 01:13:27,600
„To moja książka i moja historia”.
968
01:13:32,200 --> 01:13:34,400
„Nie jest prawdziwa…
969
01:13:37,920 --> 01:13:40,040
ale dla mnie taka była”.
970
01:13:42,480 --> 01:13:44,000
„Tak to przetrwałam”.
971
01:13:47,360 --> 01:13:49,000
„Proszę o wybaczenie”.
972
01:13:50,800 --> 01:13:55,640
„Chciałam jedynie wyzbyć się cierpienia”.
973
01:14:09,400 --> 01:14:11,600
Czułam się odrzucona,
974
01:14:11,680 --> 01:14:16,080
ale nie umiałam wytłumaczyć tego
ani sobie, ani dziadkowi i babci.
975
01:14:17,120 --> 01:14:20,480
Nie jestem tym, kim mi się zdawało,
976
01:14:21,040 --> 01:14:22,400
ale są takie chwile…
977
01:14:23,920 --> 01:14:25,280
że wciąż się waham.
978
01:14:25,840 --> 01:14:29,240
Zastanawiam się: „Przeżyłam to czy nie?”
979
01:14:29,320 --> 01:14:31,040
Muszę się zastanowić.
980
01:14:33,240 --> 01:14:35,040
Zwłaszcza wśród zwierząt.
981
01:14:35,120 --> 01:14:37,440
Zwłaszcza wśród zwierząt.
982
01:14:38,040 --> 01:14:39,560
Wciąż widzę,
983
01:14:40,120 --> 01:14:43,000
jak tarzam się po ziemi z wilkami.
984
01:14:59,720 --> 01:15:01,920
Widzieliście moje piękne wilki?
985
01:15:04,720 --> 01:15:06,000
To zawsze będą
986
01:15:06,720 --> 01:15:07,880
moje wilki.
987
01:15:08,720 --> 01:15:11,680
Zawsze będę przy nich.
988
01:15:12,800 --> 01:15:16,480
Nawet teraz, gdy poznałam prawdę.
989
01:15:17,640 --> 01:15:20,520
Jestem tam z nimi.
990
01:15:22,560 --> 01:15:26,840
Stworzyłam sobie bańkę,
mój mały, własny świat.
991
01:15:28,480 --> 01:15:31,520
I ten świat był pełen zwierząt.
992
01:15:33,560 --> 01:15:37,320
Zwierząt, które broniły mnie przed ludźmi.
993
01:16:02,800 --> 01:16:05,640
Gdyby teraz posłuchać tego wywiadu,
994
01:16:05,720 --> 01:16:09,040
to pierwsze słowa, które padły we wstępie…
995
01:16:10,360 --> 01:16:15,080
{\an8}„Czasem historia jest tak niezwykła,
że wydaje się niewiarygodna”.
996
01:16:15,880 --> 01:16:19,680
To zdumiewające,
że wywiad zaczął się od tych słów.
997
01:16:20,880 --> 01:16:23,960
A potem okazało się, że to nieprawda.
998
01:16:24,480 --> 01:16:29,680
PREZENTERKA RADIOWA
999
01:16:30,600 --> 01:16:32,040
{\an8}Wierzyłam jej.
1000
01:16:32,720 --> 01:16:35,400
{\an8}Nie widziałam w jej oczach niczego,
1001
01:16:35,480 --> 01:16:38,280
co by mogło sugerować, że kłamie.
1002
01:16:38,760 --> 01:16:43,120
W tamtych czasach
strach był dla mnie Niemcem.
1003
01:16:43,200 --> 01:16:45,120
Moim celem było jedynie
1004
01:16:45,200 --> 01:16:48,080
odnalezienie kolejnych części prawdy,
1005
01:16:48,160 --> 01:16:51,160
by potwierdzić to, w co już wierzyłam.
1006
01:16:51,240 --> 01:16:54,280
Z perspektywy czasu to przerażające.
1007
01:16:56,120 --> 01:16:58,200
Ale w tamtej chwili
1008
01:16:59,000 --> 01:17:01,000
miałam głęboki szacunek
1009
01:17:01,480 --> 01:17:03,280
dla jej przeżyć
1010
01:17:03,760 --> 01:17:07,440
podczas czegoś,
co wszyscy, jako obywatele świata
1011
01:17:07,520 --> 01:17:12,320
uznajemy za najmroczniejszy czas
w dziejach ludzkości.
1012
01:17:13,160 --> 01:17:15,880
Jak mogłabym zarzucać jej kłamstwo?
1013
01:17:22,280 --> 01:17:26,680
Kwestionowanie tego,
czy ktoś naprawdę przeżył Holokaust,
1014
01:17:26,760 --> 01:17:28,560
jest bardzo trudne.
1015
01:17:29,840 --> 01:17:34,400
Takie zarzuty poddają w wątpliwość
wiarygodność ich przeżyć.
1016
01:17:38,760 --> 01:17:41,560
Ale ryzyko bezkrytycznej wiary…
1017
01:17:43,680 --> 01:17:46,200
stawia historię…
1018
01:17:47,280 --> 01:17:49,840
i historyczną rzeczywistość…
1019
01:17:50,680 --> 01:17:53,960
prawdziwych ocalałych
na niebezpiecznej pozycji.
1020
01:17:54,480 --> 01:17:59,080
HISTORYCZKA HOLOKAUSTU
1021
01:17:59,160 --> 01:18:02,600
W grudniu 1996 roku
1022
01:18:03,920 --> 01:18:08,360
dostałam list i rękopis od Jane Daniel.
1023
01:18:09,400 --> 01:18:13,000
To był rękopis książki Przeżyć z wilkami.
1024
01:18:13,720 --> 01:18:17,880
{\an8}Zapis przeżyć dziewczynki
w czasach Holokaustu.
1025
01:18:20,240 --> 01:18:21,960
Zadzwoniłam do Jane,
1026
01:18:22,040 --> 01:18:27,400
żeby jej wyjaśnić,
dlaczego ta opowieść nie ma sensu.
1027
01:18:27,960 --> 01:18:29,720
Powiedziałam jej:
1028
01:18:29,800 --> 01:18:32,880
„Na twoim miejscu
nie wydawałabym tej książki”.
1029
01:18:36,920 --> 01:18:39,480
Przez wiele lat zastanawiałam się,
1030
01:18:39,560 --> 01:18:45,320
dlaczego Jane Daniel
jednak zdecydowała się na publikację.
1031
01:18:47,040 --> 01:18:49,080
Najwyraźniej miała nadzieję,
1032
01:18:50,000 --> 01:18:52,800
że rękopis jest prawdziwy,
1033
01:18:53,600 --> 01:18:58,480
ale miała co do tego poważne wątpliwości.
1034
01:18:59,720 --> 01:19:01,720
To chyba chciwość
1035
01:19:02,760 --> 01:19:05,880
była motorem napędowym
1036
01:19:07,600 --> 01:19:11,280
dla Mishy i Jane Daniel.
1037
01:19:13,680 --> 01:19:17,720
A wraz ze wzrostem
liczby sprzedanych książek
1038
01:19:17,800 --> 01:19:19,880
rosła liczba osób,
1039
01:19:20,760 --> 01:19:24,840
które uznały treść książki za prawdę.
1040
01:19:28,360 --> 01:19:29,440
Przyznaję.
1041
01:19:29,520 --> 01:19:31,160
Stworzyłam potwora.
1042
01:19:31,240 --> 01:19:32,520
To był mój potwór.
1043
01:19:32,600 --> 01:19:37,240
Stworzyłam z niej bohaterkę,
która budziła ogromne współczucie.
1044
01:19:38,440 --> 01:19:40,480
Ktoś, kto wiele wycierpiał.
1045
01:19:40,560 --> 01:19:43,880
Kogoś, kto zasługiwał
na szacunek i podziw.
1046
01:19:45,360 --> 01:19:47,520
Nikt nie chce czuć się oszukany.
1047
01:19:47,600 --> 01:19:50,960
Ja przyznaję, że zostałam oszukana.
Wierzyłam jej.
1048
01:19:52,200 --> 01:19:54,240
Wszyscy daliśmy się uwieść.
1049
01:19:54,320 --> 01:19:57,760
Cały system sądownictwa,
sędziowie, przysięgli…
1050
01:19:57,840 --> 01:19:59,560
Wszystkich nas uwiodła.
1051
01:20:02,640 --> 01:20:04,520
Wiara to ludzka rzecz.
1052
01:20:05,120 --> 01:20:07,560
Ale wiarygodność to inna sprawa.
1053
01:20:09,720 --> 01:20:12,560
To potrzeba kwestionowania prawdy
1054
01:20:13,040 --> 01:20:16,480
pomaga nam rozeznać,
1055
01:20:16,560 --> 01:20:19,760
co jest prawdą, a co nie.
1056
01:20:21,880 --> 01:20:24,480
Zabiłaś człowieka nożem?
1057
01:20:24,560 --> 01:20:29,920
Widziałam, jak gwałcił małą dziewczynkę.
1058
01:20:33,640 --> 01:20:36,000
Mam w tej chwili dość dystansu,
1059
01:20:36,600 --> 01:20:41,160
by lepiej przyjrzeć się
charakterowi Mishy.
1060
01:20:41,760 --> 01:20:47,200
Gdy to zobaczyłam, przestraszyłam się,
bo zaczął iść w moją stronę.
1061
01:20:47,280 --> 01:20:50,840
Wtedy myślałam tylko o jednym:
o przetrwaniu.
1062
01:20:51,320 --> 01:20:52,480
Chciałam żyć.
1063
01:20:52,560 --> 01:20:57,040
Misha stworzyła sobie własny świat.
1064
01:20:57,600 --> 01:20:59,800
Świat własnych przekonań.
1065
01:21:00,360 --> 01:21:03,680
Gdy był blisko, dźgnęłam go w brzuch.
1066
01:21:04,640 --> 01:21:08,680
Cięłam na wszystkie strony.
1067
01:21:08,760 --> 01:21:10,440
W gardło i twarz.
1068
01:21:10,520 --> 01:21:12,200
Byłam cała we krwi.
1069
01:21:12,760 --> 01:21:15,880
To było coś okropnego.
1070
01:21:16,360 --> 01:21:19,600
Proces pisania książki sprawił,
1071
01:21:20,120 --> 01:21:21,480
że na nowo przeżyłam
1072
01:21:21,960 --> 01:21:23,640
ten koszmar.
1073
01:21:23,720 --> 01:21:25,920
Misha szukała…
1074
01:21:26,720 --> 01:21:28,680
schronienia…
1075
01:21:28,760 --> 01:21:30,240
w mitomanii.
1076
01:21:30,320 --> 01:21:34,760
I z czasem, powoli…
1077
01:21:35,520 --> 01:21:38,040
zaczęła stawać się
1078
01:21:38,120 --> 01:21:42,040
bohaterką swojej własnej historii.
1079
01:21:42,120 --> 01:21:44,200
Każdy cios nożem
1080
01:21:44,280 --> 01:21:48,440
był za tę dziewczynkę,
za inne dzieci i moich rodziców.
1081
01:21:48,520 --> 01:21:51,280
Myślę, że chcielibyśmy wierzyć,
1082
01:21:52,040 --> 01:21:55,480
że Misha Defonseca sama wierzyła w to,
1083
01:21:56,040 --> 01:21:59,040
że była ocalałą z Holokaustu.
1084
01:21:59,120 --> 01:22:01,360
Chcielibyśmy wierzyć,
1085
01:22:02,280 --> 01:22:05,000
że nie byliśmy aż tak naiwni.
1086
01:22:06,040 --> 01:22:09,400
Że wierzyliśmy w to,
bo ona w to wierzyła.
1087
01:22:10,080 --> 01:22:12,640
A nawet, że chcielibyśmy wierzyć,
1088
01:22:13,200 --> 01:22:17,440
że ta opowieść
ma w jakiś sposób służyć odkupieniu,
1089
01:22:17,960 --> 01:22:23,040
bo naprawiła zło,
które wyrządzono jej w dzieciństwie.
1090
01:22:23,520 --> 01:22:25,160
To nonsens.
1091
01:22:26,800 --> 01:22:29,240
Tu nie ma żadnego odkupienia.
1092
01:22:30,080 --> 01:22:31,760
Daliśmy się nabrać.
1093
01:22:32,960 --> 01:22:35,120
To wszystko było zmyślone.
1094
01:22:39,920 --> 01:22:42,400
Gdy dziś o niej myślę…
1095
01:22:48,000 --> 01:22:50,600
mam mieszane odczucia.
1096
01:22:54,400 --> 01:22:59,720
To ona była bohaterką tej historii,
ale nie działała sama.
1097
01:23:00,840 --> 01:23:04,960
Byli też inni ludzie,
którzy pomogli jej sprawić,
1098
01:23:05,560 --> 01:23:10,840
by ta jej „biografia”
stała się bestsellerem.
1099
01:23:16,160 --> 01:23:20,520
Gdy opowiadam o niej i o tym śledztwie…
1100
01:23:21,520 --> 01:23:23,760
i o tych latach, które minęły…
1101
01:23:27,400 --> 01:23:28,760
trochę mi jej żal.
1102
01:23:29,520 --> 01:23:30,640
Czuję żal.
1103
01:23:36,280 --> 01:23:37,720
I obrzydzenie.
1104
01:23:38,560 --> 01:23:41,680
Może to zbyt mocne słowo, ale…
1105
01:23:47,760 --> 01:23:50,760
W pewnym sensie ją rozumiem.
1106
01:23:51,960 --> 01:23:53,360
Jako dziecko…
1107
01:23:53,440 --> 01:23:57,720
musiało być jej bardzo ciężko po wojnie.
1108
01:23:59,320 --> 01:24:03,360
Jej ojciec został okrzyknięty zdrajcą.
1109
01:24:03,440 --> 01:24:04,800
Kolaborantem.
1110
01:24:07,960 --> 01:24:10,680
Jest jednocześnie ofiarą i złoczyńcą.
1111
01:24:12,000 --> 01:24:13,240
I tym, i tym.
1112
01:24:14,240 --> 01:24:16,200
W tej historii jest obydwoma.
1113
01:24:38,720 --> 01:24:43,040
PRAWDZIWA MISHA DEFONSECA
WCIĄŻ MIESZKA W MASSACHUSETTS Z MĘŻEM
1114
01:24:43,120 --> 01:24:48,200
ODMÓWIŁA UDZIAŁU W PROGRAMIE
1115
01:24:50,560 --> 01:24:54,480
GDY PODWAŻONO
PRAWDZIWOŚĆ OPISANYCH WSPOMNIEŃ,
1116
01:24:54,560 --> 01:25:00,120
WYROK O ODSZKODOWANIE
ZOSTAŁ CZĘŚCIOWO UCHYLONY
1117
01:28:34,360 --> 01:28:37,360
Napisy: Marta Racka